กัมพูชาอภัยโทษ เขม โสกา พ้นกักบริเวณ แต่ยังถูกกันจากการเมือง

เขม โสกา อดีตผู้นำฝ่ายค้านกัมพูชา ได้รับพระราชทานอภัยโทษจากโทษจำคุก 27 ปีในคดีกบฏแล้ว แต่ประตูการเมืองยังไม่ได้เปิดกลับมาให้เขาเดินเข้าไปง่าย ๆ

พระราชกฤษฎีกาอภัยโทษเผยแพร่เมื่อวันจันทร์ที่ 25 พฤษภาคม 2026 หลังศาลอุทธรณ์กัมพูชาเพิ่งยืนคำตัดสินคดีของเขาไปเมื่อไม่กี่สัปดาห์ก่อนหน้า รายงานของ Channel NewsAsia, Reuters และ AP ระบุตรงกันว่า การอภัยโทษครั้งนี้ทำให้เขาหลุดพ้นจากการถูกกักบริเวณในบ้าน แต่ยังไม่คืนสิทธิทางการเมือง และยังมีข้อจำกัดเรื่องการเดินทางออกนอกประเทศอีก 5 ปี

เขม โสกา วัย 72 ปี เป็นหนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้งพรรค Cambodia National Rescue Party หรือ CNRP ซึ่งเคยเป็นพรรคฝ่ายค้านหลักของกัมพูชา ก่อนถูกศาลสูงสุดสั่งยุบในปี 2017

คดีของเขาเริ่มจากการถูกจับกุมเมื่อปี 2017 ในข้อกล่าวหาสมคบกับต่างชาติเพื่อโค่นล้มรัฐบาลของฮุน เซน ซึ่งขณะนั้นยังดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เขม โสกา ปฏิเสธข้อกล่าวหามาตลอด ขณะที่รัฐบาลกัมพูชายืนยันว่าเป็นการดำเนินคดีตามกฎหมาย ไม่ใช่การเล่นงานทางการเมือง

แต่สายตาจากนอกประเทศมองต่างออกไป

สหรัฐฯ ประเทศตะวันตก และองค์กรสิทธิมนุษยชนหลายแห่งเคยวิจารณ์คดีนี้ว่าเกิดขึ้นท่ามกลางการจำกัดพื้นที่ฝ่ายค้านในกัมพูชา โดยเฉพาะหลัง CNRP ถูกยุบก่อนการเลือกตั้งปี 2018 ซึ่งทำให้พรรคประชาชนกัมพูชา หรือ CPP แทบไม่เหลือคู่แข่งหลักในการเลือกตั้งครั้งนั้น

ประเด็นที่ทำให้ข่าวนี้ไม่ใช่แค่ข่าว “ปล่อยตัว” คือ เงื่อนไขหลังอภัยโทษ

แม้โทษจำคุกและการกักบริเวณจะถูกยกออกไป แต่รายงานของ AP ระบุว่า เขม โสกา ยังไม่สามารถกลับไปทำกิจกรรมทางการเมืองได้ และยังถูกห้ามเดินทางออกนอกประเทศเป็นเวลา 5 ปี ภาพที่ออกมาจึงเป็นการคลายแรงกดดันบางส่วน มากกว่าจะเป็นการคืนเสรีภาพทางการเมืองเต็มรูปแบบ

อีกจุดที่น่าสังเกตคือ พระราชกฤษฎีกาครั้งนี้ลงนามโดยฮุน เซน ในฐานะประธานวุฒิสภาและผู้ปฏิบัติหน้าที่ประมุขแห่งรัฐ ระหว่างที่สมเด็จพระนโรดม สีหมุนี ประทับอยู่ในจีนเพื่อรับการรักษาพระอาการประชวร รายละเอียดนี้ทำให้หลายฝ่ายมองว่า ฮุน เซน ยังมีบทบาทสูงมากในสมการอำนาจของกัมพูชา แม้ตำแหน่งนายกรัฐมนตรีปัจจุบันจะเป็นของฮุน มาเนต บุตรชายของเขาแล้วก็ตาม

สำหรับ เขม โสกา เส้นทางต่อจากนี้ยังไม่ชัดนัก AP รายงานว่า หลังได้รับอภัยโทษ เขาเดินทางไปเยี่ยมมารดาสูงวัย และพูดถึงความตั้งใจจะบวชเพื่อเป็นเกียรติแก่มารดา พร้อมระบุว่าไม่ต้องการแก้แค้นใคร

คำพูดนั้นฟังดูสงบ แต่การเมืองกัมพูชายังไม่สงบตามไปด้วย

การอภัยโทษครั้งนี้จึงมีสองภาพซ้อนกันอยู่ ภาพแรกคืออดีตผู้นำฝ่ายค้านพ้นจากเงื่อนไขกักบริเวณที่ยืดเยื้อมาหลายปี อีกภาพคือระบบการเมืองที่ยังกันเขาออกจากสนามเดิมที่เขาเคยยืนอยู่

แล้วยังไงต่อ?

สำหรับฝ่ายรัฐบาลกัมพูชา เรื่องนี้อาจถูกมองเป็นสัญญาณผ่อนคลายแรงกดดันจากต่างประเทศ แต่สำหรับฝ่ายสิทธิมนุษยชนและผู้ติดตามการเมืองอาเซียน คำถามยังอยู่ที่เดิม คือการให้อภัยโทษเพียงพอหรือไม่ หากคนที่ได้รับอภัยโทษยังไม่มีสิทธิกลับไปใช้บทบาททางการเมืองของตัวเอง

สุดท้าย ข่าวนี้ไม่ได้จบตรงคำว่า “อภัยโทษ” แต่อยู่ตรงเงื่อนไขที่ตามมาหลังจากนั้นต่างหาก