นายกฯ ญี่ปุ่นถูกประท้วงกลางพิธีโอกินาวา ปมมาตรา 9 และไต้หวัน

พิธีรำลึกสงครามโลกที่โอกินาวากลายเป็นเวทีสะท้อนแรงกดดันต่อรัฐบาลญี่ปุ่น หลังผู้ประท้วงตะโกนคัดค้านสงครามและเรียกร้องให้ปกป้องรัฐธรรมนูญมาตรา 9

พิธีรำลึกผู้เสียชีวิตจากยุทธการโอกินาวาในญี่ปุ่น กลายเป็นเหตุการณ์ที่ถูกจับตามอง หลังนายกรัฐมนตรีซานาเอะ ทาคาอิจิ ถูกกลุ่มผู้ประท้วงตะโกนคัดค้านระหว่างขึ้นกล่าวสุนทรพจน์ โดยมีเสียงเรียกร้อง “ไม่เอาสงคราม” และ “ปกป้องมาตรา 9” ดังแทรกในพิธี

เหตุการณ์เกิดขึ้นที่จังหวัดโอกินาวา ระหว่างพิธีรำลึกเหยื่อสงครามโลกครั้งที่ 2 ซึ่งพื้นที่แห่งนี้เคยเป็นหนึ่งในสมรภูมิหนักของญี่ปุ่นช่วงปลายสงคราม การประท้วงครั้งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงเสียงไม่พอใจต่อผู้นำรัฐบาล แต่ยังโยงไปถึงความทรงจำเรื่องสงคราม บทบาทของฐานทัพสหรัฐฯ และทิศทางความมั่นคงของญี่ปุ่นในยุคปัจจุบัน

ปมหลักอยู่ที่มาตรา 9 ของรัฐธรรมนูญญี่ปุ่น

มาตรา 9 เป็นหนึ่งในหัวใจของรัฐธรรมนูญญี่ปุ่นหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยวางหลักให้ญี่ปุ่นละทิ้งสงครามในฐานะสิทธิของรัฐ และไม่ใช้กำลังเพื่อแก้ปัญหาระหว่างประเทศ แนวคิดนี้กลายเป็นฐานสำคัญของภาพลักษณ์ญี่ปุ่นในฐานะประเทศสันติภาพหลังสงคราม

แต่ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ญี่ปุ่นเผชิญสภาพแวดล้อมด้านความมั่นคงที่ซับซ้อนขึ้น ทั้งจีน เกาหลีเหนือ ไต้หวัน และบทบาทของสหรัฐฯ ในภูมิภาค ทำให้รัฐบาลญี่ปุ่นหลายชุดผลักดันให้ประเทศมีความสามารถด้านป้องกันตนเองมากขึ้น

ภายใต้รัฐบาลของทาคาอิจิ ประเด็นนี้ยิ่งถูกพูดถึงมากขึ้น เพราะเธอมีจุดยืนแข็งในด้านความมั่นคง และเคยพูดถึงสถานการณ์ไต้หวันในเชิงที่ทำให้จีนไม่พอใจอย่างรุนแรง โดย Reuters รายงานว่า เธอเคยกล่าวในรัฐสภาว่า หากจีนใช้กำลังกับไต้หวันและกระทบต่อความอยู่รอดของญี่ปุ่น อาจเข้าข่ายสถานการณ์ที่ญี่ปุ่นต้องตอบสนองทางทหารได้

ทำไมโอกินาวาจึงอ่อนไหวเป็นพิเศษ

โอกินาวาไม่ใช่พื้นที่ธรรมดาในประเด็นความมั่นคงของญี่ปุ่น เพราะเป็นที่ตั้งของฐานทัพสหรัฐฯ จำนวนมาก และอยู่ใกล้พื้นที่ตึงเครียดในทะเลจีนตะวันออกและช่องแคบไต้หวัน

สำหรับชาวโอกินาวาจำนวนหนึ่ง ความกังวลไม่ได้อยู่แค่เรื่องการแก้รัฐธรรมนูญ แต่รวมถึงความเป็นไปได้ที่เกาะของพวกเขาอาจถูกดึงเข้าไปอยู่ใกล้แนวหน้าหากเกิดวิกฤตในภูมิภาค

รายงานของ Xinhua ระบุว่า ผู้ประท้วงบางส่วนคัดค้านการขยายกำลังทหาร และเรียกร้องให้รัฐบาลหยุดเพิ่มความตึงเครียดในพื้นที่ ขณะที่กองกำลังสหรัฐฯ ในโอกินาวามีการเสริมระบบอาวุธบางประเภท ซึ่งยิ่งทำให้ความกังวลของชาวท้องถิ่นเพิ่มขึ้น

จีนตอบโต้หนักหลังถ้อยแถลงเรื่องไต้หวัน

ด้านจีนมองประเด็นไต้หวันเป็นผลประโยชน์หลักของประเทศ และคัดค้านอย่างแข็งกร้าวต่อคำพูดของผู้นำญี่ปุ่นที่โยงสถานการณ์ไต้หวันกับความมั่นคงของญี่ปุ่น

Reuters รายงานว่า ความตึงเครียดลุกลามไปถึงมาตรการด้านการเดินทางและวัฒนธรรม โดยจีนแนะนำประชาชนให้หลีกเลี่ยงการเดินทางไปญี่ปุ่น ขณะที่ญี่ปุ่นเตือนพลเมืองของตนในจีนให้เพิ่มความระมัดระวังในที่สาธารณะ นอกจากนี้ยังมีรายงานเรื่องการเลื่อนฉายภาพยนตร์ญี่ปุ่นบางเรื่องในจีนด้วย

แม้ต้นฉบับระบุว่าจีนมีการจำกัดการค้ากับญี่ปุ่น แต่ข้อมูลที่ตรวจพบจาก Reuters ยังชี้ชัดเฉพาะเรื่องการท่องเที่ยว ภาพยนตร์ และแรงกดดันทางเศรษฐกิจบางด้าน ส่วนมาตรการจำกัดการค้าสินค้าโดยตรงยังควรตรวจสอบเพิ่มก่อนใช้เป็นข้อเท็จจริงหลัก

เสียงประท้วงสะท้อนแรงกดดันต่อรัฐบาลทาคาอิจิ

หลังถูกถามถึงเสียงประท้วงในพิธี ทาคาอิจิตอบว่าเธอไม่ได้ยินถ้อยคำอย่างชัดเจนเพราะกำลังกล่าวสุนทรพจน์อยู่ ตามรายงานของ Xinhua

เหตุการณ์นี้ทำให้ประเด็นรัฐธรรมนูญมาตรา 9 กลับมาอยู่กลางวงสนทนาอีกครั้ง โดยเฉพาะในช่วงที่ญี่ปุ่นต้องรักษาสมดุลระหว่างการป้องกันประเทศ การเป็นพันธมิตรกับสหรัฐฯ และการหลีกเลี่ยงไม่ให้ความตึงเครียดกับจีนลุกลามไปมากกว่าเดิม

สำหรับผู้อ่านไทย ข่าวนี้มีความน่าสนใจในฐานะภาพสะท้อนของภูมิรัฐศาสตร์เอเชียตะวันออก เพราะญี่ปุ่น จีน ไต้หวัน และสหรัฐฯ ล้วนเป็นตัวแสดงสำคัญในภูมิภาค หากความขัดแย้งรุนแรงขึ้น ผลกระทบอาจไม่จำกัดอยู่แค่การเมือง แต่รวมถึงการท่องเที่ยว เศรษฐกิจ ห่วงโซ่อุปทาน และบรรยากาศความมั่นคงในเอเชียโดยรวม

KEY TAKEAWAYS:

• นายกฯ ญี่ปุ่น ซานาเอะ ทาคาอิจิ ถูกผู้ประท้วงตะโกนคัดค้านระหว่างพิธีรำลึกสงครามที่โอกินาวา
• ผู้ประท้วงชูประเด็น “ไม่เอาสงคราม” และเรียกร้องให้ปกป้องรัฐธรรมนูญมาตรา 9
• โอกินาวาเป็นพื้นที่อ่อนไหว เพราะมีฐานทัพสหรัฐฯ และอยู่ใกล้จุดตึงเครียดในภูมิภาค
• ถ้อยแถลงของทาคาอิจิเกี่ยวกับไต้หวันเคยทำให้จีนตอบโต้ทางการทูตอย่างหนัก
• ข้อมูลเรื่องจีนจำกัดการค้ากับญี่ปุ่นยังควรตรวจเพิ่ม เพราะแหล่งข่าวที่ตรวจพบยืนยันชัดเฉพาะการเดินทาง ภาพยนตร์ และแรงกดดันทางเศรษฐกิจบางด้าน