คองโกขยับเกมแร่โลก ห้ามส่งออกหัวแร่ทองแดง-โคบอลต์ทันที

รัฐบาลสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกออกคำสั่งห้ามส่งออกหัวแร่ทองแดงและหัวแร่โคบอลต์ โดยมีผลบังคับใช้ทันที เพื่อผลักดันให้บริษัทเหมืองแร่นำทรัพยากรไปแปรรูปภายในประเทศ และช่วยให้คองโกได้รับมูลค่าเพิ่มจากแร่ของตัวเองมากขึ้น

คำสั่งดังกล่าวลงวันที่ 29 มิถุนายน 2026 และลงนามโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเหมืองแร่ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการค้าต่างประเทศ และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเศรษฐกิจ โดยระบุชัดว่า “ห้ามส่งออกหัวแร่ทองแดงและหัวแร่โคบอลต์” อย่างไรก็ตาม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเหมืองแร่ยังสามารถอนุญาตเป็นกรณีพิเศษได้นานไม่เกิน 1 ปี หากมีเหตุผลเชิงยุทธศาสตร์รองรับ

จุดสำคัญที่ต้องแยกให้ชัด คือ มาตรการนี้ไม่ได้หมายถึงการห้ามส่งออกทองแดงและโคบอลต์ทุกประเภท แต่ครอบคลุมเฉพาะแร่ในรูปแบบ “หัวแร่” หรือ concentrate ซึ่งยังต้องผ่านกระบวนการถลุงและแปรรูปต่อไป

เป้าหมายหลักของรัฐบาล คือ การผลักดันให้ผู้ประกอบการส่งออกผลิตภัณฑ์แร่ที่ผ่านการแปรรูปและมีมูลค่าสูงกว่าเดิม แทนการขุดแล้วส่งหัวแร่ออกไปต่างประเทศทันที หากสามารถเพิ่มกำลังแปรรูปภายในคองโกได้ ก็อาจช่วยสนับสนุนการลงทุนในโรงถลุง การจ้างงาน รายได้จากภาษี และกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมเหมืองแร่ภายในประเทศ

คองโกเป็นผู้ผลิตโคบอลต์รายใหญ่ที่สุดของโลก และเป็นผู้ผลิตทองแดงรายใหญ่อันดับต้น ๆ ของโลก โลหะทั้งสองชนิดมีความสำคัญต่ออุตสาหกรรมสมัยใหม่ ตั้งแต่แบตเตอรี่แบบชาร์จซ้ำ มอเตอร์ อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ไปจนถึงโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน

อย่างไรก็ตาม ผลกระทบต่อผู้ประกอบการส่วนใหญ่อาจไม่รุนแรงเท่าที่พาดหัวข่าวทั่วไปทำให้เข้าใจ เพราะคองโกส่งออกทองแดงส่วนใหญ่ในรูปโลหะที่ผ่านการแปรรูปแล้ว ข้อมูลไตรมาสแรกของปี 2026 ระบุว่า ประเทศส่งออกทองแดงแคโทด 696,725 ตัน ขณะที่ส่งออกหัวแร่ทองแดง 53,926 ตัน ซึ่งมีเนื้อทองแดงอยู่ 18,863 ตัน

บริษัทที่ยังพึ่งพาการส่งออกหัวแร่อาจได้รับผลกระทบมากกว่า เช่น โครงการทองแดง Kamoa-Kakula ซึ่งเคยได้รับข้อยกเว้นให้ส่งออกหัวแร่บางส่วน ขณะที่หัวแร่ส่วนอื่นถูกนำไปถลุงในโรงงานภายในคองโก

นอกจากการห้ามส่งออกหัวแร่แล้ว รัฐบาลคองโกยังออกหลักเกณฑ์ภาษีใหม่สำหรับผลิตภัณฑ์พลอยได้ทางเศรษฐกิจจากการทำเหมือง โดยแร่ปริมาณน้อยที่แยกได้ระหว่างกระบวนการแปรรูปจะถูกประเมินมูลค่าด้วยค่าสัมประสิทธิ์ 55% และจัดเก็บค่าภาคหลวงควบคู่กับแร่หลัก มาตรการภาษีส่วนนี้มีช่วงเปลี่ยนผ่าน 3 เดือนก่อนเริ่มบังคับใช้เต็มรูปแบบ

มาตรการครั้งนี้จึงไม่ใช่เพียงการควบคุมการส่งออก แต่เป็นความพยายามของคองโกที่จะเปลี่ยนบทบาทจากประเทศผู้ส่งออกวัตถุดิบ ไปสู่การเป็นศูนย์กลางแปรรูปแร่ที่สามารถรักษารายได้และมูลค่าทางเศรษฐกิจไว้ภายในประเทศได้มากขึ้น