ศศินขอรัฐเลิกใช้คำ “เฝ้าระวัง-เอาอยู่” เตือนภัยต้องบอกประชาชนว่าต้องทำอะไร

ศศินขอรัฐเลิกใช้คำ “เฝ้าระวัง-เอาอยู่” เตือนภัยต้องบอกประชาชนว่าต้องทำอะไร

สถานการณ์น้ำท่วมที่เกิดขึ้นในหลายพื้นที่กลายเป็นประเด็นที่ถูกพูดถึงอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะเรื่องการแจ้งเตือนประชาชนว่า เมื่อเกิดความเสี่ยงขึ้นแล้ว คนในพื้นที่ควรเตรียมตัวอย่างไร และควรลงมือทำอะไรบ้าง

ในรายการโหนกระแสวันที่ 28 กันยายน 2569 มีการพูดคุยถึงสถานการณ์ฝนตกต่อเนื่องและน้ำท่วมในหลายพื้นที่ โดยมีทั้งประเด็นการประเมินสถานการณ์ การแจ้งเตือน และการรับมือในระดับท้องถิ่น

หนึ่งในประเด็นที่น่าสนใจมาจาก อาจารย์ศศิน เฉลิมลาภ ซึ่งเสนอว่า การสื่อสารเรื่องภัยพิบัติไม่ควรหยุดอยู่แค่ข้อมูลทางวิชาการหรือถ้อยคำแบบราชการ เพราะคนที่อยู่ในพื้นที่ต้องการรู้มากกว่าว่า “ตอนนี้ต้องทำอะไร”

ยกตัวอย่างเช่น หากมีแนวโน้มน้ำจะเข้าพื้นที่ ประชาชนควรได้รับคำแนะนำที่ชัดเจนว่า ต้องย้ายรถเมื่อไร ของในบ้านควรยกขึ้นสูงแค่ไหน ผู้ป่วยหรือสัตว์เลี้ยงต้องเตรียมอย่างไร และเส้นทางใดควรหลีกเลี่ยง

อาจารย์ศศินจึงเสนอให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสื่อสารด้วยภาษาที่ประชาชนเข้าใจง่าย และเปลี่ยนจากการบอกให้เพียง “เฝ้าระวัง” ไปสู่การบอกให้ เตรียมตัวและเตรียมรับมือ เพื่อให้การแจ้งเตือนนำไปสู่การปฏิบัติได้จริง

ทำไมถึงไม่อยากให้ใช้คำว่า “เฝ้าระวัง”

ประเด็นนี้ถูกอธิบายว่า คำว่า “เฝ้าระวัง” อาจไม่ได้บอกประชาชนว่าควรทำอะไรต่อ เมื่อภัยกำลังเคลื่อนเข้ามาใกล้บ้าน

ในมุมของอาจารย์ศศิน หากรู้แล้วว่ามีความเสี่ยง สิ่งที่ควรเกิดขึ้นหลังการแจ้งเตือนคือการลงมือป้องกัน เช่น ถอดปลั๊กไฟ ย้ายรถ ยกของขึ้นที่สูง หรือเตรียมคนในครอบครัว โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้ป่วย และเด็ก

อีกคำที่ถูกพูดถึงคือ “เอาอยู่” ซึ่งอาจารย์ศศินเห็นว่าไม่ควรนำมาใช้เป็นคำรับรองในสถานการณ์ภัยพิบัติ เพราะไม่มีใครสามารถยืนยันล่วงหน้าได้ว่าสถานการณ์จะเป็นไปตามที่คาดทั้งหมด โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีจุดเสี่ยงเฉพาะ เช่น อุโมงค์หรือชั้นใต้ดิน

ด้าน หนุ่ม กรรชัย ก็มีการเสริมระหว่างการพูดคุย โดยเปรียบเปรยว่าคำเหล่านี้ฟังคล้ายเป็น “คำกาลกิณี” ในเชิงความรู้สึกของผู้พูด

นักวิชาการชี้ ระบบเตือนภัยต้องลงไปถึงระดับพื้นที่

ขณะที่ รศ. ดร.เสรี ศุภราทิตย์ อธิบายอีกด้านว่า ปัญหาสำคัญของการรับมือภัยพิบัติคือการประเมินความรุนแรงของสถานการณ์และการส่งต่อข้อมูลไปยังพื้นที่

เขาอธิบายถึงระบบแจ้งเตือนที่มีทั้งระดับส่วนกลางและระดับท้องถิ่น โดยระดับท้องถิ่นมีความสำคัญอย่างมาก เพราะเป็นผู้ที่รู้สภาพพื้นที่ จุดเสี่ยง และกลุ่มประชาชนที่อาจได้รับผลกระทบ

ส่วนกรณีฝนตกหนักครั้งนี้ รศ. ดร.เสรีมองว่า แม้เมื่อเปรียบเทียบในระดับวิชาการกับเหตุการณ์ปี 2554 อาจยังมีนิยามที่แตกต่างกัน แต่สิ่งสำคัญกว่าการเรียกชื่อภัยพิบัติคือ ผลกระทบที่เกิดขึ้นจริงกับประชาชนในแต่ละพื้นที่

ประเด็นเรื่องสภาพภูมิอากาศก็ถูกหยิบขึ้นมาพูดถึงเช่นกัน โดยมีการตั้งข้อสังเกตว่าเหตุการณ์ฝนตกหนักสุดขั้วอาจเกิดถี่ขึ้นในอนาคต ซึ่งทำให้การวางระบบเตือนภัยและการเตรียมพร้อมในระดับท้องถิ่นมีความสำคัญมากขึ้น

ท้ายที่สุด สิ่งที่ทั้งประชาชนและหน่วยงานต้องการจากระบบเตือนภัยอาจไม่ใช่เพียงตัวเลขปริมาณฝนหรือคำศัพท์ทางราชการ แต่คือ ข้อมูลที่บอกให้รู้ว่าอันตรายอยู่ตรงไหน จะกระทบเมื่อไร และประชาชนควรทำอะไรต่อ

เพราะสำหรับคนที่กำลังเห็นน้ำเข้าบ้าน คำถามสำคัญที่สุดอาจไม่ได้อยู่ที่ว่าเหตุการณ์ครั้งนี้เรียกว่าอะไร แต่อยู่ที่ว่า “แล้วตอนนี้ต้องทำอะไรเพื่อให้ตัวเองและคนในบ้านปลอดภัย”