ภารกิจกู้ Swift ไปต่อไม่ไหว แต่ยาน LINK ยังมีงานสำคัญในอวกาศ

ภารกิจที่ NASA และบริษัท Katalyst Space วางแผนใช้ยานหุ่นยนต์ LINK เข้าไปจับและยกระดับวงโคจรของ Neil Gehrels Swift Observatory ต้องเปลี่ยนแผน หลังทั้งสองฝ่ายประกาศเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2026 ว่า LINK จะไม่ดำเนินการจับและยกวงโคจร Swift เนื่องจากปัญหาการควบคุมทิศทางของยานที่ยังดำเนินต่อเนื่อง

อย่างไรก็ตาม นี่ไม่ได้หมายความว่าภารกิจของ LINK สิ้นสุดลงทั้งหมด เพราะ NASA และ Katalyst ยังมีแผนให้ยานทดลองปฏิบัติการเข้าใกล้และเคลื่อนที่ในบริเวณใกล้เคียง Swift หรือ rendezvous and proximity operations เพื่อเก็บข้อมูลและทดสอบความสามารถที่อาจเป็นประโยชน์ต่อภารกิจซ่อมบำรุงดาวเทียมในอนาคต

LINK ถูกปล่อยขึ้นสู่อวกาศเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 2026 ด้วยจรวด Pegasus XL ของ Northrop Grumman จาก Kwajalein Atoll ในหมู่เกาะมาร์แชลล์ เป้าหมายเดิมคือให้ยานเข้าใกล้ Swift ตรวจสอบจุดสำหรับจับยึด ก่อนใช้แขนกลสามแขนยึดหอดูดาวและค่อย ๆ ดันขึ้นไปใกล้วงโคจรเดิมที่ระดับประมาณ 600 กิโลเมตรเหนือโลก ซึ่งกระบวนการทั้งหมดวางแผนว่าจะใช้เวลาหลายเดือน

เหตุผลที่ต้องเร่งดำเนินภารกิจนี้มาจากวงโคจรของ Swift ที่ลดระดับเร็วขึ้น โดยกิจกรรมของดวงอาทิตย์ทำให้บรรยากาศชั้นบนของโลกขยายตัว เพิ่มแรงต้านต่อดาวเทียมในวงโคจรต่ำ NASA จึงพยายามปรับการทำงานของ Swift เพื่อรักษาระดับความสูงเฉลี่ยให้มากกว่า 300 กิโลเมตร ขณะรอภารกิจ LINK

แต่หลังจากขึ้นสู่อวกาศ LINK เริ่มประสบปัญหากับระบบควบคุมทิศทาง ในวันที่ 28 กรกฎาคม NASA เปิดเผยว่า ยานเกิดการหมุนและการติดต่อสื่อสารไม่สม่ำเสมอ โดยการตรวจสอบเบื้องต้นพบว่าล้อควบคุมทิศทางหรือ reaction wheel สองในสามชุดไม่สามารถทำงานได้ และระบบขับดันก๊าซเย็นบางส่วนสูญเสียความสามารถในการทำงาน

ทีมวิศวกรยังไม่ยอมแพ้ โดย Katalyst รายงานในช่วงต้นเดือนสิงหาคมว่าสามารถลดอัตราการหมุนของ LINK จากประมาณ 9 องศาต่อวินาทีลงเหลือ 1.47 องศาต่อวินาที และวันที่ 11 สิงหาคมได้อัปโหลดซอฟต์แวร์ควบคุมการบินชุดใหม่ เพื่อปรับระบบควบคุมให้ทำงานร่วมกับอุปกรณ์ที่ยังเหลืออยู่ ก่อนเตรียมเดินหน้าสู่ขั้นตอนเข้าใกล้ Swift

อย่างไรก็ตาม หลังติดตามสถานะของยานต่อไป NASA และ Katalyst สรุปร่วมกันในวันที่ 19 สิงหาคมว่า ปัญหาการควบคุมทิศทางยังเป็นข้อจำกัดสำคัญ จนไม่เหมาะที่จะนำ LINK เข้าจับ Swift และยกระดับวงโคจรตามแผนเดิม จึงตัดสินใจตัดขั้นตอนดังกล่าวออกจากภารกิจ

Swift อาจกลับเข้าสู่บรรยากาศภายในปีนี้

ผลจากการยกเลิกขั้นตอนยกระดับวงโคจรทำให้อนาคตของ Swift กลับมาอยู่ภายใต้แรงกดดันอีกครั้ง NASA ระบุว่า หากไม่มีการแทรกแซงเพิ่มเติม หอดูดาวมีแนวโน้มจะกลับเข้าสู่ชั้นบรรยากาศของโลกภายในช่วงที่เหลือของปี 2026 โดยหน่วยงานกำลังพิจารณาวิธีใช้ภารกิจอื่นที่มีอยู่เพื่อช่วยรองรับงานศึกษาปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วแทน

Swift ถูกปล่อยขึ้นสู่อวกาศเมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2004 เดิมออกแบบสำหรับภารกิจหลักเพียง 2 ปี เพื่อศึกษาการระเบิดรังสีแกมมาและปรากฏการณ์พลังงานสูงในเอกภพ แต่กลับทำงานต่อเนื่องมากกว่า 20 ปี และพัฒนาเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญของ NASA สำหรับติดตามเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลันบนท้องฟ้าในหลายช่วงความยาวคลื่น

ข้อมูลของ NASA ในช่วงเปิดตัวภารกิจระบุว่า Swift มีต้นทุนรวมประมาณ 250 ล้านดอลลาร์สหรัฐ รวมส่วนสนับสนุนจากสหราชอาณาจักรและอิตาลี

ส่วนภารกิจ LINK นั้น NASA มอบสัญญามูลค่า 30 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ให้ Katalyst ในเดือนกันยายน 2025 เพื่อพัฒนาและดำเนินภารกิจยกวงโคจร Swift ภายในกรอบเวลาที่สั้นมากไม่ถึงหนึ่งปี

แม้เป้าหมายหลักในการจับและยก Swift จะไม่สำเร็จ แต่ยังเร็วเกินไปที่จะสรุปว่าเงิน 30 ล้านดอลลาร์ทั้งหมด “สูญเปล่า” เพราะ LINK ยังอยู่ในอวกาศและทั้ง NASA กับ Katalyst ยังตั้งใจใช้ยานเพื่อทดลองการเข้าใกล้ เก็บข้อมูลด้านเทคนิค และนำบทเรียนจากภารกิจไปใช้กับเทคโนโลยีซ่อมบำรุงดาวเทียมในอนาคต