“แปดพายุหนึ่งศูนย์กลาง : ความลับขั้วเหนือดาวพฤหัสบดี”

ถ้าพูดถึงภาพถ่ายจากอวกาศที่เห็นแล้วต้องหยุดเลื่อนนิ้วดูซ้ำหลายรอบ ภาพขั้วเหนือของดาวพฤหัสบดีจากยาน Juno ของ NASA นี่ติดอันดับต้น ๆ เลยนะ มันไม่ใช่ภาพสวยแบบธรรมดา แต่เป็นภาพที่ทำให้เรารู้สึกเหมือนกำลังแอบมอง “ระบบอากาศ” ของดาวเคราะห์ยักษ์ที่ซับซ้อนกว่าทุกอย่างที่เราเคยเจอบนโลก

ตอนแรกหลายคนอาจคิดว่าขั้วดาวพฤหัสบดีคงเต็มไปด้วยพายุที่กระจัดกระจายมั่ว ๆ เหมือนก้อนเมฆที่ปั่นป่วนไปหมด แต่พอ Juno ส่งภาพกลับมาเท่านั้นแหละ ทุกคนถึงกับอึ้ง เพราะมันกลับเป็นภาพของความเป็นระเบียบแบบไม่น่าเชื่อ ใจกลางมีพายุไซโคลนยักษ์อยู่หนึ่งลูก แล้วรอบ ๆ ก็มีพายุบริวารอีกแปดลูกเรียงตัวล้อมเป็นวงคล้ายรูปแปดเหลี่ยม สมมาตรจนเหมือนมีใครตั้งใจออกแบบไว้

ที่น่าทึ่งกว่านั้นคือ พายุพวกนี้อยู่ใกล้กันมาก แต่กลับไม่รวมตัวกันเป็นลูกเดียวเหมือนพายุบนโลกเรา ปกติถ้าพายุสองลูกเข้าใกล้กันมาก ๆ ก็มักจะกลืนกันไปในที่สุด แต่นี่ไม่ใช่เลย พายุแต่ละลูกเหมือนรู้หน้าที่ตัวเอง รักษาระยะห่างและตำแหน่งเดิมอย่างเหนียวแน่น แถมโครงสร้างนี้ยังคงอยู่มาหลายปีตลอดช่วงที่ Juno บินวนสำรวจอยู่รอบดาวพฤหัสบดี

อย่าเผลอคิดว่ามันเป็นแค่จุดเล็ก ๆ ในภาพถ่ายนะ เพราะความจริงแล้วพายุแต่ละลูกใหญ่มหาศาลมาก ความกว้างประมาณ 4,000 ถึง 4,600 กิโลเมตร ใหญ่พอ ๆ กับทวีปหนึ่งทวีป หรือบางลูกก็ยาวกว่าระยะทางจากกรุงเทพฯ ไปญี่ปุ่นซะอีก และลมในพายุเหล่านี้ก็แรงสุดขีด ความเร็วสูงถึงประมาณ 350 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ซึ่งรุนแรงกว่าพายุเฮอริเคนระดับ 5 บนโลกเราหลายเท่า ฟังดูแล้วก็พอจะเข้าใจว่าทำไมดาวพฤหัสบดีถึงได้ชื่อว่าเป็นราชาแห่งพายุในระบบสุริยะ

ถ้าเอาไปเทียบกับดาวเสาร์ก็ยิ่งน่าสนใจเข้าไปอีก เพราะขั้วเหนือของดาวเสาร์มีพายุที่เป็นรูปหกเหลี่ยมสวยเป๊ะ เกิดจากกระแสลมกรดหรือเจ็ตสตรีมเพียงหนึ่งระบบ แต่ของดาวพฤหัสบดีดันไม่เหมือนกันเลย มันเป็นกลุ่มพายุหลายลูกที่แยกตัวกันชัดเจน นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าสาเหตุสำคัญมาจากแรงคอริออลิสที่รุนแรงมากบนดาวพฤหัสบดี รวมกับชั้นบรรยากาศที่ลึกและหนา ทำให้พายุสามารถคงตัวอยู่ในตำแหน่งเดิมได้โดยไม่ถูกรวมกัน

ในภาพอินฟราเรดหรือภาพแต่งสีที่เราเห็น สีสันก็ไม่ได้เอาไว้สวยอย่างเดียว แต่มันเล่าเรื่องอุณหภูมิด้วย เมฆที่อยู่สูงและเย็นกว่าจะปรากฏเป็นสีสว่าง ส่วนบริเวณที่ลึกลงไปในชั้นบรรยากาศซึ่งร้อนกว่าจะออกมาเป็นสีเข้ม มันเหมือนกับแผนที่ความร้อนของระบบพายุยักษ์ที่กำลังทำงานอยู่ตลอดเวลา

มีช่วงหนึ่งด้วยนะที่ Juno ตรวจพบพายุลูกที่เก้า พยายามจะเข้ามาแทรกในวงพายุแปดเหลี่ยมนี้ แต่ดูเหมือนว่าระบบเดิมจะไม่ยอมรับง่าย ๆ โครงสร้างพายุหลักเหมือนพยายามผลักดันและรักษารูปแบบเดิมเอาไว้ ราวกับว่ามันมี “สมดุล” ของตัวเองที่ใครจะมารบกวนก็ไม่ง่ายเลย

ทั้งหมดนี้ Juno มองเห็นได้ก็เพราะเครื่องมือที่ชื่อว่า JIRAM หรือ Jovian Infrared Auroral Mapper มันเป็นกล้องอินฟราเรดที่ช่วยให้มองทะลุความมืดของขั้วดาวพฤหัสบดี และจับความร้อนที่แผ่ออกมาจากภายในดาวได้ ทำให้เราไม่ได้เห็นแค่รูปร่างของพายุ แต่ยังเห็นพลังงานและชีวิตชีวาของมันด้วย

พอคิดแบบนี้แล้ว ขั้วเหนือของดาวพฤหัสบดีมันไม่ใช่แค่จุดบนแผนที่ดาราศาสตร์เลยนะ แต่มันคือเวทีขนาดยักษ์ที่ธรรมชาติแสดงพลังของฟิสิกส์บรรยากาศอย่างสุดขั้ว เป็นภาพที่ทั้งสวย ทั้งน่าทึ่ง และทำให้เรารู้สึกเล็กลงทุกครั้งที่ได้มองขึ้นไปบนท้องฟ้าแล้วนึกถึงโลกพายุยักษ์ที่กำลังหมุนวนอยู่ไกลออกไปหลายร้อยล้านกิโลเมตรจากเรา