ออสเตรเลียฟ้อง 3M เรียกค่าเสียหายสูงเป็นประวัติการณ์ ปมสาร PFAS ปนเปื้อนจากโฟมดับเพลิง

สิ่งที่น่ากลัวเกี่ยวกับสารเคมีบางชนิด อาจไม่ใช่การรั่วไหลครั้งเดียว แต่คือการที่มันอยู่ในสิ่งแวดล้อมได้นานจนแทบไม่สลาย และสุดท้ายย้อนกลับมาส่งผลต่อผู้คนอีกหลายสิบปีต่อมา

รัฐบาลออสเตรเลียกำลังเดินหน้าฟ้องบริษัท 3M ด้วยมูลค่าความเสียหายที่ถูกเรียกว่า “สูงเป็นประวัติการณ์” จากกรณีการปนเปื้อนของสาร PFAS หรือที่มักถูกเรียกว่า “forever chemicals” ซึ่งเกี่ยวข้องกับการใช้โฟมดับเพลิงในพื้นที่ฐานทัพและสนามบินหลายแห่งทั่วประเทศ

PFAS เป็นกลุ่มสารเคมีสังเคราะห์ที่ถูกใช้มานานหลายสิบปีในผลิตภัณฑ์จำนวนมาก เช่น โฟมดับเพลิง เสื้อผ้ากันน้ำ ภาชนะกันคราบ และอุปกรณ์อุตสาหกรรม จุดเด่นของมันคือทนความร้อนและสลายตัวยากมาก จนถูกเรียกว่า “สารเคมีตลอดกาล” เพราะสามารถตกค้างในดิน น้ำ และร่างกายมนุษย์ได้นานมาก

สิ่งที่ทำให้คดีนี้สำคัญ ไม่ใช่แค่ตัวเลขค่าเสียหาย แต่คือขอบเขตของผลกระทบที่สะสมมานาน หลายชุมชนในออสเตรเลียเคยร้องเรียนเรื่องการปนเปื้อนของน้ำใต้ดินและพื้นที่เกษตรจากการใช้โฟมดับเพลิงที่มี PFAS โดยเฉพาะใกล้ฐานทัพอากาศและสถานที่ฝึกดับเพลิง ขณะที่ประชาชนบางส่วนกังวลเรื่องความเสี่ยงต่อสุขภาพในระยะยาว

งานวิจัยจำนวนมากในช่วงหลายปีที่ผ่านมาเชื่อมโยง PFAS กับความเสี่ยงด้านสุขภาพหลายประเภท เช่น ปัญหาเกี่ยวกับตับ ระบบภูมิคุ้มกัน ฮอร์โมน และมะเร็งบางชนิด แม้ระดับความเสี่ยงจะขึ้นอยู่กับปริมาณและระยะเวลาสัมผัส แต่หลายประเทศเริ่มเข้มงวดกับการใช้สารกลุ่มนี้มากขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ช่วงที่ผ่านมา บริษัท 3M และผู้ผลิตสารเคมีรายอื่นเผชิญคดี PFAS จำนวนมากทั่วโลก โดยเฉพาะในสหรัฐฯ ที่มีทั้งคดีจากรัฐ เมือง และชุมชนท้องถิ่นเกี่ยวกับการปนเปื้อนน้ำดื่มและสิ่งแวดล้อม หลายคดีจบลงด้วยข้อตกลงชดเชยมูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์

สำหรับออสเตรเลีย คดีนี้ถูกมองว่าอาจกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของการจัดการปัญหาสารเคมีอันตรายในประเทศ เพราะนอกจากเรื่องความเสียหายด้านสิ่งแวดล้อมแล้ว ยังเกี่ยวข้องกับคำถามใหญ่ว่า ใครควรเป็นผู้รับผิดชอบต่อผลกระทบระยะยาวที่เกิดขึ้นหลังการใช้งานสารเคมีเหล่านี้มานานหลายทศวรรษ

และในระดับโลก เรื่อง PFAS ก็กำลังสะท้อนภาพใหม่ของยุคอุตสาหกรรม คือบางครั้งเทคโนโลยีหรือสารเคมีที่ครั้งหนึ่งเคยถูกมองว่า “มีประโยชน์มาก” อาจกลายเป็นปัญหาระยะยาวที่โลกต้องใช้เวลาอีกนานในการจัดการ