สหรัฐฯ-อิหร่านใกล้ร่างดีลใหม่ จับตาผลต่ออิสราเอลและช่องแคบฮอร์มุซ

ความเคลื่อนไหวเรื่องร่างข้อตกลงระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่านกำลังถูกจับตาอย่างใกล้ชิด เพราะหากข้อตกลงนี้เดินหน้าได้จริง ผลสะเทือนอาจไม่ได้จำกัดอยู่แค่ความสัมพันธ์ของสองประเทศ แต่ยังโยงไปถึงอิสราเอล เส้นทางพลังงานโลก และสมดุลอำนาจในตะวันออกกลางด้วย

ประเด็นสำคัญของร่างข้อตกลงที่มีรายงานออกมา คือความพยายามลดความตึงเครียด เปิดทางให้ช่องแคบฮอร์มุซกลับมาใช้เดินเรือได้ตามปกติ และวางกรอบเจรจาเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน อย่างไรก็ตาม รายละเอียดหลายส่วนยังอยู่ในขั้นเจรจา และยังไม่มีการยืนยันว่าเงื่อนไขสุดท้ายจะออกมาในรูปแบบใด

รายงานของ Reuters ระบุว่า ข้อเสนอที่ถูกพูดถึงมีทั้งการขยายช่วงหยุดยิง การเปิดเส้นทางเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซ การผ่อนคลายมาตรการบางส่วนภายใต้เงื่อนไข และประเด็นเกี่ยวกับยูเรเนียมเสริมสมรรถนะของอิหร่าน ขณะที่ AP รายงานว่า ประธานาธิบดี Donald Trump ระบุว่าไม่ควรรีบร้อนปิดดีล แม้การเจรจาจะมีความคืบหน้าแล้วก็ตาม

จุดที่ทำให้ข้อตกลงนี้ถูกจับตาเป็นพิเศษ คือท่าทีของรัฐบาลอิสราเอลภายใต้การนำของนายกรัฐมนตรี Benjamin Netanyahu ซึ่งตลอดช่วงที่ผ่านมาให้ความสำคัญกับการสกัดภัยคุกคามจากอิหร่าน โดยเฉพาะประเด็นโครงการนิวเคลียร์และเครือข่ายพันธมิตรของอิหร่านในภูมิภาค

แหล่งข่าวที่ Reuters อ้างถึงระบุว่า Netanyahu ได้พูดคุยกับ Trump และย้ำว่าอิสราเอลต้องคงเสรีภาพในการดำเนินการต่อภัยคุกคามด้านความมั่นคง ขณะเดียวกัน ฝั่งสหรัฐฯ ก็ยังต้องการให้ข้อตกลงใด ๆ มีเงื่อนไขที่จัดการกับความเสี่ยงด้านนิวเคลียร์ของอิหร่านอย่างชัดเจน

ในมุมของอิสราเอล ความกังวลหลักไม่ใช่แค่เรื่องการเปิดช่องแคบฮอร์มุซหรือการลดแรงปะทะเฉพาะหน้า แต่คือคำถามว่า ข้อตกลงจะเข้มพอหรือไม่ในการจำกัดศักยภาพของอิหร่านในระยะยาว หากเงื่อนไขอ่อนเกินไป อิสราเอลอาจมองว่าอิหร่านยังมีช่องทางฟื้นอิทธิพลทางทหารและภูมิรัฐศาสตร์ได้อีก

ในสหรัฐฯ เองก็ยังมีเสียงเห็นต่าง บางฝ่ายมองว่าการเจรจาอาจเป็นช่องทางลดความเสี่ยงของสงครามและช่วยคลี่คลายแรงกดดันต่อราคาพลังงานโลก แต่อีกฝ่ายกังวลว่า หากมีการผ่อนคลายมาตรการเร็วเกินไป โดยไม่มีระบบตรวจสอบที่ชัดเจน อาจทำให้อิหร่านได้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจและการเมืองมากกว่าที่ควร

อีกประเด็นที่ต้องจับตาคือช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือสำคัญของตลาดพลังงานโลก หากเส้นทางนี้กลับมาเปิดได้อย่างมั่นคง ย่อมช่วยลดแรงกดดันด้านน้ำมันและการขนส่งระหว่างประเทศ แต่ถ้าข้อตกลงสะดุดหรือเกิดความไม่ไว้วางใจรอบใหม่ ความเสี่ยงด้านพลังงานและความมั่นคงทางทะเลก็อาจกลับมาได้เช่นกัน

ตอนนี้จึงยังเร็วเกินไปที่จะสรุปว่าร่างข้อตกลงนี้จะเปลี่ยนเกมตะวันออกกลางได้จริงหรือไม่ สิ่งที่เห็นชัดคือการเจรจาไม่ได้เป็นเรื่องของสหรัฐฯ กับอิหร่านเท่านั้น แต่ยังแตะผลประโยชน์ของอิสราเอล พันธมิตรในภูมิภาค ตลาดพลังงาน และทิศทางความมั่นคงของตะวันออกกลางในระยะต่อไป