เกิดเหตุฉุกเฉินในปั๊มน้ำมันหรือปั๊มก๊าซ ควรเอาตัวรอดอย่างไร

ปั๊มน้ำมันและปั๊มก๊าซเป็นสถานที่ที่มีเชื้อเพลิงไวไฟ รถยนต์ และผู้ใช้บริการจำนวนมากอยู่ในพื้นที่เดียวกัน แม้สถานีบริการจะมีมาตรการด้านความปลอดภัย แต่เหตุฉุกเฉินอย่างไฟไหม้ เชื้อเพลิงรั่ว ก๊าซรั่ว หรือรถชนหัวจ่ายก็ยังอาจเกิดขึ้นได้

หากเกิดเหตุจริง สิ่งสำคัญไม่ใช่การยืนดูหรือพยายามควบคุมสถานการณ์ด้วยตัวเอง แต่คือการตั้งสติ ออกจากพื้นที่อันตราย และแจ้งเจ้าหน้าที่ให้เร็วที่สุด

เหตุฉุกเฉินที่อาจเกิดขึ้นในปั๊ม

เหตุการณ์ที่อาจพบได้ ได้แก่

• ไฟไหม้จากน้ำมันหรือไอเชื้อเพลิง

• ก๊าซรั่วหรือกลิ่นก๊าซผิดปกติ

• การระเบิดของอุปกรณ์หรือรถที่ใช้ก๊าซ

• รถชนหัวจ่ายน้ำมันหรืออุปกรณ์ภายในสถานี

• ไฟฟ้าลัดวงจร

• การสูบบุหรี่หรือเกิดประกายไฟใกล้เชื้อเพลิง

• น้ำมันหกรั่วไหลระหว่างเติม

แม้เหตุการณ์เหล่านี้จะไม่ได้เกิดขึ้นบ่อย แต่เชื้อเพลิงและไอระเหยสามารถติดไฟได้ จึงไม่ควรประเมินสถานการณ์ต่ำเกินไป หรือเข้าไปจัดการเองโดยไม่มีอุปกรณ์และความรู้ที่เหมาะสม

หากได้กลิ่นน้ำมันหรือก๊าซแรงผิดปกติ

กลิ่นเชื้อเพลิงเล็กน้อยอาจพบได้ระหว่างการเติมน้ำมัน แต่หากกลิ่นรุนแรงผิดปกติ ได้ยินเสียงก๊าซรั่ว หรือเห็นของเหลวไหลออกจากหัวจ่าย ควรปฏิบัติดังนี้

• หยุดเติมเชื้อเพลิงทันที หากทำได้อย่างปลอดภัย

• แจ้งพนักงานของสถานีบริการ

• ห้ามสูบบุหรี่ จุดไฟ หรือใช้อุปกรณ์ที่อาจทำให้เกิดประกายไฟ

• อย่าสตาร์ตรถหรือเปิด–ปิดสวิตช์ไฟใกล้จุดที่สงสัยว่ามีก๊าซรั่ว

• เดินออกจากบริเวณอย่างสงบ

• เตือนคนรอบข้างโดยไม่ส่งเสียงหรือทำให้เกิดความแตกตื่น

• รอรับคำแนะนำจากพนักงานหรือเจ้าหน้าที่ในจุดที่ปลอดภัย

ไม่ควรพยายามตรวจหาจุดรั่วด้วยตัวเอง เพราะอาจทำให้เข้าใกล้บริเวณที่มีไอเชื้อเพลิงสะสมมากขึ้น

หากเกิดไฟไหม้

สิ่งสำคัญที่สุดคือ อย่าตื่นตระหนกและอย่ายืนดูเหตุการณ์

ควรปฏิบัติดังนี้

• ดับเครื่องยนต์ หากสามารถทำได้ทันทีโดยไม่ต้องเข้าใกล้เปลวไฟ

• ออกจากรถและช่วยผู้โดยสารออกจากรถ

• เดินหรือวิ่งออกจากพื้นที่ไปยังจุดที่ปลอดภัย

• ออกห่างจากหัวจ่าย ถังเชื้อเพลิง และรถที่กำลังเกิดไฟไหม้อย่างน้อยหลายสิบเมตร หรือไกลกว่านั้นตามคำสั่งของเจ้าหน้าที่

• โทรแจ้งเหตุเพลิงไหม้ที่ 199

• หากมีผู้บาดเจ็บหรือเจ็บป่วยฉุกเฉิน โทร 1669

• ปฏิบัติตามคำสั่งของพนักงาน เจ้าหน้าที่ดับเพลิง หรือเจ้าหน้าที่กู้ภัย

หมายเลข 199 เป็นหมายเลขแจ้งเหตุเพลิงไหม้และสาธารณภัยในกรุงเทพมหานคร ส่วนเหตุเจ็บป่วยหรือบาดเจ็บฉุกเฉินสามารถโทรแจ้งสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669 ได้ทั่วประเทศ

ไม่ควรกลับไปเอาโทรศัพท์ กระเป๋า เอกสาร หรือทรัพย์สินภายในรถ หากพื้นที่ยังไม่ปลอดภัย เพราะไฟอาจลุกลามอย่างรวดเร็วและอาจมีการระเบิดตามมาได้

ควรใช้ถังดับเพลิงหรือไม่

หากเป็นเพียงไฟขนาดเล็ก อยู่ในระยะเริ่มต้น มีทางหนีอยู่ด้านหลัง และผู้พบเหตุรู้วิธีใช้ถังดับเพลิง อาจช่วยควบคุมไฟได้ตามความเหมาะสม

แต่หากไฟลุกแรง มีควันมาก ได้ยินเสียงก๊าซรั่ว หรือไฟอยู่ใกล้ถังและหัวจ่ายเชื้อเพลิง ควรถอยออกมาทันที ไม่ควรเสี่ยงเข้าไปดับไฟด้วยตัวเอง

ถังดับเพลิงมีไว้ช่วยควบคุมไฟในระยะแรก ไม่ได้หมายความว่าประชาชนทั่วไปต้องเข้าไปต่อสู้กับไฟทุกกรณี เป้าหมายแรกยังคงเป็นการรักษาชีวิตและเปิดทางให้เจ้าหน้าที่เข้าควบคุมสถานการณ์

หากเกิดการระเบิด

แรงระเบิดอาจทำให้เกิดแรงกระแทก ความร้อน และเศษวัสดุกระเด็นได้ หากยังอยู่ใกล้บริเวณเกิดเหตุ ควร

• หมอบต่ำและปกป้องศีรษะ

• ใช้กำแพง เสาคอนกรีต หรือสิ่งกำบังที่แข็งแรง หากมี

• อยู่ห่างจากกระจก ป้าย และวัสดุที่อาจแตกกระเด็น

• เมื่อสถานการณ์เปิดทางให้หนีได้ ให้รีบออกจากพื้นที่

• อย่ายืนมุงดูหรือย้อนกลับไปถ่ายภาพ

• ระวังการระเบิดซ้ำหรือไฟที่อาจลุกลามไปยังรถคันอื่น

เมื่อออกจากพื้นที่แล้ว ควรอยู่เหนือลมหรือด้านที่ควันและกลิ่นเชื้อเพลิงไม่พัดเข้าหา หากสามารถสังเกตทิศทางลมได้อย่างปลอดภัย

โทรศัพท์มือถือทำให้ปั๊มระเบิดได้จริงหรือไม่

ที่ผ่านมาเคยมีความเชื่อว่าการใช้โทรศัพท์มือถือระหว่างเติมน้ำมันอาจทำให้เกิดไฟไหม้โดยตรง แต่รายงานของสมาคมป้องกันอัคคีภัยแห่งชาติของสหรัฐฯ ระบุว่า ไม่พบเหตุเติมน้ำมันที่ยืนยันได้ว่าเริ่มต้นจากโทรศัพท์มือถือ ขณะที่ไฟระหว่างเติมน้ำมันบางกรณีเกี่ยวข้องกับไฟฟ้าสถิตมากกว่า

อย่างไรก็ตาม ต้องแยกระหว่าง การใช้โทรศัพท์ในสถานการณ์ปกติ กับ การใช้โทรศัพท์ในบริเวณที่สงสัยว่ามีก๊าซหรือไอเชื้อเพลิงรั่วสะสม

หากได้กลิ่นก๊าซรุนแรงหรือมีการประกาศเหตุฉุกเฉิน ไม่ควรหยุดใช้โทรศัพท์อยู่ใกล้จุดรั่ว ควรเดินออกไปยังจุดปลอดภัยก่อนแล้วจึงโทรแจ้งเหตุ รวมทั้งปฏิบัติตามป้ายเตือนและกฎของสถานีบริการทุกครั้ง

อีกเหตุผลหนึ่งที่ไม่ควรใช้โทรศัพท์ระหว่างเติมน้ำมัน คืออาจทำให้เสียสมาธิ มองไม่เห็นน้ำมันล้น หัวจ่ายหลุด หรือรถคันอื่นที่กำลังเคลื่อนตัวอยู่ใกล้ ๆ

ระวังไฟฟ้าสถิตระหว่างเติมน้ำมัน

ไฟฟ้าสถิตอาจเกิดขึ้นเมื่อผู้เติมน้ำมันกลับเข้าไปนั่งในรถแล้วออกมาจับหัวจ่ายอีกครั้ง โดยเฉพาะในสภาพอากาศแห้ง ประกายไฟจากไฟฟ้าสถิตมีโอกาสจุดติดไอระเหยของน้ำมันได้

หากต้องกลับเข้าไปในรถระหว่างเติมน้ำมัน เมื่อออกมาแล้วควรแตะส่วนโลหะของตัวรถที่อยู่ห่างจากหัวจ่ายก่อนจับหัวจ่ายอีกครั้ง เพื่อลดการสะสมของไฟฟ้าสถิต

ข้อควรปฏิบัติทุกครั้งเมื่อเติมเชื้อเพลิง

เพื่อช่วยลดความเสี่ยง ควร

• ดับเครื่องยนต์ก่อนเติม

• ไม่สูบบุหรี่หรือจุดไฟ

• ไม่ปล่อยให้เด็กอยู่ใกล้หัวจ่าย

• ไม่เติมน้ำมันจนล้นถัง

• ไม่ดึงหัวจ่ายหรือสายเติมอย่างรุนแรง

• ไม่เคลื่อนรถขณะที่หัวจ่ายยังเสียบอยู่

• ปฏิบัติตามคำแนะนำของพนักงาน

• สังเกตทางเข้า–ออกของสถานีไว้คร่าว ๆ

• หากเห็นน้ำมันหกหรืออุปกรณ์ชำรุด ให้แจ้งพนักงานทันที

หากต้องเติมน้ำมันลงในภาชนะ ควรใช้ภาชนะที่ออกแบบมาสำหรับบรรจุเชื้อเพลิงโดยเฉพาะ และปฏิบัติตามคำแนะนำของสถานีบริการ ไม่ควรใช้ขวดน้ำ ถังทั่วไป หรือภาชนะที่ปิดไม่สนิท

หากพบผู้บาดเจ็บ

ก่อนเข้าไปช่วย ควรตรวจสอบก่อนว่าพื้นที่ยังมีไฟ ควัน ก๊าซรั่ว หรือรถเคลื่อนที่อยู่หรือไม่ ผู้ช่วยเหลือไม่ควรเข้าไปจนกลายเป็นผู้บาดเจ็บเพิ่ม

จากนั้นควร

• โทรแจ้งสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669

• บอกสถานที่ ชื่อปั๊ม ถนน หรือจุดสังเกตให้ชัดเจน

• แจ้งจำนวนผู้บาดเจ็บและลักษณะเหตุการณ์

• ปฐมพยาบาลเท่าที่มีความรู้

• ปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ทางโทรศัพท์

• ไม่เคลื่อนย้ายผู้บาดเจ็บที่สงสัยว่ากระดูกหัก บาดเจ็บที่คอหรือกระดูกสันหลัง เว้นแต่บริเวณนั้นยังมีอันตรายทันที

สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติแนะนำให้ผู้แจ้งเหตุให้ข้อมูลสำคัญแก่ศูนย์ 1669 และสามารถช่วยเหลือผู้ป่วยตามคำแนะนำของศูนย์สั่งการระหว่างรอทีมกู้ชีพได้

เช็กลิสต์สั้น ๆ ที่ควรจำ

เมื่อเกิดเหตุในปั๊มน้ำมันหรือปั๊มก๊าซ ให้จำหลักง่าย ๆ ว่า

หยุด – ออก – ห่าง – แจ้ง

• หยุด เติมเชื้อเพลิงและหยุดทำสิ่งที่อาจเกิดประกายไฟ

• ออก จากรถหรือบริเวณอันตราย

• ห่าง จากหัวจ่าย รถ และถังเชื้อเพลิง

• แจ้ง พนักงาน โทร 199 เมื่อเกิดเพลิงไหม้ และโทร 1669 เมื่อมีผู้บาดเจ็บ

สรุป

แม้เหตุฉุกเฉินในปั๊มน้ำมันหรือปั๊มก๊าซจะเกิดขึ้นไม่บ่อย แต่การรู้วิธีปฏิบัติตัวอย่างถูกต้องสามารถช่วยลดความสูญเสียได้

สิ่งที่ควรจำคือ ตั้งสติ หยุดสร้างประกายไฟ ออกจากพื้นที่อันตรายโดยเร็ว แจ้งพนักงานและเจ้าหน้าที่ และอย่ากลับเข้าไปจนกว่าจะได้รับการยืนยันว่าปลอดภัย

ในสถานการณ์ที่มีเชื้อเพลิง ไฟ หรือก๊าซรั่ว การรักษาระยะห่างและไม่เสี่ยงเข้าไปจัดการด้วยตัวเอง อาจเป็นการตัดสินใจที่ช่วยรักษาชีวิตของทั้งตัวเราและคนรอบข้างได้