4 นายกฯ ไทยที่ทิ้งรอยลึกต่อประเทศ วัดอิทธิพลคนละแบบ

(ภาพสร้างจาก AI)

ถ้าถามว่า “นายกรัฐมนตรีคนไหนมีอิทธิพลมากที่สุดในประเทศไทย” คำตอบเดียวคงไม่พอ เพราะอำนาจของผู้นำแต่ละคนไม่ได้ทิ้งร่องรอยไว้แบบเดียวกัน บางคนเปลี่ยนนโยบายรัฐ บางคนเปลี่ยนวัฒนธรรม บางคนเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจ และบางคนเปลี่ยนสมดุลอำนาจการเมืองไทยไปอีกหลายปี

ชื่อที่หนีไม่พ้นมีอย่างน้อย 4 คน

ทักษิณ ชินวัตร มักถูกพูดถึงก่อนเสมอเมื่อมองการเมืองไทยร่วมสมัย เขาเป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 23 และนำพรรคไทยรักไทยเข้าสู่อำนาจหลังการเลือกตั้งปี 2544 ก่อนที่รัฐบาลชุดแรกจะอยู่ครบวาระ 4 ปี นี่ไม่ใช่แค่สถิติทางการเมือง แต่เป็นจุดเปลี่ยนของระบบพรรคการเมืองไทยแบบที่คนจำนวนมากยังจำได้

นโยบายของเขาแตะชีวิตประจำวันของประชาชนโดยตรง โดยเฉพาะโครงการ 30 บาทรักษาทุกโรค ซึ่งสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติระบุว่าเริ่มประกาศเป็นนโยบายในเดือนกุมภาพันธ์ 2544 และกองทุนหมู่บ้านที่ทำให้คำว่า “นโยบายหาเสียง” กลายเป็นสิ่งที่จับต้องได้มากขึ้นสำหรับคนชนบทและผู้มีรายได้น้อย

แต่นั่นก็ทำให้ทักษิณเป็นศูนย์กลางของความขัดแย้งทางการเมืองด้วย หลังรัฐประหาร 19 กันยายน 2549 ชื่อของเขายังไม่เคยหลุดจากสนามการเมืองไทยจริง ๆ ไม่ว่าจะผ่านพรรคเครือข่าย การเลือกตั้ง หรือแรงสนับสนุนและแรงต่อต้านที่เดินคู่กันมาเกือบสองทศวรรษ

อีกคนคือ จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีคนที่ 3 ผู้ดำรงตำแหน่งรวมกันยาวนานที่สุดคนหนึ่งในประวัติศาสตร์ไทย สถาบันพระปกเกล้าระบุระยะเวลาดำรงตำแหน่งรวม 14 ปี 11 เดือน 18 วัน

อิทธิพลของจอมพล ป. ไม่ได้อยู่แค่ในทำเนียบรัฐบาล แต่อยู่ในชีวิตประจำวันของคนไทยด้วย รัฐบาลของเขาเปลี่ยนชื่อประเทศจาก “สยาม” เป็น “ไทย” ตามประกาศรัฐนิยมในปี 2482 และผลักดันแนวคิดรัฐนิยมหลายเรื่อง ตั้งแต่การแต่งกาย การใช้ภาษา ไปจนถึงการสร้างวัฒนธรรมร่วมสมัยบางอย่าง เช่น รำวง และผัดไทย

พูดง่าย ๆ คือ เขาไม่ได้แค่ปกครองประเทศ แต่พยายามจัดระเบียบ “ความเป็นไทย” ขึ้นมาใหม่

ส่วนจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ เป็นชื่อที่ต้องวางไว้ในอีกมุมหนึ่ง เขาเข้าสู่อำนาจผ่านรัฐประหารและปกครองด้วยอำนาจรวมศูนย์สูง โดยเฉพาะการใช้อำนาจตามมาตรา 17 ซึ่งถูกวิจารณ์อย่างหนักในแง่สิทธิเสรีภาพและหลักนิติรัฐ

แต่ถ้าวัดจากการวางรากฐานรัฐพัฒนา สฤษดิ์มีน้ำหนักมาก แผนพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติฉบับแรกเริ่มใช้วันที่ 1 มกราคม 2504 เป็นแผน 6 ปี ระหว่าง พ.ศ. 2504-2509 เปิดทางให้รัฐลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน ถนน ไฟฟ้า ประปา และระบบราชการด้านเศรษฐกิจแบบใหม่

ร่องรอยของยุคนั้นยังอยู่

อีกชื่อที่มักถูกมองข้ามไม่ได้คือ พลเอก เปรม ติณสูลานนท์ นายกรัฐมนตรีคนที่ 16 เขาอยู่ในตำแหน่ง 8 ปีในยุคที่ถูกเรียกว่า “ประชาธิปไตยครึ่งใบ” ไม่ได้เป็นผู้นำที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรงแบบเต็มรูป แต่คุมสมดุลระหว่างกองทัพ พรรคการเมือง และระบบราชการได้ยาวนาน

จุดเปลี่ยนสำคัญคือคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรีที่ 66/2523 ซึ่งวางแนวทาง “การเมืองนำการทหาร” ในการต่อสู้กับพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย แทนที่จะใช้กำลังอย่างเดียว นโยบายนี้ช่วยเปิดทางให้ผู้เข้าร่วมขบวนการคอมมิวนิสต์จำนวนหนึ่งกลับเข้าสู่สังคม และทำให้ความขัดแย้งติดอาวุธภายในประเทศค่อย ๆ ลดลง

หลังพ้นตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เปรมยังมีบทบาทสูงในฐานะประธานองคมนตรีและรัฐบุรุษ อิทธิพลของเขาจึงไม่ได้จบลงที่วันออกจากทำเนียบรัฐบาล

ถ้าจะตอบให้สั้นที่สุด ทักษิณเด่นที่สุดในแง่นโยบายเลือกตั้งและการเมืองมวลชนยุคใหม่ จอมพล ป. เด่นที่สุดในแง่การสร้างรัฐนิยมและอัตลักษณ์ชาติ สฤษดิ์เด่นในแง่รัฐพัฒนาและโครงสร้างเศรษฐกิจ ส่วนเปรมเด่นในแง่การประคองอำนาจช่วงสงครามเย็นและการเมืองแบบกึ่งเลือกตั้ง

คำว่า “มีอิทธิพลที่สุด” จึงขึ้นอยู่กับว่าเรากำลังวัดอะไร

วัดจากคะแนนเลือกตั้ง คำตอบหนึ่ง
วัดจากรัฐนิยม อีกคำตอบหนึ่ง
วัดจากโครงสร้างเศรษฐกิจ ก็อีกคำตอบหนึ่ง
และถ้าวัดจากอำนาจเงียบหลังฉากการเมืองไทย ชื่อของเปรมก็ยังหนักอยู่ดี