ญี่ปุ่นขยับใกล้ทดลองปลูกถ่ายมดลูก ความหวังใหม่ที่ยังต้องชั่งความเสี่ยง

มหาวิทยาลัยฟูจิตะเฮลธ์ในจังหวัดไอจิ เตรียมเดินหน้าแผนทดลองปลูกถ่ายมดลูกกับผู้หญิงกลุ่มแรก 3 คน แต่ยังมีทั้งขั้นตอนอนุมัติ ความเสี่ยงทางการแพทย์ และคำถามด้านจริยธรรมที่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ

มหาวิทยาลัยฟูจิตะเฮลธ์ ในจังหวัดไอจิ ประเทศญี่ปุ่น กำลังเตรียมแผนทดลองทางคลินิกเกี่ยวกับการปลูกถ่ายมดลูก ภายในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า โดยตั้งเป้าพิจารณาผู้หญิงกลุ่มแรก 3 คนที่ไม่สามารถตั้งครรภ์หรือคลอดบุตรได้ตามธรรมชาติ

ข้อมูลจากรายงานข่าวระบุว่า ในกลุ่มผู้เข้าร่วมที่อยู่ระหว่างการพิจารณา มีอย่างน้อยหนึ่งคนที่เกิดมาโดยไม่มีมดลูก ส่วนในอนาคตอาจครอบคลุมถึงผู้หญิงที่เคยต้องผ่าตัดเอามดลูกออก เช่น จากโรคมะเร็งหรือภาวะทางการแพทย์อื่น

แผนนี้ยังไม่ได้หมายความว่าญี่ปุ่นเริ่มผ่าตัดปลูกถ่ายมดลูกแล้วทันที แต่เป็นการเตรียมเข้าสู่ขั้นตอนวิจัยทางคลินิก ทีมแพทย์ของมหาวิทยาลัยต้องยื่นเรื่องต่อคณะกรรมการภายในสถาบัน และต้องพิจารณาทั้งความปลอดภัย ความเหมาะสมของผู้บริจาคและผู้รับ รวมถึงการยอมรับของสังคม

ปลูกถ่ายมดลูกคืออะไร

การปลูกถ่ายมดลูก หรือ Uterus Transplantation เป็นการนำมดลูกจากผู้บริจาคมาปลูกถ่ายให้ผู้รับที่มีภาวะไม่มีมดลูกหรือมดลูกไม่สามารถใช้ตั้งครรภ์ได้ โดยไม่ได้เป็นการปลูกถ่ายอวัยวะเพื่อรักษาชีวิตโดยตรงเหมือนหัวใจ ตับ หรือไต แต่เป็นการรักษาเพื่อเปิดโอกาสด้านการเจริญพันธุ์และคุณภาพชีวิต

งานวิชาการของ Keio Journal of Medicine อธิบายว่า ขั้นตอนโดยทั่วไปเริ่มจากการเก็บและแช่แข็งตัวอ่อนล่วงหน้า จากนั้นจึงปลูกถ่ายมดลูก เมื่ออวัยวะที่ปลูกถ่ายทำงานได้ จึงย้ายตัวอ่อนเข้าสู่มดลูกใหม่ หากตั้งครรภ์สำเร็จ การคลอดมักอยู่ภายใต้การดูแลใกล้ชิด และภายหลังอาจผ่าตัดนำมดลูกที่ปลูกถ่ายออก เพื่อให้ผู้รับไม่ต้องใช้ยากดภูมิคุ้มกันต่อเนื่องในระยะยาว

จุดนี้ทำให้การปลูกถ่ายมดลูกแตกต่างจากการปลูกถ่ายอวัยวะหลายชนิด เพราะเป็นอวัยวะชั่วคราวเพื่อเป้าหมายการตั้งครรภ์ ไม่ใช่อวัยวะที่จำเป็นต่อการมีชีวิต

ทำไมข่าวนี้จึงถูกพูดถึงในญี่ปุ่น

ญี่ปุ่นยังไม่เคยมีการผ่าตัดปลูกถ่ายมดลูกจริงในคน แม้ก่อนหน้านี้จะมีความพยายามผลักดันการวิจัยมาแล้วหลายปี

ในปี 2021 สมาคมการแพทย์ของญี่ปุ่นเคยเปิดทางให้การศึกษาด้านนี้ในกรอบจำกัด ต่อมาโครงการวิจัยของ Keio University ได้รับการอนุมัติในระดับคณะกรรมการจริยธรรมสำหรับการวิจัยทางคลินิก โดยเว็บไซต์โครงการของ Keio ระบุข่าวการอนุมัติแผนวิจัยเมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2024

งานวิชาการของ Keio ยังระบุว่า ญี่ปุ่นมีผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ที่มีภาวะ uterine factor infertility หรือภาวะมีบุตรยากจากปัจจัยของมดลูก ราว 60,000 คน และการตั้งครรภ์แทนมีข้อจำกัดในญี่ปุ่น ทำให้การปลูกถ่ายมดลูกถูกมองว่าเป็นอีกทางเลือกที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

ความหวังที่มาพร้อมความเสี่ยง

แม้แนวทางนี้อาจเปิดโอกาสให้ผู้หญิงบางกลุ่มสามารถตั้งครรภ์ได้ด้วยตนเอง แต่การปลูกถ่ายมดลูกเป็นการผ่าตัดใหญ่ที่มีความเสี่ยงทั้งต่อผู้รับและผู้บริจาค โดยเฉพาะกรณีผู้บริจาคยังมีชีวิต ซึ่งต้องผ่านการผ่าตัดเอามดลูกออก

ฝั่งผู้รับเองต้องเผชิญกับความเสี่ยงจากการผ่าตัด การปฏิเสธอวัยวะ การใช้ยากดภูมิคุ้มกัน และความเสี่ยงระหว่างตั้งครรภ์ รายงานต้นฉบับระบุว่า ในต่างประเทศมีการปลูกถ่ายมดลูกมาแล้วมากกว่า 150 ครั้ง และมีเด็กที่เกิดจากกระบวนการนี้มากกว่า 70 คน แต่ข้อมูลผลลัพธ์ยังสะท้อนความเสี่ยง เช่น ภาวะแทรกซ้อนระหว่างตั้งครรภ์ และการคลอดก่อนกำหนดในหลายกรณี

ประเด็นจริยธรรมจึงเป็นส่วนสำคัญของการพิจารณา เพราะผู้ไม่มีมดลูกไม่ได้อยู่ในภาวะเจ็บป่วยที่คุกคามชีวิตโดยตรง การตัดสินใจรับการผ่าตัดใหญ่เพื่อเป้าหมายการตั้งครรภ์จึงต้องอาศัยข้อมูลครบถ้วน การประเมินรายบุคคล และระบบติดตามผลที่เข้มงวด

ยังอยู่ในขั้นเตรียมทดลอง

สำหรับแผนของมหาวิทยาลัยฟูจิตะเฮลธ์ ขณะนี้ยังเป็นการเตรียมการทดลองทางคลินิก ไม่ใช่การรักษาที่เปิดใช้ทั่วไป และยังต้องผ่านการพิจารณาของคณะกรรมการที่เกี่ยวข้องก่อน

หากแผนเดินหน้าตามกรอบที่วางไว้ ญี่ปุ่นอาจเข้าใกล้การทดลองปลูกถ่ายมดลูกในคนมากขึ้น แต่ผลลัพธ์จริงยังต้องรอดูทั้งขั้นตอนอนุมัติ ความพร้อมของทีมแพทย์ เกณฑ์คัดเลือกผู้ป่วยและผู้บริจาค รวมถึงข้อมูลความปลอดภัยหลังการทดลอง

สำหรับผู้อ่านไทย ข่าวนี้อาจไม่ใช่เรื่องที่เกี่ยวข้องกับการรักษาในประเทศโดยตรงในเวลานี้ แต่เป็นภาพหนึ่งของพัฒนาการด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ ซึ่งกำลังขยายจากการทำเด็กหลอดแก้วไปสู่เทคโนโลยีที่ซับซ้อนกว่าเดิม และต้องเดินคู่กับคำถามด้านความปลอดภัย จริยธรรม และการกำกับดูแลทางการแพทย์

KEY TAKEAWAYS:

• มหาวิทยาลัยฟูจิตะเฮลธ์ในญี่ปุ่นเตรียมแผนทดลองปลูกถ่ายมดลูกกับผู้หญิงกลุ่มแรก 3 คน
• ญี่ปุ่นยังไม่เคยมีการผ่าตัดปลูกถ่ายมดลูกจริงในคน
• การปลูกถ่ายมดลูกเป็นทางเลือกสำหรับภาวะมีบุตรยากจากปัจจัยของมดลูก แต่ยังอยู่ในขั้นทดลอง
• ขั้นตอนนี้มีความเสี่ยงทั้งต่อผู้รับและผู้บริจาค โดยเฉพาะการผ่าตัดใหญ่และการใช้ยากดภูมิคุ้มกัน
• ประเด็นที่ต้องติดตามคือการอนุมัติ การคัดเลือกผู้เข้าร่วม และข้อมูลความปลอดภัยหลังเริ่มทดลอง