อียูปรับ AliExpress 550 ล้านยูโร ปมคุมสินค้าผิดกฎหมายไม่เพียงพอ

สหภาพยุโรปยังคงเดินหน้ากำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัลขนาดใหญ่อย่างเข้มงวด ล่าสุด คณะกรรมาธิการยุโรป มีคำสั่งปรับ AliExpress แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซข้ามพรมแดนในเครือ Alibaba Group เป็นเงิน 550 ล้านยูโร หรือประมาณ 21,000 ล้านบาท หลังพบว่าบริษัทควบคุมความเสี่ยงจากสินค้าผิดกฎหมาย สินค้าไม่ปลอดภัย และสินค้าปลอมแปลงบนแพลตฟอร์มได้ไม่เพียงพอ

คำสั่งลงโทษดังกล่าวประกาศเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2026 ภายใต้ กฎหมายบริการดิจิทัลของสหภาพยุโรป หรือ Digital Services Act—DSA ซึ่งกำหนดให้แพลตฟอร์มออนไลน์ขนาดใหญ่ต้องประเมินและลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นกับผู้ใช้งานอย่างจริงจัง โดยเฉพาะความเสี่ยงจากสินค้าและเนื้อหาที่ผิดกฎหมาย

ประเมินความเสี่ยงต่ำกว่าความเป็นจริง

คณะกรรมาธิการยุโรประบุว่า จากการตรวจสอบพบว่า AliExpress ประเมินความเสี่ยงจากการขายสินค้าผิดกฎหมาย สินค้าอันตราย และสินค้าปลอมบนแพลตฟอร์มต่ำกว่าความเป็นจริง ขณะเดียวกันยังประเมินประสิทธิภาพของระบบตรวจจับและนำสินค้าออกจากแพลตฟอร์มไว้สูงเกินไป

ผลที่เกิดขึ้นคือ สินค้าที่อาจไม่เป็นไปตามกฎหมายหรือมาตรฐานความปลอดภัยยังสามารถหมุนเวียนและเข้าถึงผู้บริโภคได้ แม้แพลตฟอร์มจะมีระบบตรวจสอบและช่องทางรับแจ้งปัญหาอยู่แล้วก็ตาม

คณะกรรมาธิการยุโรปยกตัวอย่างความเสี่ยงจากสินค้าหลายประเภท เช่น เสื้อผ้าปลอม ของเล่นที่ไม่ปลอดภัย เครื่องสำอางที่อาจเป็นอันตราย และผลิตภัณฑ์อื่นที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนดของสหภาพยุโรป

บุคลากรและระบบตรวจสอบยังไม่เพียงพอ

อีกหนึ่งปัญหาที่พบคือ AliExpress ไม่ได้จัดสรรบุคลากรอย่างเพียงพอสำหรับตรวจสอบสินค้าที่ผู้ขายนำมาลงบนแพลตฟอร์ม ทำให้การติดตามสินค้าจำนวนมหาศาลทำได้ไม่ทั่วถึง

นอกจากนี้ ระบบแนะนำสินค้าและระบบโฆษณาของแพลตฟอร์มยังอาจแสดงรายการสินค้าที่เกี่ยวข้องต่อไปในช่วงก่อนที่สินค้าจะถูกนำออก ส่งผลให้รายการสินค้าที่มีปัญหาเข้าถึงผู้บริโภคได้มากขึ้น

คณะกรรมาธิการยุโรปยังเห็นว่า บทลงโทษที่ใช้กับผู้ขายซึ่งละเมิดกฎไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอที่จะป้องปรามการกระทำซ้ำ ขณะที่ระบบตรวจสอบหมวดหมู่สินค้าก็อาจถูกหลีกเลี่ยงได้ หากผู้ขายเลือกกรอกสินค้าไว้ในหมวดหมู่ที่ไม่ตรงกับความเป็นจริง

สินค้าปลอมถูกลบหลังขายไปแล้ว

สหภาพยุโรประบุด้วยว่า ผู้ขายบางรายสามารถหลีกเลี่ยงกระบวนการตรวจสอบสิทธิการใช้แบรนด์ และนำสินค้าลอกเลียนแบบมาลงขายได้สำเร็จ

ในหลายกรณี สินค้าที่มีปัญหาถูกนำออกจากแพลตฟอร์มหลังจากมีการซื้อขายเสร็จสมบูรณ์แล้ว สะท้อนว่ามาตรการป้องกันยังไม่สามารถหยุดสินค้าก่อนเข้าถึงผู้บริโภคได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ค่าปรับจำนวน 550 ล้านยูโรนับเป็นบทลงโทษครั้งใหญ่ภายใต้กฎหมาย DSA โดยจำนวนเงินพิจารณาจากทั้งความร้ายแรงและระยะเวลาของการละเมิด อย่างไรก็ตาม คณะกรรมาธิการยุโรประบุว่าได้คำนึงถึงการที่ DSA เป็นกรอบกฎหมายซึ่งเริ่มบังคับใช้ได้ไม่นานในการพิจารณาบทลงโทษด้วย

AliExpress ต้องเสนอแผนแก้ไขภายในวันที่ 20 ตุลาคม

คณะกรรมาธิการยุโรปกำหนดให้ AliExpress เสนอแผนแก้ไขภายในวันที่ 20 ตุลาคม 2026 โดยต้องระบุมาตรการที่จะใช้ลดความเสี่ยงจากสินค้าผิดกฎหมาย สินค้าไม่ปลอดภัย และสินค้าปลอมแปลงอย่างชัดเจน

หลังได้รับแผนดังกล่าว คณะกรรมาธิการจะตรวจสอบร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องภายใต้กรอบ DSA ก่อนตัดสินใจว่าแผนแก้ไขมีความเพียงพอหรือไม่ หากมาตรการยังไม่เป็นไปตามข้อกำหนด บริษัทอาจเผชิญการดำเนินการเพิ่มเติมได้

ด้าน AliExpress ระบุว่าไม่เห็นด้วยกับคำตัดสินและมองว่าค่าปรับสูงเกินสัดส่วน โดยบริษัทกล่าวว่าได้ปรับปรุงระบบบริหารความเสี่ยงและมาตรการรับมือสินค้าที่มีปัญหาอย่างต่อเนื่อง พร้อมอยู่ระหว่างพิจารณาทางเลือกทางกฎหมายที่สามารถดำเนินการได้

ผู้ซื้อออนไลน์ควรตรวจสอบอะไรบ้าง

แม้คำสั่งปรับครั้งนี้เกิดขึ้นในสหภาพยุโรป แต่ประเด็นเรื่องสินค้าปลอมและสินค้าไม่ปลอดภัยเกี่ยวข้องกับผู้ซื้อออนไลน์ในทุกประเทศ รวมถึงผู้บริโภคชาวไทยด้วย

ก่อนสั่งซื้อสินค้าจากแพลตฟอร์มข้ามประเทศ ผู้ซื้อควรตรวจสอบข้อมูลสำคัญ เช่น

• คะแนนและประวัติของร้านค้า

• รีวิวจากผู้ซื้อที่มีภาพสินค้าจริง

• รายละเอียดวัสดุ ส่วนประกอบ และมาตรฐานความปลอดภัย

• เงื่อนไขการคืนสินค้าและการขอเงินคืน

• ราคาที่ต่ำผิดปกติเมื่อเทียบกับสินค้าประเภทเดียวกัน

• ชื่อร้านหรือเครื่องหมายการค้าที่อาจเลียนแบบแบรนด์จริง

สินค้าที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพ เด็ก เครื่องใช้ไฟฟ้า เครื่องสำอาง หรืออุปกรณ์ป้องกันอันตราย ควรตรวจสอบให้รอบคอบเป็นพิเศษ เพราะความเสียหายอาจไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการได้รับสินค้าไม่ตรงปก แต่อาจกระทบต่อความปลอดภัยของผู้ใช้งานโดยตรง

กรณีของ AliExpress จึงไม่ได้สะท้อนเพียงการบังคับใช้กฎหมายกับแพลตฟอร์มรายใหญ่เท่านั้น แต่ยังตอกย้ำว่า ตลาดออนไลน์ต้องรับผิดชอบต่อระบบตรวจสอบผู้ขายและสินค้า ขณะที่ผู้บริโภคเองก็ควรพิจารณาความน่าเชื่อถือและความปลอดภัยควบคู่ไปกับราคาเสมอ