พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช กษัตริย์ลาวผู้เคยครองแผ่นดินล้านนา

เรียบเรียงขึ้นเพื่อเป็นความรู้ทางประวัติศาสตร์ เพื่อเป็นเกร็ดความรู้ หากผิดพลาดประการใดผู้เรียบเรียงก็ขออภัยผู้อ่านทุกท่านไว้ด้วยครับ

พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช เป็น "มหาราช" พระองค์หนึ่งในประวัติศาสตร์ของประเทศลาว แต่มีเกร็ดที่พระองค์เคยมาครองดินแดนล้านนาอยู่ระยะหนึ่ง จึงอยากจะกล่าวถึงที่มาว่าพระองค์มาครองล้านนาได้อย่างไร

พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช เป็นพระโอรสของพระเจ้าโพธิสาลราช กษัตริย์แห่งอาณาจักรล้านช้าง กับพระนางยอดคำทิพย์ (ยอดคำ หรือยอดคำราชกัญญา) ซึ่งเป็นพระธิดาของ "พระเมืองเกษเกล้า" กับ "พระนางจิรประภาเทวี หรือ "มหาเทวีจิรประภา"

(พระเมืองเกษเกล้า หรือ พญาเกสเชษฐราช เป็นกษัตริย์แห่งอาณาจักรล้านนารัชกาลที่ ๑๒

แห่งราชวงศ์มังราย)

ในรัชกาลของพระเมืองเกษเกล้า พระองค์ครองราชสมบัติ ๒ ครั้ง โดยครั้งที่ ๑ พระองค์ครองราชย์ในระหว่างปี พ.ศ. ๒๐๖๘-๒๐๘๑ รวม ๑๓ ปี ต่อมาถูกท้าวซายคำ พระโอรสยึดอำนาจ ท้าวซายคำครองราชสมบัติได้ ๕ ปี เหล่าขุนนางได้ปลดท้าวซายคำออกจากตำแหน่ง และได้แต่งตั้งพระเมืองเกษเกล้ากลับมาครองราชสมบัติเป็นครั้งที่สอง แต่ครั้งนี้ทรงครองราชย์ได้เพียง ๒ ปี ก็เสียพระจริต และถูกลอบปลงพระชนม์ หลังสิ้นแผ่นดินพระเมืองเกษเกล้า อาณาจักรล้านนาก็วุ่นวาย

ไม่มีผู้ปกครองบ้านเมือง พระมเหสีของพระเมืองเกษเกล้าคือ "มหาเทวีจิรประภา"ได้ขึ้นปกครองเมืองชั่วคราว แต่ในสมัยที่พระองค์ปกครอง ล้านนาก็ยังวุ่นวายจากศึกในที่แย่งชิงอำนาจกันระหว่างกลุ่มอำนาจต่างๆ และศึกนอกคือการแผ่ขยายอำนาจของอาณาจักรหงสาวดี และอาณาจักรอยุธยา ซึ่งสมเด็จพระไชยราชาธิราช กษัตริย์แห่งอยุธยาในเวลานั้นก็เคยยกทัพมาถึงเชียงใหม่ ก่อนมหาเทวีจิรประภาจะทรงยอมทำไมตรี

และถวายเครื่องราชบรรณการ ณ วัดโลกโมฬี อยุธยาจึงเลิกทัพกลับ และหลังจากนั้นไม่นานพระนางก็สละบัลลังก์ให้พระเจ้าไชยเชษฐาธิราชแห่งล้านช้าง ซึ่งเป็นพระนัดดา ขึ้นเป็นกษัตริย์ล้านนาแทน

(พระเมืองเกษเกล้า และพระนางมหาเทวีจิรประภา เป็นตาและยายของพระเจ้าไชยเชษฐาธิราช ผู้เรียบเรียงขอใช้คำสามัญเพื่อง่ายๆ และเวลานั้นพระเจ้าไชยเชษฐาธิราช ยังไม่ได้เป็นกษัตริย์ล้านช้าง)

พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช ขึ้นราชาภิเษกเป็นกษัตริย์ล้านนาในปี พ.ศ. ๒๐๘๙ และครองราชย์ได้เพียงหนึ่งปี ในปีถัดไป พ.ศ. ๒๐๙๐ พระเจ้าโพธิสาลราช สวรรคต พระองค์จึงเสด็จกลับไปครองล้านช้าง และไม่ได้กลับมาล้านนาอีก เป็นเสมือนการสละราชสมบัติโดยปริยาย ซึ่งต่อมาขุนนางล้านนาได้เชิญพระเมกุฏสุทธิวงศ์ เจ้าฟ้าเมืองนาย ซึ่งมีเชื้อสายราชวงศ์มังรายมาเป็นกษัตริย์ล้านนาองค์ถัดไป

พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช แม้มีเกร็ดที่เคยครองดินแดนล้านนาสั้นๆ แต่ตอนกลับเวียงจันทร์ ก็ได้เชิญพระพุทธรูปสำคัญ คือ "พระแก้วมรกต" ไปเวียงจันทร์ ตามประวัติศาสตร์ลาวพระองค์ถือว่าเป็นกษัตริย์ที่มีพระปรีชาพระองค์หนึ่ง และประกอบพระราชกรณียกิจมากมาย ทั้งด้านศาสนา ทรงสร้างวัดและพระพุทธรูปสำคัญหลายแห่ง วัดและพระพุทธรูปบางแห่งยังปรากฏถึงปัจจุบัน ทรงผูกสัมพันธไมตรีกับอยุธยาด้วยการสร้างพระธาตุศรีสองรักร่วมกับกษัตริย์อยุธยา (ตรงกับสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ-ผู้เรียบเรียง) ซึ่งปัจจุบันพระธาตุนี้อยู่ในเขต จ. เลย เป็นต้น

วาระสุดท้าย พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช เสด็จไปปราบกบฏ และสวรรคตราวปี พ.ศ. ๒๑๑๔ บางแห่งว่าหายสาบสูญไม่ปรากฏ ในสมัยของพระองค์อาณาจักรล้านช้างเป็นอาณาจักรเดียวในภูมิภาคนี้ที่ไม่ตกเป็นประเทศราชของอาณาจักรหงสาวดี ยุคพระเจ้าชนะสิบทิศบุเรงนอง (ต่อมาบุเรงนองก็ยึดล้านช้างเป็นประเทศราชได้ในเวลาต่อมาหลังสวรรคต)

ขอบคุณผู้อ่านอีกครั้งครับ

ภาพประกอบจากอินเตอร์เน็ต พระราชานุสาวรีย์พระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ประเทศลาว