BRICS จ่อคุยระบบจ่ายเงินใหม่ อินเดียต้องชั่งใจไม่ชนดอลลาร์

BRICS กำลังดันประเด็นระบบชำระเงินข้ามพรมแดนกลับมาอยู่กลางโต๊ะอีกครั้ง เพราะเรื่องนี้ไม่ได้จบแค่เทคนิคของธนาคารกลาง แต่แตะทั้งดอลลาร์ มาตรการคว่ำบาตร น้ำมัน และท่าทีของสหรัฐฯ ในช่วงที่หลายประเทศอยากลดการพึ่งพาช่องทางการเงินตะวันตก

จากข้อมูลต้นฉบับ แกนของข้อเสนอนี้คือการประเมินโครงสร้างพื้นฐานการชำระเงินดิจิทัลที่เชื่อมโยงสกุลเงินท้องถิ่นของประเทศสมาชิก เพื่อให้ธุรกรรมข้ามพรมแดนไม่จำเป็นต้องวนผ่านดอลลาร์ทุกครั้ง ฟังดูเป็นเรื่องไกลตัว แต่ถ้ามองผ่านราคาพลังงานและการค้าระหว่างประเทศ คำถามจะเริ่มชัดขึ้นทันทีว่า ใครได้อำนาจต่อรองเพิ่ม และใครอาจเสียอิทธิพลเดิมไป

ระบบจ่ายเงิน BRICS ไม่ได้เป็นแค่เรื่องธนาคาร

ข้อมูลจากหนังสือพิมพ์เซาท์ไชน่ามอร์นิงโพสต์ที่ถูกอ้างในต้นฉบับ ระบุว่าแผนของ ธนาคารกลางอินเดีย หรือ RBI เปิดทางให้สมาชิก BRICS พิจารณาการชำระธุรกรรมข้ามพรมแดนด้วยสกุลเงินท้องถิ่นของตัวเอง แนวคิดนี้ถูกพูดถึงพร้อมกับโจทย์ใหญ่ คือจะลดการพึ่งพาระบบที่ตะวันตกควบคุมได้แค่ไหน โดยไม่กระตุ้นให้สหรัฐฯ ตอบโต้แรงเกินไป

กำหนดการที่ทำให้เรื่องนี้ถูกจับตา คือการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศของกลุ่มที่กรุงนิวเดลี ระหว่างวันที่ 14-15 พฤษภาคม เพื่อเตรียมไปสู่การประชุมสุดยอดวันที่ 10-11 กันยายน วาระเรื่องการเชื่อมต่อด้านการชำระเงินและการชำระบัญชีทางการค้า จึงมีโอกาสถูกยกขึ้นมาเป็นหนึ่งในหัวข้อใหญ่ ไม่ใช่เพียงประเด็นเบื้องหลังของฝ่ายเทคนิค

สำหรับผู้อ่านทั่วไป วิธีดูเรื่องนี้แบบง่ายที่สุดคือดูว่า “เงินไหลผ่านใคร” เพราะเส้นทางการชำระเงินมักบอกอำนาจต่อรองมากกว่าคำแถลงทางการเมือง หากประเทศผู้ซื้อและผู้ขายสามารถชำระกันเองด้วยสกุลท้องถิ่นได้มากขึ้น ค่าธรรมเนียม การแปลงเงิน และความเสี่ยงจากช่องทางที่ถูกคว่ำบาตรก็อาจเปลี่ยนไป

อินเดียอยู่กลางเกมที่ต้องบาลานซ์หลายข้าง

ตั้งแต่ก่อตั้งในปี 2009 โดยบราซิล รัสเซีย อินเดีย และจีน กลุ่ม BRICS ขยายสมาชิกเพิ่มหลายประเทศ เช่น แอฟริกาใต้ อียิปต์ เอธิโอเปีย อินโดนีเซีย อิหร่าน และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ขนาดของกลุ่มทำให้ข้อเสนอด้านการเงินมีน้ำหนักขึ้น โดยต้นฉบับระบุว่าสมาชิก BRICS ผลิตน้ำมันโลกประมาณ 42% และธัญพืชโลกประมาณ 40%

ประเด็นนี้สำคัญกับรัสเซียและอิหร่านเป็นพิเศษ เพราะทั้งสองประเทศเผชิญมาตรการคว่ำบาตรจากตะวันตกมานาน การพึ่งพาระบบ SWIFT ทำให้การขายสินค้าโภคภัณฑ์ในตลาดโลกยากขึ้น จึงหันไปพึ่งพาจีนและอินเดียมากขึ้นในการทำธุรกรรมน้ำมันและก๊าซ ภาพที่ตามมาคือระบบชำระเงินไม่ได้เป็นเพียงท่อส่งเงิน แต่กลายเป็นเครื่องมือรักษาเส้นทางการค้าสำคัญ

Geeta Kochhar จากมหาวิทยาลัย Jawaharlal Nehru มองว่าระบบการชำระเงินแบบกระจายอำนาจภายในกลุ่มจะช่วยให้ประเทศสมาชิกยืดหยุ่นต่อแรงกระแทกภายนอกมากขึ้น เธอเปรียบระบบนี้เป็นเครื่องมือเชิงกลยุทธ์ที่ช่วยกันอิทธิพลทางเศรษฐกิจจากตะวันตก และช่วยให้การชำระเงินเกิดขึ้นเกือบแบบเรียลไทม์

แต่ฝั่งอินเดียไม่ได้มีเส้นทางให้เดินแบบตรงไปตรงมา อินเดีย ยังมีความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ ผ่านเวทีอื่น เช่น Quad ที่ประกอบด้วยอินเดีย สหรัฐฯ ออสเตรเลีย และญี่ปุ่น อีกทั้งอินเดียยังเป็นหนึ่งในสมาชิกผู้ก่อตั้งขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด ซึ่งมีสมาชิก 121 ประเทศ จึงต้องรักษาพื้นที่ทางการทูตหลายด้านพร้อมกัน

Biswajit Dhar จากสภาเพื่อการพัฒนาสังคมเตือนว่าอินเดียควรระวังไม่ให้ โดนัลด์ ทรัมป์ ไม่พอใจ ระหว่างที่อินเดียพยายามเดินหน้าข้อตกลงทางการค้าชั่วคราวกับวอชิงตัน ต้นฉบับยังระบุว่าการเจรจาการค้าซับซ้อนขึ้นจากสงครามระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่าน และคำตัดสินของศาลฎีกาสหรัฐฯ เกี่ยวกับภาษีนำเข้าสินค้าหลายรายการของรัฐบาลทรัมป์

ตัวเลขที่ถูกจับตาคือเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ปีนี้ ทรัมป์ตกลงลดภาษีนำเข้าสินค้าจากอินเดียจาก 25% เหลือ 18% ประเด็นนี้ทำให้อินเดียต้องชั่งน้ำหนักมากขึ้น เพราะความเคลื่อนไหวใดที่ดูเหมือนท้าทายอำนาจของดอลลาร์ อาจกระทบโต๊ะเจรจากับวอชิงตันได้ทันที

Vivek Mishra จาก Observer Research Foundation เสนอว่าอินเดียควรให้ความมั่นใจกับสหรัฐฯ ว่าระบบนี้ไม่ได้ตั้งใจแทนที่ดอลลาร์ในการค้าโลก แต่เป็นการลดความซับซ้อนของกระบวนการชำระเงิน เช่น การชำระระหว่างมอสโกและนิวเดลีสำหรับน้ำมันรัสเซียที่อินเดียซื้อมา

โจทย์ที่ควรจับตาต่อจากนี้จึงไม่ใช่แค่ BRICS จะสร้างระบบจ่ายเงินของตัวเองได้หรือไม่ แต่คือสมาชิกแต่ละประเทศจะกล้าใช้ระบบนั้นในระดับไหน โดยเฉพาะประเทศที่ยังต้องพึ่งทั้งตลาดตะวันตก พลังงานจากรัสเซีย และพื้นที่ต่อรองกับสหรัฐฯ พร้อมกัน