เปิดโลก 5 เมนูญี่ปุ่นหน้าตาแปลก แต่มีที่มาทางวัฒนธรรม

ญี่ปุ่นมีชื่อเสียงเรื่องอาหารอร่อยและความพิถีพิถันในการปรุง นอกจากซูชิ ราเมง หรือเทมปุระที่คนทั่วโลกรู้จักแล้ว ยังมีอาหารอีกหลายชนิดที่อาจดูแปลกสำหรับคนที่เพิ่งเห็นครั้งแรก

อย่างไรก็ตาม คำว่า “อาหารแปลก” ขึ้นอยู่กับประสบการณ์และวัฒนธรรมของแต่ละคน เพราะหลายเมนูในบทความนี้เป็นอาหารท้องถิ่นหรืออาหารตามฤดูกาลที่ชาวญี่ปุ่นรับประทานกันมานาน มาดูกันว่า 5 เมนูเหล่านี้ทำจากอะไร และเหตุใดจึงได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยว

1. ชิราโกะ ถุงน้ำเชื้อปลาที่มีเนื้อสัมผัสคล้ายครีม

เมนูแรกคือ ชิราโกะ ซึ่งหมายถึงถุงน้ำเชื้อหรืออวัยวะสืบพันธุ์ของปลาตัวผู้ โดยมักใช้ปลาค็อด และอาจพบจากปลาชนิดอื่น เช่น ปลาปักเป้า

ลักษณะของชิราโกะมีสีขาว เนื้อนุ่มและละเอียด สำหรับคนที่ไม่เคยเห็นมาก่อนอาจรู้สึกไม่คุ้นตา แต่ในญี่ปุ่นสามารถนำไปกินได้หลายแบบ ทั้งแบบสด เสิร์ฟกับซอสพอนสึ หรือนำไปผ่านความร้อน ผู้ที่ชื่นชอบมักบรรยายว่าเนื้อสัมผัสนุ่มละมุนคล้ายคัสตาร์ดหรือเต้าหู้

ชิราโกะพบได้มากในช่วงฤดูหนาว และถือเป็นหนึ่งในเมนูที่คนรักอาหารทะเลญี่ปุ่นนิยมลอง แม้ที่มาของวัตถุดิบอาจทำให้หลายคนต้องคิดดูก่อนตักเข้าปากก็ตาม

2. คาเรปัง ขนมปังทอดไส้แกงกะหรี่

เมนูต่อมาคือ คาเรปัง หรือขนมปังไส้แกงกะหรี่ญี่ปุ่น แม้รูปร่างภายนอกจะคล้ายโดนัททอด แต่จริง ๆ แล้วจัดเป็นขนมปังคาว ไม่ใช่ขนมหวาน

ด้านนอกมักคลุกเกล็ดขนมปังแล้วทอดจนกรอบ ส่วนด้านในบรรจุแกงกะหรี่ข้น ๆ รสเข้มข้น บางร้านอาจเปลี่ยนไส้หรือเพิ่มส่วนผสมอย่างเนื้อสัตว์ ชีส หรือไข่ เพื่อสร้างเอกลักษณ์ของตัวเอง

คาเรปังถือกำเนิดในร้านขนมปังแห่งหนึ่งในกรุงโตเกียวเมื่อปี 1927 ก่อนกลายเป็นขนมปังคาวยอดนิยมที่พบได้ตามร้านเบเกอรี่ ซูเปอร์มาร์เก็ต และร้านสะดวกซื้อทั่วญี่ปุ่น

3. ปลาหมึกเต้นระบำ ไม่ได้ฟื้นคืนชีพเพราะซีอิ๊ว

อีกเมนูที่โด่งดังในโลกออนไลน์คือ ปลาหมึกเต้นระบำ หรือปลาหมึกที่วางอยู่บนข้าวหรือเส้น เมื่อราดซีอิ๊วลงไป หนวดจะเริ่มขยับราวกับปลาหมึกยังมีชีวิตอยู่

ความจริงแล้วปลาหมึกถูกจัดการและตัดส่วนหัวออกก่อนเสิร์ฟ การเคลื่อนไหวเกิดจากโซเดียมในซีอิ๊วไปกระตุ้นเซลล์ประสาทและกล้ามเนื้อที่ยังตอบสนองได้ ทำให้หนวดหดตัวและขยับไปมาในช่วงสั้น ๆ

ดังนั้น ภาพที่ดูเหมือนปลาหมึกกำลัง “เต้น” จึงไม่ได้หมายความว่ามันฟื้นคืนชีพ แต่เป็นปฏิกิริยาของเนื้อเยื่อที่ยังสดอยู่ หลังจากนั้นร้านอาหารจะนำตัวปลาหมึกไปหั่นเป็นชิ้นเพื่อรับประทาน

4. ฮาจิโนโกะและเฮโบ วัฒนธรรมการกินตัวอ่อนแมลง

นอกจากอาหารทะเลแล้ว บางพื้นที่ในญี่ปุ่นยังมีวัฒนธรรมการกิน ตัวอ่อนของผึ้งหรือตัวต่อ ซึ่งเรียกว่า “ฮาจิโนโกะ” ส่วนคำว่า “เฮโบ” ใช้เรียกตัวต่อบางชนิดในพื้นที่ตอนกลางของประเทศ

วัฒนธรรมนี้พบได้โดยเฉพาะในจังหวัดแถบภูเขา เช่น กิฟุและนากาโนะ ชาวบ้านจะเก็บตัวอ่อนจากรังในช่วงฤดูใบไม้ร่วง แล้วนำมาปรุงด้วยซีอิ๊วและน้ำตาล หรือใส่ในข้าวหุงที่เรียกว่า “เฮโบเมชิ”

แม้รูปลักษณ์อาจทำให้นักท่องเที่ยวบางคนไม่กล้าลอง แต่สำหรับชุมชนท้องถิ่น อาหารจากแมลงเป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน และสะท้อนการใช้วัตถุดิบที่หาได้ในพื้นที่ภูเขา

5. ซุปปง เต่ากระดองนิ่มในหม้อไฟ

อาหารชนิดสุดท้ายคือ ซุปปง หรือเต่ากระดองนิ่ม ซึ่งมักนำเนื้อ กระดูก และส่วนต่าง ๆ มาต้มเป็นหม้อไฟหรือน้ำซุป เมนูนี้มีราคาค่อนข้างสูงในร้านอาหารเฉพาะทาง และมักถูกมองว่าเป็นอาหารสำหรับโอกาสพิเศษ

ในญี่ปุ่นมีความเชื่อสืบต่อกันมาว่าเนื้อหรือเลือดของเต่าอาจช่วยบำรุงร่างกาย เพิ่มพลังงาน หรือเสริมสมรรถภาพทางเพศ อย่างไรก็ตาม ความเชื่อเหล่านี้ไม่ควรถูกมองเป็นข้อเท็จจริงทางการแพทย์ เพราะยังไม่มีหลักฐานในมนุษย์ที่ชัดเจนเพียงพอจะรับรองผลดังกล่าว

ผู้ที่อยากทดลองจึงควรมองซุปปงในฐานะอาหารทางวัฒนธรรมและประสบการณ์ด้านรสชาติ มากกว่ารับประทานโดยคาดหวังผลในการรักษาหรือบำรุงร่างกายตามคำกล่าวอ้าง

อาหารทั้ง 5 ชนิดอาจดูไม่คุ้นตาสำหรับคนไทย แต่แต่ละเมนูมีบริบทต่างกัน ทั้งอาหารตามฤดูกาล ขนมปังยอดนิยม อาหารที่อาศัยปฏิกิริยาของกล้ามเนื้อ และภูมิปัญญาการกินวัตถุดิบท้องถิ่น

ก่อนตัดสินว่าอาหารชนิดใดแปลกหรือไม่น่ากิน การรู้ที่มาและวิธีปรุงอาจช่วยให้เราเข้าใจวัฒนธรรมอาหารของญี่ปุ่นได้มากขึ้น ส่วนจะกล้าลองหรือไม่นั้น คงขึ้นอยู่กับความชอบของแต่ละคน!