อิหร่านยังระแวงสหรัฐ แม้โต๊ะเจรจายุติสงครามเริ่มขยับ

อิหร่านยังไม่รีบเชื่อสหรัฐ แม้การเจรจาเพื่อหาทางยุติสงครามจะเริ่มมีสัญญาณขยับมากขึ้นในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา

ประเด็นนี้ไม่ใช่แค่เรื่องเอกสารบนโต๊ะเจรจา แต่เป็นเรื่องความไว้ใจที่สั่งสมมานานหลายสิบปี โดยเฉพาะหลังเหตุโจมตีของสหรัฐต่อเป้าหมายในอิหร่านที่เตหะรานมองว่าเป็นสัญญาณ “ไม่สุจริต” ระหว่างที่การหารือยังดำเนินอยู่

รายงานของ Al Jazeera ระบุว่า ฝ่ายอิหร่านกำลังพิจารณาข้อตกลงที่อาจนำไปสู่การยุติสงคราม แต่บรรยากาศภายในประเทศยังเต็มไปด้วยความระแวง โดยเฉพาะในกลุ่มการเมืองสายแข็งที่มองว่าสหรัฐเคยเปลี่ยนท่าทีในอดีต และไม่มีหลักประกันชัดพอว่าข้อตกลงใหม่จะอยู่ได้นานแค่ไหน

พูดง่าย ๆ คือ อิหร่านไม่ได้ถามแค่ว่า “จะตกลงกันอย่างไร” แต่ถามด้วยว่า “ใครจะรับประกันว่าข้อตกลงนี้จะไม่ถูกฉีกทีหลัง”

แกนหลักของการเจรจาตอนนี้เกี่ยวพันกับหลายเรื่องใหญ่ ทั้งการยุติสงคราม การผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตร การเปิดเส้นทางเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซ และประเด็นทรัพย์สินของอิหร่านที่ถูกอายัดในต่างประเทศ รายงานของ The Guardian ระบุว่า การหารือในโดฮามีปากีสถานและกาตาร์ช่วยเป็นคนกลาง ขณะที่ข้อเรียกร้องของอิหร่านรวมถึงการปลดล็อกเงินหลายพันล้านดอลลาร์และการผ่อนคลายแรงกดดันทางเศรษฐกิจ

ช่องแคบฮอร์มุซเป็นจุดที่หลายประเทศจับตาเป็นพิเศษ เพราะเป็นเส้นทางพลังงานสำคัญของโลก ถ้าสถานการณ์ยืดเยื้อ ผลกระทบไม่ได้หยุดอยู่แค่ตะวันออกกลาง แต่ลากไปถึงราคาน้ำมัน ค่าขนส่ง และต้นทุนเศรษฐกิจของประเทศอื่นด้วย

สหรัฐเองส่งสัญญาณว่ามีความคืบหน้าในโต๊ะเจรจา โดยมาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐ ระบุว่ามีกรอบข้อตกลงที่ “ค่อนข้างแข็งแรง” บนโต๊ะ โดยเฉพาะเรื่องการเปิดช่องแคบฮอร์มุซ แต่ก็ยอมรับว่าการเจรจาประเด็นนิวเคลียร์ยังต้องใช้เวลา

ฝั่งอิหร่านยังยืนยันว่า โครงการนิวเคลียร์ของตนมีเป้าหมายเพื่อสันติ และไม่ต้องการให้เรื่องนี้กลายเป็นเงื่อนไขที่กระทบอธิปไตยของประเทศ ประเด็นยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงจึงยังเป็นเรื่องที่ถกกันยาก ไม่ใช่เรื่องที่จะจบได้ในถ้อยแถลงสั้น ๆ

ที่ทำให้สถานการณ์เปราะบางขึ้น คือระหว่างที่การทูตเดินหน้า ยังมีเหตุโจมตีและข้อกล่าวหาละเมิดหยุดยิงเกิดขึ้นเป็นระยะ AP รายงานว่า อิหร่านประณามการโจมตีของสหรัฐว่าเป็นการกระทำที่สะท้อน “เจตนาไม่ดี” ส่วนสหรัฐระบุว่าปฏิบัติการดังกล่าวเป็นการป้องกันตัวและจำกัดขอบเขตแล้ว

จีนออกมาเรียกร้องให้คู่ขัดแย้งเดินเข้าหากันคนละครึ่ง โดยหวังว่าการหยุดยิงจะยังพอประคองได้ และการเจรจาจะช่วยลดจำนวนผู้เสียชีวิตในภูมิภาคลงได้บ้าง

จุดยากของเรื่องนี้จึงไม่ได้อยู่ที่ว่าใครอยากให้สงครามจบ เพราะแทบทุกฝ่ายรู้ว่าการรบที่ยืดเยื้อมีราคาแพงเกินไป แต่อยู่ที่ว่าแต่ละฝ่ายจะยอมถอยตรงไหนโดยไม่เสียหน้า ไม่เสียอำนาจต่อรอง และไม่ถูกฝ่ายตรงข้ามในประเทศโจมตีกลับ

สำหรับอิหร่าน ความระแวงต่อสหรัฐยังเป็นทุนเดิมที่หนักมาก การเจรจารอบนี้จึงต้องแบกทั้งปัญหาเฉพาะหน้าและความทรงจำทางการเมืองเก่า ๆ ไปพร้อมกัน

ถ้าข้อตกลงเกิดขึ้นจริง มันอาจช่วยลดแรงสั่นสะเทือนในตะวันออกกลางได้ช่วงหนึ่ง แต่ถ้ารายละเอียดสำคัญยังคลุมเครือ โดยเฉพาะเรื่องหลักประกัน การคว่ำบาตร และความมั่นคงในภูมิภาค ข้อตกลงนั้นก็อาจเปราะบางตั้งแต่วันแรกที่ลงนาม