81 ปี “บิ๊กป้อม” บ้านป่ารอยต่อยังคึกคัก แม้พ้นเก้าอี้หัวหน้าพรรค — งานวันเกิดครั้งนี้บอกอะไรการเมืองไทยได้บ้าง?

ภาพนักการเมือง อดีตนายทหารระดับสูง และบุคคลจากหลายวงการทยอยเดินทางเข้าไปยังมูลนิธิอนุรักษ์ป่ารอยต่อ 5 จังหวัด เมื่อวันที่ 10 สิงหาคม 2569 อาจดูเผิน ๆ เหมือนงานอวยพรวันเกิดของผู้ใหญ่ทางการเมืองตามปกติ

แต่เมื่อเจ้าของวันเกิดคือ พล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณ ซึ่งกำลังมีอายุครบ 81 ปี และวันนี้ไม่ได้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าพรรคพลังประชารัฐเหมือนในอดีตแล้ว รายชื่อคนที่ยังเดินทางมาพบจึงกลายเป็นรายละเอียดที่น่าสังเกตไม่น้อย.

ภาพประกอบสร้างใหม่เพื่อสื่อบริบทของบทความ ไม่ใช่ภาพข่าวหรือภาพเหตุการณ์จริง

เปิดบ้านก่อนวันเกิดจริง 1 วัน

วันคล้ายวันเกิดของ พล.อ.ประวิตรตรงกับวันที่ 11 สิงหาคม 2488 ทำให้ในปี 2569 มีอายุครบ 81 ปี โดยปีนี้เปิดรับคำอวยพรล่วงหน้าหนึ่งวันในวันที่ 10 สิงหาคม ที่มูลนิธิอนุรักษ์ป่ารอยต่อ 5 จังหวัด

ผู้ที่เดินทางมาร่วมมีทั้งอดีตนายทหารระดับสูง นักการเมือง ข้าราชการ และบุคคลจากภาคเอกชน ขณะที่ฝั่งพรรคพลังประชารัฐมี ตรีนุช เทียนทอง หัวหน้าพรรค พร้อมคนของพรรคเดินทางมาร่วมอวยพรด้วย นอกจากนี้ยังมีบุคคลทางการเมืองจากนอกพรรคและผู้ที่เคยมีเส้นทางเชื่อมโยงกับพลังประชารัฐในอดีตมาปรากฏตัว.

ภาพแบบนี้จึงทำให้งานวันเกิดมีความหมายมากกว่าการมอบดอกไม้ เพราะมันช่วยให้เราเห็นว่า เมื่อเวลาผ่านไปและคนจำนวนหนึ่งแยกย้ายไปคนละพรรคหรือคนละบทบาท ความสัมพันธ์ส่วนบุคคลบางส่วนยังคงอยู่

จุดเปลี่ยนสำคัญคือ วันนี้ “บิ๊กป้อม” ไม่ใช่หัวหน้าพรรคแล้ว

พล.อ.ประวิตรลงนามลาออกจากตำแหน่งหัวหน้าพรรคพลังประชารัฐเมื่อวันที่ 5 มกราคม 2569 โดยฝ่ายพรรคชี้แจงในเวลานั้นว่าเกี่ยวข้องกับปัญหาด้านสุขภาพ ก่อนที่ตรีนุชจะเข้ามารับบทบาทนำของพรรค และต่อมาได้รับเลือกเป็นหัวหน้าพรรคในการประชุมใหญ่เดือนมีนาคม.

บทบาทของ พล.อ.ประวิตรจึงเปลี่ยนจากคนที่ต้องบริหารพรรคโดยตรง มาเป็นผู้ใหญ่ที่พรรคยังสามารถเข้าไปขอคำปรึกษาในเรื่องสำคัญได้ ซึ่งตรีนุชเองก็เคยกล่าวหลังการประชุมใหญ่ในทำนองว่า หากมีปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนหรือเรื่องใหญ่ พรรคอาจยังเข้าไปขอคำปรึกษาจาก พล.อ.ประวิตร.

ภาพด้านบนเป็นภาพประกอบเชิงแนวคิด ไม่ใช่ภาพเหตุการณ์หรือหลักฐานว่าบุคคลในภาพมีการตกลงทางการเมืองใด ๆ

ตำแหน่งลดลง ไม่ได้หมายความว่าเครือข่ายจะหายไปพร้อมกัน

ตรงนี้คือมุมที่น่าสนใจที่สุดของงานวันเกิดครั้งนี้

ในระบบการเมือง ตำแหน่ง สามารถเปลี่ยนได้ทันทีเมื่อมีการลาออก เลือกตั้ง หรือปรับโครงสร้างพรรค แต่ความสัมพันธ์ที่เกิดจากการร่วมงานกันมาหลายปี บางครั้งไม่ได้หายไปพร้อมกับเก้าอี้

คนที่เคยอยู่พรรคเดียวกันอาจย้ายไปสังกัดใหม่ คนที่เคยทำงานในกองทัพอาจเกษียณไปแล้ว หรือคนที่เคยทำงานในรัฐบาลเดียวกันอาจเดินอยู่คนละเส้นทาง แต่การเดินทางมาอวยพรในวาระส่วนตัวยังเกิดขึ้นได้

จึงพูดได้อย่างระมัดระวังว่า งานวันที่ 10 สิงหาคมช่วยสะท้อนว่า พล.อ.ประวิตรยังคงมีเครือข่ายความสัมพันธ์กับบุคคลในแวดวงทหารและการเมืองจำนวนหนึ่ง แม้สถานะอย่างเป็นทางการของตัวเองจะเปลี่ยนไปแล้ว.

ขณะเดียวกัน พลังประชารัฐวันนี้ก็ไม่ใช่พรรคขนาดเดิม

อีกบริบทหนึ่งที่ทำให้งานนี้น่าจับตาคือ ผลการเลือกตั้งทั่วไปปี 2569

ข้อมูลผลเลือกตั้งที่ Thai PBS รวบรวมจากข้อมูล กกต. ระบุว่า พรรคพลังประชารัฐได้ สส. แบบแบ่งเขต 4 ที่นั่ง และบัญชีรายชื่อ 1 ที่นั่ง รวมทั้งหมด 5 ที่นั่ง.

ถ้าวัดด้วยจำนวนที่นั่งในสภาเพียงอย่างเดียว ขนาดของพรรคในปัจจุบันจึงแตกต่างจากช่วงที่พลังประชารัฐเคยมีบทบาทเป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาลอย่างเห็นได้ชัด

แต่ภาพคนจำนวนหนึ่งที่ยังเดินทางเข้าไปหา พล.อ.ประวิตร ทำให้เห็นอีกด้านว่า อำนาจในตำแหน่งกับความสัมพันธ์ทางการเมืองไม่จำเป็นต้องลดลงในจังหวะเดียวกัน

แต่อย่าเพิ่งแปลว่า “มางานวันเกิด = จับขั้วใหม่”

นี่เป็นเส้นที่ต้องระวังที่สุดในการอ่านข่าวลักษณะนี้

การที่นักการเมืองจากหลายกลุ่มเดินทางมาพบกันในงานวันเกิด ยังไม่ใช่หลักฐานว่ากำลังมีการจัดตั้งขั้วใหม่ ต่อรองตำแหน่ง หรือทำข้อตกลงทางการเมืองร่วมกัน

ข้อเท็จจริงที่ตรวจสอบได้คือ มีบุคคลเหล่านี้เดินทางมาร่วมอวยพรและพบปะกัน ส่วนจะมีบทสนทนาหรือข้อตกลงทางการเมืองใดที่ลึกกว่านั้นหรือไม่ จำเป็นต้องมีหลักฐานอื่นมารองรับก่อนจึงจะสรุปได้

มองอีกแบบ งานนี้จึงเหมือน “ภาพถ่ายเครือข่าย ณ ช่วงเวลาหนึ่ง” มากกว่าจะเป็นหลักฐานของดีลทางการเมือง

เราสังเกตได้ว่าใครยังเดินเข้าไปหาใคร ใครยังรักษาความสัมพันธ์ และคนจากเส้นทางต่าง ๆ ยังกลับมาเจอกันได้ แต่ถ้าจะกระโดดไปถึงคำถามว่า “ต่อไปจะจับมือกับใคร” ตรงนั้นยังไกลกว่าหลักฐานที่มีอยู่

จาก “หัวหน้าพรรค” สู่บทบาทผู้ใหญ่ที่คนยังไปหา

การเปลี่ยนผ่านครั้งนี้จึงน่าสนใจในเชิงบทบาท

วันนี้พรรคพลังประชารัฐมีตรีนุชเป็นหัวหน้าพรรคและมีโครงสร้างบริหารชุดใหม่ ส่วน พล.อ.ประวิตรไม่ได้อยู่ในตำแหน่งหัวหน้าพรรคแล้ว แต่ยังปรากฏอยู่ในฐานะผู้ใหญ่ที่มีบทบาทด้านคำปรึกษาและยังมีบุคคลทางการเมืองจำนวนหนึ่งเข้าไปพบ.

นั่นไม่ได้หมายความว่าเขายังคงควบคุมทุกการตัดสินใจของพรรค หรือมีอำนาจเหนือคนที่มาร่วมงาน เพราะไม่มีหลักฐานเพียงพอให้กล่าวเช่นนั้น

แต่สิ่งที่เห็นได้คือ เครือข่ายทางสังคมและการเมืองที่สะสมมาหลายสิบปีไม่ได้หายไปพร้อมกับการลาออกจากตำแหน่ง

81 ปี เจ้าตัวขอเพียงบ้านเมืองเรียบร้อย ประชาชนมีความสุข

สำหรับวันเกิดปีนี้ พล.อ.ประวิตรกล่าวในทำนองว่า เมื่ออายุ 81 ปีแล้วไม่ได้อยากได้อะไรเป็นพิเศษ แต่อยากให้ประเทศชาติมีความเรียบร้อยและประชาชนมีความสุข.

คำพูดดังกล่าวอยู่ในบริบทของการรับคำอวยพรวันเกิด และจากข้อมูลที่ตรวจสอบได้ยังไม่มีการประกาศแผนทางการเมืองใหม่ควบคู่ไปกับงานครั้งนี้

ดังนั้น ถ้าจะอ่านงานวันเกิดปีที่ 81 ให้ลึกกว่าภาพดอกไม้และคำอวยพร คำถามที่น่าสนใจอาจไม่ใช่ “บิ๊กป้อมจะกลับมาหรือไม่?”

แต่เป็นคำถามว่า เมื่อคนคนหนึ่งถอยออกจากตำแหน่งผู้นำพรรคแล้ว เครือข่ายที่สร้างมาหลายสิบปียังคงเหลืออยู่มากแค่ไหน?

งานวันที่ 10 สิงหาคมให้คำตอบบางส่วนว่า ความสัมพันธ์จำนวนหนึ่งยังคงอยู่ แต่ความสัมพันธ์เหล่านั้นจะเปลี่ยนเป็นบทบาทหรืออิทธิพลทางการเมืองในอนาคตหรือไม่ ตอนนี้ยังเร็วเกินไปที่จะสรุป

และนี่อาจเป็นเส้นแบ่งที่สำคัญเวลาเราอ่านข่าวการเมือง — การสังเกต “สัญญาณ” ทำได้ แต่ต้องไม่เปลี่ยนสัญญาณให้กลายเป็นข้อสรุปก่อนมีหลักฐาน

คุณมองงานวันเกิดลักษณะนี้เป็นเพียงการรักษาความสัมพันธ์ส่วนตัว หรือคิดว่าในโลกการเมือง “เครือข่ายเก่า” ยังมีความหมายมากกว่าตำแหน่งที่เขียนอยู่บนกระดาษ?

หมายเหตุภาพ: ภาพประกอบทั้ง 2 ภาพสร้างขึ้นใหม่เพื่อสื่อบริบทของบทความ ไม่ใช่ภาพข่าว เหตุการณ์จริง หรือหลักฐานของการพบปะ/ข้อตกลงทางการเมืองใด