น้ำเหนือจะไปทางไหน? รู้จัก “ชัยนาท–ป่าสัก–อ่าวไทย” ทางระบายน้ำที่เตรียมเข้า ครม. 29 ก.ย.

ภาพประกอบเชิงแนวคิดเพื่อสื่อการเพิ่มทางระบายน้ำ ไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือแผนที่เส้นทางโครงการจริง

ช่วงที่กรุงเทพฯ และภาคกลางเผชิญฝนหนัก เรามักถามกันว่า

คืนนี้ฝนจะตกอีกไหม? น้ำจะลดเมื่อไร?

แต่ถ้ามองระบบน้ำให้ไกลขึ้นไปทางต้นน้ำ ยังมีอีกคำถามหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้กัน

ถ้ามีน้ำจำนวนมากไหลลงมาจากตอนบน เรามีทางพาน้ำออกสู่ทะเลได้มากแค่ไหน?

นี่คือโจทย์ที่อยู่เบื้องหลังโครงการ คลองระบายน้ำหลากชัยนาท–ป่าสัก–อ่าวไทย ซึ่งรัฐบาลระบุว่าจะนำเข้าสู่การพิจารณาของคณะรัฐมนตรีในวันที่ 29 กันยายน 2569

🌊 ปัญหาไม่ได้มีแค่ “น้ำมาก” แต่คือ “น้ำจะออกทางไหน”

ลุ่มเจ้าพระยารับน้ำจากพื้นที่ตอนบนจำนวนมากอยู่แล้วตามธรรมชาติ

เมื่อเกิดน้ำหลาก ปัญหาคือปริมาณน้ำบางช่วงอาจสูงเกินความสามารถของลำน้ำและระบบระบายน้ำเดิมที่จะพาลงทะเลได้ทัน

กรมชลประทานระบุว่า ปัญหาน้ำท่วมซ้ำซากในลุ่มเจ้าพระยาส่วนหนึ่งเกี่ยวข้องกับปริมาณน้ำหลากที่เกินขีดความสามารถในการรองรับของลำน้ำ จึงมีแผนบรรเทาอุทกภัยลุ่มเจ้าพระยาตอนล่างหลายโครงการ และชัยนาท–ป่าสัก–อ่าวไทยเป็นหนึ่งในโครงการสำคัญของแผนดังกล่าว

ลองนึกภาพถนนเส้นหนึ่งที่มีรถเข้าเกินกว่าที่ถนนจะรับไหว

วิธีแก้ไม่จำเป็นต้องมีแค่ขยายถนนเดิม

อีกวิธีคือ เพิ่มเส้นทางให้รถบางส่วนแยกออกก่อนถึงจุดคอขวด

แนวคิดของโครงการนี้ก็คล้ายกัน เพียงแต่สิ่งที่ต้องแบ่งออกคือ น้ำ

🗺️ ไม่ใช่แค่ขุดคลองเส้นเดียวจากชัยนาทลงทะเล

ชื่อโครงการอาจทำให้หลายคนนึกถึงคลองใหม่เส้นเดียวลากจากชัยนาท ผ่านป่าสัก แล้วตรงสู่อ่าวไทย

แต่ระบบจริงซับซ้อนกว่านั้น

ข้อมูลกรมชลประทานกล่าวถึงโครงสร้างและจุดบริหารน้ำหลายช่วง ตั้งแต่บริเวณปากคลองชัยนาท–ป่าสัก จังหวัดชัยนาท เขื่อนพระราม 6 จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ไปจนถึงระบบบริหารน้ำฝั่งตะวันออก รวมถึงสถานีสูบน้ำในฉะเชิงเทราและสมุทรปราการที่เกี่ยวข้องกับการระบายน้ำไปทางแม่น้ำบางปะกงและอ่าวไทย

จึงควรมองว่าเป็น “ระบบทางระบายน้ำเพิ่มเติม” มากกว่าคลองใหม่เส้นเดียวตั้งแต่ต้นจนจบ

ภาพอธิบายแนวคิดการแบ่งน้ำบางส่วนเข้าสู่ทางระบายเพิ่มเติม ไม่ใช่แผนที่เส้นทางจริงของโครงการ

🚦 แล้วทำไมเรื่องนี้ถึงเกี่ยวกับกรุงเทพฯ?

เพราะน้ำไม่ได้สนใจเส้นแบ่งจังหวัด

ถ้าน้ำจากตอนบนมีทางออกจำกัด ปริมาณน้ำจำนวนมากก็ยังต้องไหลลงมาตามระบบเจ้าพระยาสู่พื้นที่ตอนล่าง

รัฐบาลอธิบายเป้าหมายของโครงการว่า ต้องการเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำจากตอนบน และลดปริมาณน้ำที่ไหลลงมากดดันพื้นที่ภาคกลาง ปริมณฑล และกรุงเทพฯ

คำสำคัญคือ

“ลดแรงกดดัน”

ไม่ใช่

“สร้างแล้วกรุงเทพฯ จะไม่ท่วมอีก”

เพราะน้ำท่วมในกรุงเทพฯ ยังเกิดได้จากหลายปัจจัย ทั้งฝนที่ตกในพื้นที่ ระบบระบายน้ำในเมือง ระดับแม่น้ำ น้ำทะเลหนุน และสถานการณ์น้ำจากพื้นที่ตอนบน

📈 จาก 210 เป็น 930 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที หมายถึงอะไร?

กรมชลประทานประเมินว่า หากโครงการดำเนินการแล้วเสร็จ จะเพิ่มศักยภาพการระบายน้ำจากบริเวณหน้าเขื่อนเจ้าพระยาลงสู่ทะเลจากประมาณ 210 เป็น 930 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที

แต่ตัวเลขนี้ต้องอ่านให้ถูก

นี่คือศักยภาพที่กรมชลประทานประเมินเมื่อโครงการแล้วเสร็จ ไม่ใช่ผลที่รับประกันว่าจะเกิดขึ้นเท่ากันทุกเหตุการณ์น้ำท่วม

การระบายน้ำจริงยังขึ้นกับปริมาณน้ำ ระดับน้ำปลายทาง การทำงานของโครงสร้างต่าง ๆ และสถานการณ์ ณ เวลานั้น

🏞️ “ลดพื้นที่น้ำท่วม 3.48 ล้านไร่” ก็เป็นค่าประมาณ

กรมชลประทานยังประเมินว่า เมื่อโครงการแล้วเสร็จ อาจช่วยลดพื้นที่น้ำท่วมในลุ่มเจ้าพระยาได้ประมาณ 3.48 ล้านไร่ และช่วยกักเก็บน้ำไว้ใช้ในช่วงฤดูแล้งได้กว่า 155 ล้านลูกบาศก์เมตร

จุดสำคัญคือคำว่า “ประเมิน”

เพราะตัวเลขดังกล่าวเป็นผลที่คาดหวังจากโครงการ ไม่ใช่สถิติจากการใช้งานจริงของระบบที่ก่อสร้างเสร็จแล้ว

🏗️ แล้วตอนนี้โครงการไปถึงขั้นไหนแล้ว?

โครงการนี้ไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นจากน้ำท่วมรอบนี้

กรมชลประทานระบุเมื่อเดือนมีนาคม 2569 ว่า โครงการได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ และรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม หรือ EIA ได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติแล้ว โดยมีเป้าหมายผลักดันให้เริ่มก่อสร้างได้ภายในปี 2570

ส่วนความเคลื่อนไหวล่าสุดที่ตรวจสอบได้ ณ วันที่ 28 กันยายน 2569 รัฐบาลระบุว่า สภาพัฒน์ฯ สรุปว่าโครงการมีความคุ้มค่าและจำเป็น และนายกรัฐมนตรีเตรียมเสนอให้คณะรัฐมนตรีพิจารณาในวันที่ 29 กันยายน 2569 พร้อมระบุว่าสำนักงบประมาณได้จัดทำงบประมาณสำหรับโครงการในปี 2570 ไว้แล้ว

ดังนั้น ณ วันที่เขียนบทนี้ ยังไม่ควรใช้คำว่า “ครม.อนุมัติโครงการแล้ว”

⚠️ คลองนี้ไม่ได้แก้ “น้ำท่วมทุกแบบ”

ต่อให้โครงการทำได้ตามค่าที่ประเมินไว้ ก็ไม่ได้แปลว่า

ฝนหนักในกรุงเทพฯ จะไม่เกิด
น้ำทะเลจะไม่หนุน
ระบบท่อในเมืองจะไม่ล้น
หรือน้ำท่วมทุกพื้นที่จะหายไป

หน้าที่หลักของโครงการคือเพิ่มขีดความสามารถในการจัดการ น้ำหลากจากระบบเจ้าพระยาตอนบน

จึงควรมองเป็นหนึ่งชิ้นของระบบบริหารน้ำขนาดใหญ่

ไม่ใช่คำตอบเดียวของปัญหาน้ำท่วมกรุงเทพฯ

💡 เรื่องใหญ่จริง ๆ อาจไม่ใช่ “คลองยาวเท่าไร” แต่คือ “น้ำมีทางออกกี่ทาง”

ภาพที่ช่วยให้เข้าใจโครงการนี้ง่ายที่สุดอาจไม่ใช่ภาพคลอง แต่เป็นภาพของ คอขวด

เมื่อมีน้ำจำนวนมากเข้ามาพร้อมกัน ระบบต้องมีความสามารถพอที่จะพาน้ำออก

ถ้าทางออกมีทางเดียว ภาระทั้งหมดก็ไปรวมอยู่กับเส้นนั้น

แต่ถ้ามีทางระบายเพิ่มเติมให้แบ่งน้ำบางส่วนออกได้ ก็อาจช่วยลดแรงกดดันของเส้นทางหลัก

นั่นคือแนวคิดสำคัญของชัยนาท–ป่าสัก–อ่าวไทย

และวันที่ 29 กันยายนจะเป็นเพียงอีกหนึ่งจุดในกระบวนการ

หลังจากนั้นยังต้องติดตามทั้งงบประมาณ การก่อสร้าง ระยะเวลาดำเนินงาน การเชื่อมต่อของระบบแต่ละช่วง และผลที่เกิดขึ้นจริงเมื่อเปิดใช้งาน

เพราะตัวเลขในแบบคือจุดเริ่มต้น ส่วนสิ่งที่จะตัดสินว่าโครงการช่วยได้มากแค่ไหน คือวันที่ระบบต้องรับน้ำจริง