นักท่องเที่ยวต่างชาติทำตัวมีปัญหา แล้วไทยเนรเทศได้เลยไหม? ระเบียบใหม่ว่าไว้อย่างไร

ช่วงปลายเดือนสิงหาคม 2569 มีข่าวเรื่องนักท่องเที่ยวต่างชาติที่ก่อปัญหาในพื้นที่ท่องเที่ยว รวมถึงการเพิกถอนวีซ่าบางกรณี ขณะเดียวกันประเทศไทยก็เพิ่งเริ่มใช้ ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการเนรเทศ พ.ศ. 2569

พอสองเรื่องเกิดขึ้นใกล้กัน จึงทำให้หลายคนเข้าใจได้ง่ายว่า ต่อจากนี้ถ้านักท่องเที่ยวต่างชาติ “ทำตัวมีปัญหา” เจ้าหน้าที่อาจสั่งเนรเทศออกจากประเทศได้เลย

แต่ในทางกฎหมาย เรื่องไม่ได้ง่ายแบบนั้น

คำว่า “มีปัญหา” ไม่ใช่คำสั่งเนรเทศในตัวเอง

สิ่งที่ต้องดูจริงคือ พฤติกรรมนั้นเข้าข่ายกฎหมายอะไร มีข้อเท็จจริงและหลักฐานเพียงพอหรือไม่ และต้องดำเนินการผ่านขั้นตอนของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างไร

ระเบียบใหม่ไม่ได้เริ่มต้นจากคำว่า “นักท่องเที่ยวกร่าง”

ระเบียบฉบับนี้มีผลใช้ตั้งแต่วันที่ 28 สิงหาคม 2569 โดยรัฐบาลอธิบายว่า ประเทศไทยมีกฎหมายเกี่ยวกับการเนรเทศคนต่างด้าวอยู่ก่อนแล้ว

ปัญหาที่ผ่านมาคือ ขั้นตอนระหว่างหลายหน่วยงานยังขาดรายละเอียดและระบบประสานงานที่ชัดเจน

สิ่งที่ระเบียบใหม่ทำจึงเป็นการกำหนดว่า เมื่อพบคนต่างด้าวที่เข้าข่าย หน่วยงานไหนต้องรวบรวมข้อมูล ใครเสนอเรื่อง ใครพิจารณา และการส่งตัวออกนอกราชอาณาจักรต้องดำเนินต่ออย่างไร

เป้าหมายคือทำให้กระบวนการ เร็วขึ้น เป็นระบบขึ้น และตรวจสอบได้มากขึ้น

แล้วกรณีแบบไหนถึงเข้าข่าย?

รัฐบาลระบุกรอบสำคัญไว้หลายลักษณะ เช่น คนต่างด้าวที่เข้ามาหรืออยู่ในประเทศไทยโดยผิดกฎหมาย ทำงานโดยผิดกฎหมาย ประกอบธุรกิจโดยผิดกฎหมาย ปลอมหรือใช้เอกสารราชการปลอม รวมถึงการกระทำความผิดอาญาร้ายแรงตามเกณฑ์ที่ระเบียบกำหนด

นอกจากนี้ยังครอบคลุมผู้ที่เป็นตัวการ ผู้ใช้ หรือผู้สนับสนุนการกระทำผิดในกลุ่มดังกล่าวด้วย

ตรงนี้ทำให้เห็นว่า การเนรเทศไม่ได้เริ่มจากความรู้สึกว่า “คนนี้สร้างความรำคาญ” อย่างเดียว แต่ต้องมีฐานข้อเท็จจริงที่เชื่อมกับกฎหมายและกระบวนการของรัฐ

แล้ว “เพิกถอนวีซ่า” กับ “เนรเทศ” เหมือนกันไหม?

สองคำนี้เกี่ยวข้องกันได้ แต่ไม่ควรใช้แทนกันแบบอัตโนมัติ

เพิกถอนวีซ่า คือการยกเลิกสิทธิหรือสถานะที่อนุญาตให้บุคคลนั้นอยู่ในประเทศไทยตามเงื่อนไขของวีซ่า

ส่วน เนรเทศ คือกระบวนการตามกฎหมายเพื่อสั่งให้ออกนอกราชอาณาจักร

ในบางกรณี เมื่อสิทธิในการอยู่ถูกเพิกถอนและบุคคลไม่สามารถอยู่ต่อได้ ก็อาจนำไปสู่ขั้นตอนอื่นตามกฎหมายคนเข้าเมืองหรือกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

แต่ไม่ได้หมายความว่า ทุกครั้งที่มีข่าว “ถอนวีซ่า” จะเท่ากับมีคำสั่งเนรเทศเกิดขึ้นในวินาทีเดียวกัน

แล้วข่าวนักท่องเที่ยวก่อปัญหาที่สมุยเกี่ยวข้องอย่างไร?

ก่อนระเบียบใหม่นี้มีผล กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาเปิดเผยว่า นักท่องเที่ยวต่างชาติที่ก่อความวุ่นวายในพื้นที่อย่างเกาะสมุยและภูเก็ตบางรายถูกดำเนินการเพิกถอนวีซ่าแล้ว

กรณีเหล่านี้ทำให้ประเด็นเรื่องการจัดการนักท่องเที่ยวที่ฝ่าฝืนกฎหมายได้รับความสนใจมากขึ้น

แต่หลักสำคัญยังคงอยู่ที่ว่า การดำเนินการต้องพิจารณา เป็นรายกรณี จากพฤติการณ์ ข้อเท็จจริง และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่เหมารวมตามสัญชาติหรือภาพลักษณ์ของนักท่องเที่ยวกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง

ระเบียบใหม่เปลี่ยนอะไรจริง?

ถ้าตัดพาดหัวแรง ๆ ออก สิ่งที่เปลี่ยนชัดที่สุดไม่ใช่ว่าไทยเพิ่งมีอำนาจ “ไล่คนต่างชาติ”

แต่คือการทำให้ขั้นตอนที่หลายหน่วยงานต้องทำร่วมกันมีกรอบชัดขึ้น

จากเดิมที่อาจต้องประสานข้อมูลหลายทาง ระเบียบใหม่พยายามวางเส้นทางให้ชัดว่า เมื่อพบคนต่างด้าวที่เข้าข่ายต้องดำเนินการ ขั้นตอนจะเดินต่ออย่างไร ใครรวบรวมข้อเท็จจริง ใครพิจารณา และใครรับผิดชอบการดำเนินการในแต่ละช่วง

ดังนั้น Main Reveal ของเรื่องนี้จึงอยู่ตรงนี้

“นักท่องเที่ยวทำตัวมีปัญหา” เป็นคำที่ใช้ในข่าวได้ แต่ไม่ใช่มาตรฐานทางกฎหมายสำหรับเนรเทศใครตามใจ

การจะไปถึงขั้นเนรเทศยังต้องมีฐานกฎหมาย ข้อเท็จจริง หลักฐาน และผ่านกระบวนการของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ระเบียบใหม่จึงไม่ได้เปลี่ยนประเทศไทยให้เป็นประเทศที่สั่งส่งใครกลับได้ง่าย ๆ จากความไม่พอใจ

แต่มันกำลังทำให้การจัดการคนต่างด้าวที่เข้าข่ายกระทำผิดกฎหมาย เดินได้ชัดเจนและเป็นระบบกว่าเดิม