จากกาแฟชะมดถึงชิชา 5 ของกินที่มีที่มาแปลกกว่าที่คิด

หลายคนพยายามเลือกกินอาหารที่สะอาดที่สุด เพราะรู้สึกว่าอาหารที่ดีควรอยู่ห่างจากสิ่งสกปรกอย่างอุจจาระหรือน้ำลาย แต่ในหลายประเทศกลับมีอาหารและเครื่องดื่มบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับสิ่งเหล่านี้จริง ๆ แถมบางอย่างยังมีราคาสูงมากอีกด้วย!

อย่างไรก็ตาม คำว่า “ทำจากอุจจาระ” อาจทำให้เข้าใจผิด เพราะบางชนิดใช้เพียงเมล็ดพืชที่ผ่านระบบย่อยอาหารของสัตว์ บางชนิดใช้มูลเป็นปุ๋ย และบางกรณีเป็นเพียงการนำจุลินทรีย์ที่แยกได้ในห้องปฏิบัติการมาทดลองผลิตอาหารเท่านั้น

1. กาแฟโคปิ ลูวัค

ตัวอย่างที่มีชื่อเสียงที่สุดคงหนีไม่พ้น กาแฟโคปิ ลูวัค เมล็ดกาแฟชนิดนี้มาจากผลกาแฟที่ชะมดกินเข้าไป เนื้อผลจะถูกย่อย ส่วนเมล็ดซึ่งย่อยไม่ได้จะถูกขับถ่ายออกมา ก่อนนำไปเก็บ ล้าง ทำให้แห้ง และคั่วเป็นกาแฟ

หลายคนเชื่อว่าการผ่านระบบย่อยอาหารของชะมดทำให้กาแฟมีรสนุ่มและขมน้อยลง แต่หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ยังไม่สามารถสรุปได้ชัดเจนทั้งหมด เพราะความแตกต่างของรสชาติอาจมาจากสายพันธุ์กาแฟ รวมถึงการที่ชะมดเลือกกินผลกาแฟสุกด้วย

อีกเรื่องที่ควรรู้คือ การผลิตกาแฟชนิดนี้บางแห่งใช้ชะมดที่ถูกเลี้ยงในกรง จึงเกิดข้อกังวลเรื่องสวัสดิภาพสัตว์ ผู้บริโภคควรตรวจสอบแหล่งที่มาก่อนเลือกซื้อ

2. ชาเขียวที่ใช้มูลแพนด้าเป็นปุ๋ย

อีกตัวอย่างหนึ่งคือ ชาแพนด้า ซึ่งเคยเป็นข่าวจากเมืองหย่าอัน มณฑลเสฉวน ประเทศจีน ผู้ผลิตนำมูลแพนด้ามาใช้เป็นปุ๋ยสำหรับต้นชา โดยให้เหตุผลว่าแพนด้ากินไผ่และย่อยสารอาหารได้ไม่หมด จึงอาจยังมีอินทรียวัตถุเหลืออยู่ในมูล

แต่ต้องย้ำว่า ใบชาไม่ได้ทำจากอุจจาระแพนด้าโดยตรง มูลถูกใช้ในลักษณะเดียวกับปุ๋ยอินทรีย์ทางการเกษตรเท่านั้น หลังเก็บเกี่ยว ใบชายังคงผ่านกระบวนการผลิตตามปกติ

ชาชนิดนี้เคยถูกตั้งราคาไว้สูงมากจนกลายเป็นข่าวไปทั่วโลก แต่คำกล่าวอ้างเรื่องประโยชน์พิเศษต่อสุขภาพยังไม่ควรถูกนำไปสรุปเกินกว่าหลักฐานที่มีอยู่

3. กาแฟที่ผ่านระบบย่อยอาหารของช้าง

นอกจากชะมดแล้ว ยังมีการนำเมล็ดกาแฟที่ผ่านระบบย่อยอาหารของช้างมาผลิตเป็น Black Ivory Coffee ด้วย ช้างจะกินผลกาแฟเข้าไป ก่อนที่เมล็ดจะถูกเก็บจากมูล นำมาล้าง ตากแห้ง คัดคุณภาพ และคั่ว

ในปี 2013 โรงเบียร์ Sankt Gallen ของญี่ปุ่นยังเคยนำกาแฟชนิดนี้มาใช้เป็นส่วนผสมของเครื่องดื่มมอลต์สีดำชื่อ Un, Kono Kuro ซึ่งผลิตออกมาจำหน่ายแบบจำกัดจำนวน

ดังนั้น สิ่งที่ถูกนำไปชงหรือใช้เป็นส่วนผสมไม่ใช่มูลช้าง แต่เป็นเมล็ดกาแฟที่ผ่านการเก็บและแปรรูปแล้วต่างหาก

4. ชิชา เครื่องดื่มหมักที่เคยใช้การเคี้ยวข้าวโพด

เครื่องดื่มที่เกี่ยวข้องกับน้ำลายคือ ชิชา เครื่องดื่มหมักจากข้าวโพดที่พบในแถบเทือกเขาแอนดีส วิธีดั้งเดิมบางแบบจะนำแป้งหรือข้าวโพดมาปั้นเป็นก้อน เคี้ยวให้ผสมกับน้ำลาย แล้วคายออกมาเตรียมสำหรับกระบวนการหมัก

เหตุผลสำคัญคือ ในน้ำลายมีเอนไซม์อะไมเลสที่ช่วยเปลี่ยนแป้งให้เป็นน้ำตาล ซึ่งยีสต์สามารถนำไปใช้ในการหมักได้ จากนั้นวัตถุดิบจะเข้าสู่ขั้นตอนการเตรียม ต้ม และหมักต่อไป

อย่างไรก็ตาม ชิชาไม่ได้ใช้วิธีเคี้ยวทุกสูตร ปัจจุบันมีทั้งการทำให้ข้าวโพดงอกเพื่อสร้างเอนไซม์ และวิธีเตรียมวัตถุดิบแบบอื่น จึงไม่ควรเหมารวมว่าชิชาทุกแก้วมีน้ำลายเป็นส่วนประกอบ

5. ไส้กรอกทดลองจากแบคทีเรียที่แยกจากอุจจาระทารก

กรณีสุดท้ายเป็นงานทดลองทางวิทยาศาสตร์ นักวิจัยเก็บตัวอย่างแบคทีเรียกรดแลกติกจากอุจจาระของทารก แล้วนำมาแยก คัดเลือก และตรวจสอบคุณสมบัติในห้องปฏิบัติการ

จากแบคทีเรียทั้งหมด 109 ไอโซเลต นักวิจัยคัดเลือกสายพันธุ์ที่มีคุณสมบัติเหมาะสมบางส่วนไปทดลองใช้เป็นเชื้อเริ่มต้นในการหมักไส้กรอกจำลอง โดยมีแบคทีเรียสามสายพันธุ์ที่สามารถควบคุมกระบวนการหมักได้ตามเป้าหมาย

งานทดลองนี้ไม่ได้หมายความว่ามีการนำอุจจาระใส่ลงไปในไส้กรอก และยังไม่ควรเรียกว่าเป็นไส้กรอกเชิงพาณิชย์ที่วางขายทั่วไป เพราะสิ่งที่ใช้คือแบคทีเรียที่ถูกแยกและเพาะเลี้ยงภายใต้การควบคุมของห้องปฏิบัติการ

เมื่อดูให้ละเอียด อาหารเหล่านี้จึงไม่ได้ “ทำจากอุจจาระและน้ำลาย” ในความหมายตรงตัวทั้งหมด บางชนิดใช้เมล็ดที่ผ่านทางเดินอาหาร บางชนิดใช้มูลเป็นปุ๋ย ส่วนบางชนิดเป็นเทคนิคการหมักหรือการทดลองด้านจุลชีววิทยา

ที่มาของอาหารอาจฟังดูแปลกจนหลายคนไม่กล้าชิม แต่การแยกให้ออกว่าอะไรคือวัตถุดิบ อะไรคือกระบวนการผลิต และอะไรเป็นเพียงงานทดลอง จะช่วยให้เราเข้าใจเรื่องเหล่านี้ได้ถูกต้องมากขึ้น