กัมพูชาย้ำเส้นเขตแดนยุคฝรั่งเศส-สยาม ทำไมไทยควรจับตาทั้งบกและทะเล

กัมพูชายืนยันจุดยืนเรื่องเขตแดนที่สืบทอดจากยุคอาณานิคม พร้อมโยงหลักกฎหมายระหว่างประเทศ ขณะที่ปมพื้นที่ทับซ้อนทางทะเลยังเดินหน้าผ่านกระบวนการ UNCLOS

กัมพูชาออกมาย้ำจุดยืนเรื่องเขตแดนไทย-กัมพูชาอีกครั้ง โดยอ้างถึงสนธิสัญญา แผนที่ และบันทึกการกำหนดเขตแดนระหว่างฝรั่งเศสกับสยามในอดีต ประเด็นนี้ไม่ใช่แค่ถ้อยแถลงทางการเมือง แต่เกี่ยวพันกับทั้งชายแดนบก กลไกเจรจาร่วม และข้อพิพาททางทะเลในอ่าวไทยที่กำลังเข้าสู่กระบวนการระหว่างประเทศ

ตามข้อมูลต้นฉบับ โฆษกรัฐบาลกัมพูชา เพ็ญ โบนา กล่าวเมื่อวันที่ 18 มิ.ย. ว่า กัมพูชายังคงจุดยืนในการปกป้องเขตแดนที่สืบทอดมาจากยุคอาณานิคม โดยอ้างหลักกฎหมายระหว่างประเทศที่เรียกว่า uti possidetis juris หรือแนวคิดที่ให้คงเขตแดนเดิมเมื่อรัฐได้รับเอกราช เพื่อป้องกันการเปลี่ยนแปลงเขตแดนโดยพลการ

ประเด็นสำคัญอยู่ที่กัมพูชาระบุว่า ตนเคารพอนุสัญญา สนธิสัญญา แผนที่ และบันทึกการปักปันเขตแดนระหว่างฝรั่งเศสกับสยาม ซึ่งเป็นเอกสารที่กัมพูชามองว่าเป็นฐานทางกฎหมายของแนวเขตแดนปัจจุบัน ขณะเดียวกัน กัมพูชายืนยันว่า การแก้ปัญหาเขตแดนควรทำผ่านกลไกทางการ ไม่ใช่การกระทำฝ่ายเดียว

สำหรับคนอ่านไทย จุดที่ควรแยกให้ออกคือ “ชายแดนบก” กับ “พื้นที่ทางทะเล” เป็นคนละกรอบปัญหา แม้ทั้งสองเรื่องจะอยู่ในบรรยากาศความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชาเดียวกันก็ตาม ชายแดนบกมักเกี่ยวข้องกับสนธิสัญญา แผนที่ และคณะกรรมาธิการเขตแดนร่วม ส่วนพื้นที่ทางทะเลเกี่ยวข้องกับเขตไหล่ทวีป พื้นที่สิทธิทับซ้อน และกรอบกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ

ด้านพื้นที่ทางทะเล สำนักข่าว Reuters รายงานว่า กัมพูชาได้เริ่มกระบวนการไกล่เกลี่ยภาคบังคับภายใต้อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล หรือ UNCLOS เพื่อจัดการข้อพิพาทพื้นที่อ้างสิทธิทับซ้อนในอ่าวไทย หลังไทยยุติกรอบ MOU ปี 2001 ที่เคยใช้เป็นแนวทางพูดคุยเรื่องพื้นที่ดังกล่าว

ต่อมา Reuters รายงานเพิ่มเติมว่า ไทยได้แต่งตั้งผู้เชี่ยวชาญจากเยอรมนีและแอฟริกาใต้เป็นผู้ไกล่เกลี่ยในกระบวนการดังกล่าว ขณะที่กัมพูชาแต่งตั้งผู้แทนและผู้เชี่ยวชาญของตนไว้ก่อนหน้านั้น โดยพื้นที่ทับซ้อนในอ่าวไทยถูกประเมินว่ามีขนาดราว 26,000 ตารางกิโลเมตร และเกี่ยวข้องกับทรัพยากรพลังงานจำนวนมาก

อย่างไรก็ดี ต้องอ่านประเด็นนี้อย่างระวัง กระบวนการไกล่เกลี่ยภาคบังคับภายใต้ UNCLOS ไม่ได้แปลว่าฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง “ชนะทันที” และไม่ได้เท่ากับคำตัดสินผูกพันแบบศาลเสมอไป AP รายงานว่า กระบวนการนี้เป็นช่องทางภายใต้กฎหมายทะเลที่กัมพูชาใช้เพื่อผลักดันการแก้ปัญหาอย่างสันติ แต่ผลลัพธ์ของการไกล่เกลี่ยไม่ได้มีลักษณะบังคับเหมือนคำพิพากษา

สิ่งที่ทำให้ข่าวนี้มีน้ำหนักมากขึ้น คือความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชาในช่วงที่ผ่านมาไม่ได้อยู่ในภาวะปกติ Reuters รายงานว่าผู้นำทั้งสองประเทศเคยพบกันนอกรอบการประชุมอาเซียนเพื่อหารือเรื่องสันติภาพ หลังเกิดเหตุปะทะตามแนวชายแดนในปี 2025 ซึ่งมีผู้เสียชีวิตและประชาชนจำนวนมากต้องพลัดถิ่น

ในมุมของกัมพูชา ถ้อยแถลงล่าสุดจึงเป็นการวางจุดยืนว่า ปัญหาเขตแดนต้องยึดเอกสารประวัติศาสตร์และกฎหมายระหว่างประเทศ ส่วนในมุมของไทย ประเด็นที่ต้องติดตามคือ ท่าทีของหน่วยงานรัฐไทยต่อทั้งกรอบชายแดนบก คณะกรรมาธิการเขตแดนร่วม และกระบวนการ UNCLOS ด้านทะเล

อีกจุดที่ไม่ควรมองข้ามคือ “ภาษา” ที่ใช้ในข่าวชายแดน เรื่องลักษณะนี้กระทบความรู้สึกของประชาชนทั้งสองประเทศได้ง่าย การสรุปว่าใครถูกหรือผิดแบบเด็ดขาดจากถ้อยแถลงฝ่ายเดียว อาจทำให้ผู้อ่านเข้าใจคลาดเคลื่อน สิ่งที่ยืนยันได้ในขณะนี้คือ กัมพูชายืนยันจุดยืนตามเอกสารยุคฝรั่งเศส-สยาม และต้องการให้ใช้กลไกทางการ ส่วนผลทางกฎหมายและทางการทูตยังต้องติดตามต่อ

ท้ายที่สุด ข่าวนี้สำคัญกับคนไทยเพราะเกี่ยวข้องกับอธิปไตย ความมั่นคง ความสัมพันธ์เพื่อนบ้าน และทรัพยากรในอ่าวไทยในเวลาเดียวกัน แต่การอ่านให้รอบคอบควรแยกข้อเท็จจริงออกจากอารมณ์ทางการเมือง และติดตามข้อมูลจากแหล่งทางการของทั้งสองประเทศ รวมถึงสำนักข่าวที่ตรวจสอบได้

• กัมพูชาย้ำว่าเขตแดนไทย-กัมพูชาควรยึดหลักเขตแดนที่สืบทอดจากยุคอาณานิคม
• ประเด็นชายแดนบกและพื้นที่ทับซ้อนทางทะเลเป็นคนละกรอบ แต่เกี่ยวพันกับความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชา
• กัมพูชาใช้กระบวนการ UNCLOS กับข้อพิพาททางทะเล หลังไทยยุติกรอบ MOU ปี 2001
• กระบวนการไกล่เกลี่ยภาคบังคับไม่ควรถูกตีความว่าเป็นคำตัดสินชี้ขาดทันที
• คนอ่านไทยควรติดตามท่าทีจากทั้งสองฝ่าย และหลีกเลี่ยงการสรุปจากข้อมูลฝ่ายเดียว