ศาล รธน.ชี้บาร์โค้ด-QR บัตรเลือกตั้งไม่ขัดรัฐธรรมนูญ รับปาร์ตี้ลิสต์สืบทางเทคนิคได้ แต่ทำจริงยาก

ศาล รธน.ชี้บาร์โค้ด-QR บัตรเลือกตั้งไม่ขัดรัฐธรรมนูญ รับปาร์ตี้ลิสต์สืบทางเทคนิคได้ แต่ทำจริงยาก

ศาลรัฐธรรมนูญอ่านคำวินิจฉัยคดีบาร์โค้ดและคิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง สส. เมื่อวันที่ 28 กันยายน 2569 โดยมีประเด็นสำคัญว่า การจัดพิมพ์รหัสบนบัตรเลือกตั้งในการเลือกตั้งวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ขัดต่อหลักการเลือกตั้งโดยลับหรือไม่

ผลวินิจฉัย ศาลเห็นว่า การใช้บาร์โค้ดและคิวอาร์โค้ดดังกล่าวไม่มีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ และไม่ถือเป็นการละเมิดสิทธิของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

QR Code กับ Barcode ศาลแยกพิจารณาคนละกรณี

สำหรับ บัตรเลือกตั้งแบบแบ่งเขต ศาลพิจารณาว่า QR Code ที่อยู่บนบัตรเข้ารหัสหมายเลขเล่มบัตร โดยหนึ่งเล่มครอบคลุมผู้มาใช้สิทธิ 20 คน การจะระบุตัวบุคคลจากรหัสดังกล่าวจึงต้องอาศัยเงื่อนไขเพิ่มเติมหลายประการ

ส่วน บัตรเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อ มีรายละเอียดแตกต่างกัน เนื่องจากบาร์โค้ดสามารถอ่านหมายเลขที่ตรงกับต้นขั้วบัตรได้

ศาลยอมรับว่า หากนำ บัตรเลือกตั้ง ต้นขั้ว และบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้ง มาประกอบกัน ก็สามารถเชื่อมโยงข้อมูลไปถึงผู้ใช้สิทธิได้ในทางเทคนิค

อย่างไรก็ตาม ศาลเห็นว่าการนำเอกสารทั้งหมดมาจับคู่กันในทางปฏิบัติทำได้ยาก และจากการไต่สวนไม่พบหลักฐานว่ามีบุคคลหรือหน่วยงานใดนำข้อมูลเหล่านี้มาเชื่อมโยงจนสามารถระบุได้ว่าประชาชนคนใดลงคะแนนให้พรรคใด

ศาลมองการเลือกตั้งโดยลับอย่างไร

อีกประเด็นสำคัญของคำวินิจฉัยคือ ศาลอธิบายหลักการเลือกตั้งโดยลับว่าไม่ได้หมายถึงการปิดกั้นความสามารถในการตรวจสอบทุกกรณีโดยเด็ดขาด แต่เป็นการรักษาความลับของผู้ลงคะแนน ขณะเดียวกันระบบยังต้องสามารถตรวจสอบหรือสืบสวนกรณีทุจริตตามกระบวนการที่กฎหมายกำหนด

ศาลยังเห็นว่าบาร์โค้ดมีวัตถุประสงค์ด้านการควบคุมและป้องกันปัญหาในการจัดการบัตร เช่น การป้องกันบัตรปลอม การควบคุมจำนวนบัตร และการป้องกันการนำบัตรไปใช้ผิดเขต จึงไม่ถือว่าเป็นมาตรการที่เกินสมควรแก่เหตุ

แต่ศาลฝากข้อสังเกตถึงการเลือกตั้งครั้งต่อไป

แม้ศาลจะวินิจฉัยว่าบาร์โค้ดและ QR Code ในการเลือกตั้งครั้งที่ผ่านมาไม่ขัดรัฐธรรมนูญ แต่คำวินิจฉัยยังมีข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการออกแบบบัตรในอนาคต

ศาลระบุว่า กกต. ควรกำหนดรูปแบบบัตรที่ยังสามารถป้องกันการปลอมแปลงและการทุจริตได้ แต่ ไม่ควรใช้เครื่องหมายหรือสัญลักษณ์ที่สามารถเชื่อมโยงไปถึงข้อมูล ระบุตัวผู้ใช้สิทธิ หรือผลการลงคะแนน

พร้อมทั้งควรเพิ่มความรัดกุมของมาตรการจัดเก็บบัตรเลือกตั้งให้มากขึ้น

สรุปคำวินิจฉัยแบบสั้น ๆ

• Barcode และ QR Code บนบัตรเลือกตั้งปี 2569: ศาลวินิจฉัยว่าไม่ขัดรัฐธรรมนูญ
• บัตรแบ่งเขต: QR Code ไม่สามารถสืบย้อนถึงตัวผู้ลงคะแนนได้ตามเงื่อนไขที่ศาลพิจารณา
• บัตรบัญชีรายชื่อ: ศาลยอมรับว่าสามารถเชื่อมโยงได้ในทางเทคนิค หากนำข้อมูลหลายส่วนมาประกอบกัน แต่เห็นว่าการดำเนินการจริงทำได้ยาก
• การใช้งานจริง: ศาลไม่พบหลักฐานว่ามีการนำข้อมูลไปเชื่อมโยงจนรู้ว่าบุคคลใดลงคะแนนให้พรรคใด
• การเลือกตั้งครั้งหน้า: ศาลเสนอให้ กกต. หลีกเลี่ยงสัญลักษณ์ที่อาจเชื่อมโยงถึงตัวผู้ใช้สิทธิหรือผลการลงคะแนน

ดังนั้นสาระสำคัญของคดีนี้จึงไม่ได้จบเพียงคำว่า “ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ” แต่ยังมีข้อสังเกตจากศาลเกี่ยวกับการออกแบบบัตรเลือกตั้งในอนาคต เพื่อรักษาทั้งความสามารถในการป้องกันทุจริตและความเชื่อมั่นต่อความลับของการลงคะแนนไปพร้อมกัน