3 เรื่องจริงเมื่อคำพูด ตัวอักษร และข่าวสาร เคยมีโทษถึงชีวิต

ในประวัติศาสตร์ บางคนไม่ได้ถูกลงโทษเพราะถืออาวุธ แต่เพราะพูด เขียน หรือส่งต่อข้อมูลที่ผู้มีอำนาจไม่อยากให้คนอื่นได้รู้ เรื่องแบบนี้ฟังดูไกลตัว แต่ยิ่งอยู่ในยุคที่ข่าวสารวิ่งเร็ว คำพูดหนึ่งประโยคหรือข้อความหนึ่งบรรทัดก็ยังมีพลังมากกว่าที่คิด

คำว่า “พูดผิดแล้วถูกประหาร” อาจฟังเหมือนเรื่องเล่าเกินจริง แต่เบื้องหลังของหลายเหตุการณ์ไม่ได้ง่ายแค่นั้น บางกรณีคือการเผยแพร่ข่าวที่รัฐปิดไว้ บางกรณีคือการใช้ภาษาที่รัฐมองว่าเป็นภัย และบางกรณีคือการแตะต้องตัวอักษรที่เกี่ยวกับจักรพรรดิ

สิ่งที่เหมือนกันคือ ผู้มีอำนาจไม่ได้กลัวเสียงพูดอย่างเดียว แต่กลัวความคิดที่อาจเดินทางต่อจากคำนั้น

เด็กหนุ่มที่ฟัง BBC แล้วเขียนใบปลิวต่อต้านนาซี

หนึ่งในกรณีที่สะเทือนใจมากคือ เฮลมุท ฮือเบเนอร์ เด็กหนุ่มชาวเยอรมันจากเมืองฮัมบูร์ก เขาเกิดปี 1925 และเสียชีวิตในปี 1942 ขณะอายุเพียง 17 ปี

ช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง เยอรมนีอยู่ใต้การควบคุมของนาซี ข่าวสารที่ประชาชนได้รับถูกคัดกรองอย่างหนัก ฮือเบเนอร์จึงแอบฟังวิทยุต่างประเทศ แล้วนำข่าวจากภายนอกมาทำเป็นใบปลิว เขากับเพื่อน ๆ แจกใบปลิวในย่านแรงงานของฮัมบูร์ก เพื่อโต้กับคำโกหกในข่าวสงครามของรัฐนาซี

สิ่งที่เขาทำไม่ใช่การโจมตีด้วยอาวุธ แต่เป็นการบอกคนอื่นว่า สงครามไม่ได้เป็นอย่างที่รัฐบาลพูด

เดือนกุมภาพันธ์ 1942 เขาถูกเกสตาโปจับกุม ต่อมาเดือนสิงหาคมปีเดียวกัน ศาลประชาชนของนาซีตัดสินประหารชีวิตเขา และวันที่ 27 ตุลาคม 1942 เขาถูกประหารที่เรือนจำเบอร์ลิน-เพลิทเซนเซอ อายุเพียง 17 ปี ส่วนเพื่อนของเขาได้รับโทษจำคุก

เคสนี้จึงไม่ใช่แค่ “พูดผิด” แต่คือการเขียนและเผยแพร่ข่าวที่สวนทางกับอำนาจรัฐ ในสายตานาซี ความจริงบนกระดาษแผ่นเล็ก ๆ อันตรายพอจะทำให้เด็กคนหนึ่งถูกตัดสินถึงชีวิต

เกาหลีเหนือ กับภาษาที่รัฐมองว่าเป็นภัยทางอุดมการณ์

อีกกรณีที่ทำให้เห็นว่าภาษาถูกควบคุมได้รุนแรงแค่ไหน คือ เกาหลีเหนือ ประเทศที่รัฐควบคุมสื่อ วัฒนธรรม และการรับข้อมูลจากภายนอกอย่างเข้มงวด

ปี 2020 เกาหลีเหนือมีกฎหมายต่อต้านวัฒนธรรมและแนวคิดจากภายนอก ซึ่งกำหนดโทษหนักต่อการดู ครอบครอง หรือเผยแพร่สื่อจากเกาหลีใต้ โดยเฉพาะการแจกจ่ายเนื้อหาจำนวนมากหรือชวนดูเป็นกลุ่มที่อาจนำไปสู่โทษรุนแรงถึงประหารชีวิตได้

ต่อมาในปี 2023 เกาหลีเหนือยังมีกฎหมายคุ้มครองภาษาวัฒนธรรมเปียงยาง ซึ่ง Daily NK ระบุว่ากฎหมายนี้กำหนดโทษสูงสุดถึงประหารชีวิตสำหรับผู้ที่ใช้หรือเผยแพร่ภาษาแบบเกาหลีใต้ และยังพูดถึงการลงโทษต่อการพูด เขียน ส่งข้อความ หรือใช้สำนวนภาษาแบบเกาหลีใต้ในกรณีที่ถูกมองว่าร้ายแรง

จุดที่ต้องเข้าใจคือ เรื่องนี้ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่พูดสำเนียงเกาหลีใต้จะถูกประหารทันที แต่สะท้อนว่ารัฐมอง “ภาษา” เป็นสนามรบทางอุดมการณ์ สำเนียง คำเรียกคนรัก คำแสลง หรือวิธีพูดที่มากับซีรีส์และเพลง อาจถูกมองว่าเป็นช่องทางให้คนเห็นโลกอีกแบบหนึ่ง

สำหรับรัฐปิด การพูดเหมือนคนอีกฝั่งจึงไม่ได้เป็นแค่เรื่องเสียง แต่เป็นสัญญาณว่าความคิดจากภายนอกกำลังเข้ามาในชีวิตประจำวัน

นักปราชญ์จีนที่พลาดเรื่องตัวอักษรต้องห้าม

ในจีนยุคราชวงศ์ การใช้ตัวอักษรบางตัวไม่ได้เป็นเรื่องธรรมดา โดยเฉพาะตัวอักษรที่เกี่ยวข้องกับพระนามของจักรพรรดิหรืออดีตจักรพรรดิ มีธรรมเนียมที่เรียกว่า การเลี่ยงพระนาม หรือ naming taboo คนเขียนหนังสือต้องหลีกเลี่ยงหรือดัดแปลงตัวอักษรบางตัวเพื่อแสดงความเคารพ

กรณีของ หวัง ซีโหว นักวิชาการสมัยราชวงศ์ชิง เป็นตัวอย่างที่รุนแรงมาก เขาเขียนงานชื่อ Zi Guan และถูกกล่าวหาว่าพิมพ์พระนามของจักรพรรดิคังซีโดยไม่ละเว้นขีดตามธรรมเนียม เมื่อเรื่องถึงจักรพรรดิเฉียนหลงในปี 1777 เขาถูกคุมขังที่ปักกิ่งและถูกลงโทษถึงชีวิต

ข้อมูลจาก Chinese Text Project ระบุว่า โทษของเขาเกี่ยวข้องกับการไต่สวนทางวรรณกรรมในสมัยราชวงศ์ชิง และเดิมมีการพูดถึงโทษร้ายแรงระดับครอบครัว ก่อนสุดท้ายโทษของญาติถูกลดลง ส่วนหวัง ซีโหว ถูกประหารโดยการตัดศีรษะ

กรณีนี้ทำให้เห็นว่า ในบางระบบอำนาจ ตัวอักษรไม่ใช่แค่เครื่องหมายบนกระดาษ แต่เป็นพื้นที่ของความจงรักภักดี ความกลัว และการลงโทษ

สิ่งที่ทั้ง 3 เรื่องบอกเหมือนกัน

ทั้งสามกรณีต่างยุค ต่างประเทศ และต่างบริบทกันมาก

เฮลมุท ฮือเบเนอร์ ถูกลงโทษเพราะเผยแพร่ข่าวที่ขัดกับรัฐนาซี
เกาหลีเหนือควบคุมภาษาและสื่อจากเกาหลีใต้เพราะมองว่าเป็นภัยต่ออุดมการณ์
หวัง ซีโหว ถูกลงโทษในระบบที่ตัวอักษรเกี่ยวกับจักรพรรดิมีสถานะสูงเกินกว่าจะเขียนผิดได้

แก่นร่วมจึงไม่ใช่ “พูดผิดคำเดียวแล้วตาย” แบบตรง ๆ แต่คือช่วงเวลาที่รัฐหรือผู้ปกครองเชื่อว่าคำพูด ข่าวสาร สำเนียง และตัวอักษรสามารถสั่นคลอนอำนาจได้

และเมื่ออำนาจกลัวภาษา ความรุนแรงก็มักถูกใช้เพื่อทำให้คนอื่นเงียบตามไปด้วย

เรื่องเหล่านี้ยังน่าอ่านในวันนี้ เพราะโลกปัจจุบันเต็มไปด้วยข้อมูล ข่าวลวง การปิดกั้นสื่อ และการต่อสู้กันเรื่องความจริง คำพูดอาจดูเบาเมื่อเทียบกับอาวุธ แต่ในหลายยุค คำพูดคือสิ่งที่เปิดทางให้คนเริ่มคิดเอง และนั่นคือเหตุผลที่ผู้มีอำนาจบางแบบกลัวมันมากที่สุด