เจาะต้นเหตุภัยพิบัติเนปาล–ทิเบต มวลน้ำแข็งพุ่งเร็ว 180 กม./ชม.

ภาพสร้างจาก AI

ภัยพิบัติครั้งใหญ่บริเวณชายแดนเนปาล–ทิเบตเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2026 มีจุดเริ่มต้นจากการพังถล่มของธารน้ำแข็งและชั้นหินบนภูเขาสูง ก่อนพัฒนาเป็นกระแสโคลน เศษหิน และน้ำป่าที่ไหลผ่านหุบเขาด้วยความเร็วสูง สร้างความเสียหายเป็นวงกว้างทั้งสองฝั่งพรมแดน

ข้อมูลล่าสุด ณ วันที่ 28 สิงหาคม ระบุว่า มีผู้เสียชีวิตในเนปาลอย่างน้อย 389 ราย และในเขตปกครองตนเองทิเบตของจีนอีก 3 ราย รวมอย่างน้อย 392 ราย ขณะที่มีผู้สูญหายรวมกว่า 1,400 ราย อย่างไรก็ตาม ตัวเลขอาจเปลี่ยนแปลงได้ เนื่องจากการค้นหาและช่วยเหลือยังดำเนินอยู่ในหลายพื้นที่

จากภูเขาสูงสู่กระแสน้ำป่า

รายงานการวิเคราะห์ภาพถ่ายดาวเทียมระบุว่า จุดเริ่มต้นของภัยพิบัติอยู่ใกล้ยอดเขา ลังตัง ลีรุง (Langtang Lirung) บนเทือกเขาหิมาลัยในเนปาล ซึ่งมีความสูงประมาณ 7,200 เมตร

นักธรณีสัณฐานวิทยาที่ตรวจสอบภาพก่อนและหลังเหตุการณ์พบว่า ไม่ได้มีเพียงน้ำแข็งที่แยกตัวออกจากธารน้ำแข็งเท่านั้น แต่ชั้นหินใต้ธารน้ำแข็งส่วนหนึ่งยังพังถล่มลงมาพร้อมกันด้วย มวลน้ำแข็ง ก้อนหิน และเศษซากจำนวนมหาศาลจึงไหลลงสู่หุบเขาเบื้องล่างอย่างฉับพลัน

หลังจากกระแทกพื้นหุบเขา มวลน้ำแข็งและหินยังคงเคลื่อนตัวผ่านพื้นที่ลาดชัน ระหว่างทางน้ำแข็งบางส่วนละลายและผสมกับน้ำ ดิน และตะกอน กลายเป็นกระแสเศษซากที่มีความรุนแรงมากขึ้นเรื่อยๆ

กระแสดังกล่าวไหลเข้าสู่ระบบแม่น้ำและก่อให้เกิดน้ำป่าฉับพลัน พัดผ่านชุมชน ถนน สะพาน และโครงการไฟฟ้าหลายแห่งในเนปาล ก่อนสร้างความเสียหายต่อบริเวณ ด่านจีหรง ในเมืองชิกัตเซของทิเบตด้วย

ความเร็วสูงจนแทบไม่มีเวลาหลบหนี

การประเมินของผู้เชี่ยวชาญจีนพบว่า กระแสเศษซากจากน้ำแข็งถล่มเคลื่อนที่ด้วยความเร็วประมาณ 50 เมตรต่อวินาที หรือราว 180 กิโลเมตรต่อชั่วโมง และส่งผลกระทบในช่วงแรกเป็นระยะทางมากกว่า 20 กิโลเมตร

ความเร็วในระดับนี้ทำให้ผู้คนที่อยู่ตามหุบเขาและริมแม่น้ำแทบไม่มีเวลาตอบสนอง แม้จะมองเห็นความผิดปกติของกระแสน้ำแล้วก็ตาม ยิ่งในพื้นที่ซึ่งมีช่องเขาแคบและลาดชัน มวลน้ำ โคลน และหินก็ยิ่งสามารถรักษาความเร็วและแรงกระแทกไว้ได้เป็นระยะทางไกล

ภาพถ่ายดาวเทียมหลังเหตุการณ์ยังแสดงให้เห็นว่า แม่น้ำ ตรีศูลี ในบางช่วงกว้างขึ้นอย่างเห็นได้ชัด น้ำเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเข้มจากตะกอนจำนวนมาก ขณะที่บ้านเรือนและพื้นที่ริมแม่น้ำหลายแห่งถูกปกคลุมด้วยโคลนและเศษซาก

ไม่ใช่หิมะถล่มเพียงเหตุการณ์เดียว

ภัยพิบัติครั้งนี้จึงไม่ใช่หิมะถล่มหรือดินถล่มเพียงครั้งเดียว แต่เป็นเหตุการณ์ต่อเนื่องแบบลูกโซ่ เริ่มจากชั้นหินและธารน้ำแข็งพังถล่มบนภูเขาสูง จากนั้นมวลน้ำแข็งและหินไหลลงสู่หุบเขา กวาดตะกอนและเศษซากเพิ่มขึ้น ก่อนเปลี่ยนเป็นกระแสโคลนและน้ำป่าขนาดใหญ่

เหตุการณ์ลักษณะนี้เกิดขึ้นไม่บ่อยนัก แต่สามารถสร้างความเสียหายได้มากกว่าน้ำท่วมฉับพลันทั่วไป เพราะมวลน้ำไม่ได้พัดพาเพียงดินโคลน แต่ยังมีก้อนหิน น้ำแข็ง และเศษซากขนาดใหญ่ที่เพิ่มแรงกระแทกตลอดเส้นทาง

นักวิทยาศาสตร์ระบุว่า ภาพถ่ายดาวเทียมช่วยยืนยันการพังถล่มของชั้นหินและธารน้ำแข็งได้ แต่ยังไม่ควรสรุปว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นสาเหตุโดยตรงของเหตุการณ์ครั้งนี้โดยปราศจากการศึกษาเพิ่มเติม อย่างไรก็ตาม อุณหภูมิที่สูงขึ้นสามารถเพิ่มความไม่มั่นคงของธารน้ำแข็ง ชั้นดินเยือกแข็ง และโครงสร้างภูเขาในระยะยาวได้

ขณะเดียวกัน เจ้าหน้าที่ยังเฝ้าระวังทะเลสาบที่เกิดจากเศษซากปิดกั้นลำน้ำ เพราะหากแนวกั้นธรรมชาติพังลง อาจทำให้เกิดน้ำป่าระลอกใหม่ได้ การค้นหาผู้สูญหายและการส่งความช่วยเหลือจึงต้องดำเนินควบคู่กับการติดตามความเสี่ยงจากภัยพิบัติซ้ำอย่างใกล้ชิด