คนไทยจับตา! กัมพูชายื่น “งานแต่งเขมร” ต่อยูเนสโก ลุ้นขึ้นทะเบียนปลายปีนี้ ดราม่าร้อนเรื่องเครื่องแต่งกาย ขณะที่ไทยดัน “ชุดไทย” เข้าสู่กระบวนการ

 

คนไทยจับตา! กัมพูชายื่น “งานแต่งเขมร” ต่อยูเนสโก ลุ้นขึ้นทะเบียนปลายปีนี้ ดราม่าร้อนเรื่องเครื่องแต่งกาย ขณะที่ไทยดัน “ชุดไทย” เข้าสู่กระบวนการ

กลายเป็นอีกประเด็นที่คนไทยต้องจับตา สำหรับเรื่อง “งานแต่งเขมร” หรือ Traditional Khmer Wedding หลังข้อมูลจากฐานข้อมูลของยูเนสโกระบุว่า กัมพูชาได้นำเสนอประเพณีดังกล่าวเข้าสู่กระบวนการพิจารณา เพื่อขอขึ้นทะเบียนเป็น มรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ

แต่ต้องทำความเข้าใจกันก่อนว่า...

งานแต่งเขมรยังไม่ได้ขึ้นทะเบียนกับยูเนสโก

ตอนนี้ยังอยู่ในขั้นตอนรอการพิจารณา และมีกำหนดเข้าสู่วาระการประชุมคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ครั้งที่ 21 ซึ่งจะจัดขึ้นระหว่างวันที่ 30 พฤศจิกายน - 5 ธันวาคม 2569 ที่เมืองเซี่ยเหมิน ประเทศจีน

ตรงนี้สำคัญมาก เพราะหลายคนเรียกว่า “มรดกโลก”

แต่จริง ๆ แล้วไม่ใช่แบบเดียวกัน

งานแต่งเขมรเป็นการเสนอเข้าสู่ บัญชีรายชื่อตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ ซึ่งเป็นคนละอนุสัญญากับ “มรดกโลก” ที่หลายคนคุ้นเคย

ตัวอย่างของไทยที่อยู่ในบัญชีประเภทเดียวกันก็คือ สงกรานต์ไทย ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนไปเมื่อปี 2566

กัมพูชายื่นเรื่องนี้ตั้งแต่ปี 2567

ข้อมูลระบุว่า กระทรวงวัฒนธรรมและวิจิตรศิลป์กัมพูชา ยื่นเอกสารเสนอชื่อต่อสำนักเลขาธิการคณะกรรมการมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ เมื่อวันที่ 2 เมษายน 2567

ในชื่อ “Khmer Marriage, Khmer Wedding”

เนื้อหาครอบคลุมตั้งแต่การเตรียมงานตามประเพณี พิธีกรรม ดนตรีและบทเพลงที่ใช้ในงาน รวมถึง เครื่องแต่งกายและเครื่องประดับ

นี่แหละคือส่วนที่เคยทำให้เกิดดราม่ากับฝั่งไทย

เพราะก่อนหน้านี้มีชาวเน็ตไทยตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับภาพเครื่องแต่งกายในเอกสารที่ถูกนำมาใช้ประกอบการเสนอชื่อ โดยมีเสียงวิจารณ์ว่า มีลักษณะคล้ายชุดไทย

จนเกิดการถกเถียงกันอย่างหนักในโลกออนไลน์

อย่างไรก็ตาม ประเด็นเรื่องภาพชุดในเอกสารเคยมีการชี้แจงจากฝ่ายกัมพูชาว่า ไม่มีชุดไทยรวมอยู่ในเอกสารเสนอชื่อ

ดังนั้นเรื่องนี้จึงยังควรแยกให้ออกระหว่าง ข้อสังเกตในโลกออนไลน์ กับข้อมูลที่ได้รับการยืนยันอย่างเป็นทางการ

กัมพูชายืนยัน เป้าหมายคือรักษาวัฒนธรรมของตัวเอง

เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2568 สุม มาบ เลขาธิการรัฐและโฆษกกระทรวงวัฒนธรรมกัมพูชา เคยออกมาชี้แจงว่า เป้าหมายสำคัญของการยื่นเรื่องดังกล่าวคือการอนุรักษ์และปกป้องประเพณีการแต่งงานของกัมพูชาที่มีมาแต่โบราณ รวมถึงต้องการนำเสนอวัฒนธรรมดังกล่าวให้เป็นที่รู้จักในระดับนานาชาติ

ในเวลานั้น เอกสารอยู่ระหว่างการประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญอิสระ และคาดว่าจะเข้าสู่การพิจารณาอย่างเป็นทางการในช่วงปลายปี 2569

ต่อมาในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 โฆษกคนเดิมยืนยันว่า เอกสารเกี่ยวกับงานแต่งเขมรและสงกรานต์เขมรได้ดำเนินการยื่นตามขั้นตอนแล้ว

แต่สำหรับปี 2569...

รายการที่อยู่ในรอบพิจารณาไม่ได้มีสองรายการ

โดยข้อมูลที่มีการตรวจสอบจากเว็บไซต์ยูเนสโกระบุว่า กัมพูชามีรายการงานแต่งเขมรอยู่ในรอบพิจารณาปี 2569 เพียงรายการเดียว

ส่วน “สงกรานต์เขมร” ยังอยู่ในขั้นตอนรอคิวสำหรับรอบถัดไป

แล้วสงกรานต์ไทยที่ขึ้นทะเบียนไปแล้วล่ะ?

อีกประเด็นที่คนไทยสงสัยคือ ถ้ากัมพูชานำวัฒนธรรมที่มีลักษณะใกล้เคียงกันไปขึ้นทะเบียน จะกระทบกับ สงกรานต์ไทย หรือไม่?

คำตอบคือ ไม่ใช่การแย่งกรรมสิทธิ์ทางวัฒนธรรม

การขึ้นทะเบียนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของยูเนสโก ไม่ได้หมายความว่าประเทศที่ได้รับการขึ้นทะเบียนจะกลายเป็นเจ้าของวัฒนธรรมนั้นแต่เพียงผู้เดียว

วัฒนธรรมที่มีลักษณะร่วมกันสามารถได้รับการขึ้นทะเบียนจากหลายประเทศได้

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ เทศกาลติงจันปีใหม่ของเมียนมา ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนในปี 2567

ดังนั้น หากกัมพูชาจะเสนอประเพณีที่มีความคล้ายคลึงกับวัฒนธรรมของประเทศอื่น ก็ไม่ได้หมายความว่าการขึ้นทะเบียนนั้นจะทำให้ประเทศอื่นหมดสิทธิ์ในวัฒนธรรมของตัวเอง

ไทยเองก็เดินเกมของไทย

ขณะที่ฝั่งกัมพูชากำลังรอลุ้นงานแต่งเขมร

ฝั่งไทยเองก็ไม่ได้อยู่นิ่ง

โดย ซาบีดา ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม เปิดเผยเมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ว่า ไทยกำลังเตรียมผลักดันมรดกทางวัฒนธรรมหลายรายการเข้าสู่กระบวนการยูเนสโก

ทั้ง ชุดไทย มวยไทย ผ้าขาวม้า และลอยกระทง

โดยเฉพาะ ชุดไทย ที่มีกำหนดเข้าสู่รอบพิจารณาในช่วงปลายปี 2569

งานนี้จึงกลายเป็นภาพที่น่าสนใจไม่น้อย

ฝั่งหนึ่งกำลังรอลุ้น งานแต่งเขมร

อีกฝั่งกำลังเดินหน้า ชุดไทย

ปัจจุบันใครขึ้นทะเบียนไปแล้วบ้าง?

สำหรับกัมพูชา ปัจจุบันมีมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ขึ้นทะเบียนแล้ว 7 รายการ

ประกอบด้วย

• ระบำราชสำนักกัมพูชา และหนังใหญ่สเบกธม ปี 2551
• ประเพณีชักเย่อ ปี 2558
• พิณจาเปยดองเวง ปี 2559
• ละครโขลวัดสวายอันเดต ปี 2561
• ศิลปะการต่อสู้กุนลโบกาตอร์ ปี 2565
• ผ้ากรอมา ปี 2567

นอกจากนี้ กัมพูชายังได้รับเลือกเป็นสมาชิกคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลชุดปัจจุบัน วาระปี 2569-2573

ส่วนประเทศไทยมีรายการขึ้นทะเบียนแล้ว 6 รายการ ได้แก่

โขน ปี 2561
นวดไทย ปี 2562
โนรา ปี 2564
สงกรานต์ ปี 2566
ต้มยำกุ้ง และ เคบายา ปี 2567 โดยเคบายาเป็นการเสนอชื่อร่วมกับหลายประเทศ

สรุปให้ชัด งานแต่งเขมรยังไม่ใช่มรดกโลก

ดังนั้น ณ ตอนนี้ “Traditional Khmer Wedding” ยังไม่ได้ขึ้นทะเบียนยูเนสโก

แต่กำลังอยู่ในกระบวนการพิจารณา และต้องรอลุ้นผลการประชุมที่เมืองเซี่ยเหมิน ประเทศจีน ระหว่างวันที่ 30 พฤศจิกายน - 5 ธันวาคม 2569

หากผ่านการพิจารณา ก็จะกลายเป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้รายการที่ 8 ของกัมพูชา

ส่วนประเทศไทยก็ต้องจับตาความคืบหน้าของ “ชุดไทย” เช่นกัน เพราะกำลังเข้าสู่กระบวนการในช่วงเวลาไล่เลี่ยกัน

ส่วนตัวมองว่า เรื่องนี้ควรติดตามกันด้วยข้อมูลมากกว่าอารมณ์

เพราะคำว่า “มรดกโลก” “มรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้” และ “การขึ้นทะเบียน” มีรายละเอียดทางกฎหมายและหลักเกณฑ์แตกต่างกัน

ที่สำคัญ...

การขึ้นทะเบียนไม่ได้แปลว่าใครขึ้นก่อนแล้วจะเป็นเจ้าของวัฒนธรรมแต่เพียงผู้เดียว

สุดท้ายแล้วสิ่งที่น่าจับตาที่สุดคือ เอกสารที่แต่ละประเทศยื่นต่อยูเนสโก และผลการพิจารณาอย่างเป็นทางการ

ปลายปีนี้จึงมีอีกหนึ่งเรื่องที่คนไทยต้องรอดูว่า

“งานแต่งเขมร” จะผ่านหรือไม่ และ “ชุดไทย” จะเดินหน้าไปถึงไหน

งานนี้คงได้เห็นกันชัด ๆ ในเวทีเดียวกันว่า วัฒนธรรมของแต่ละประเทศถูกนำเสนอออกมาอย่างไรต่อสายตาโลก