กว่า 50 ประเทศเปิดวงคุยที่โคลอมเบีย หาทางออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิลครั้งแรกของโลก

เรือบรรทุกถ่านหินยังลอยอยู่ไม่ไกลจากชายฝั่งซานตามาร์ตา ขณะที่ตัวแทนจากหลายประเทศเดินทางเข้าสู่เมืองท่าของโคลอมเบีย เพื่อคุยกันในประเด็นที่โลกเลี่ยงมานาน นั่นคือจะลดและเลิกพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างไร โดยไม่ทิ้งเศรษฐกิจและผู้คนไว้ข้างหลัง

การประชุมครั้งนี้ถูกจับตาเป็นพิเศษ เพราะเป็นเวทีระหว่างประเทศครั้งแรกที่ตั้งเป้าหารือเรื่อง “ทางออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิล” โดยตรง มีรัฐบาลมากกว่า 50 ประเทศเข้าร่วม ท่ามกลางแรงกดดันจากทั้งวิกฤตภูมิอากาศ สงครามอิหร่าน และความผันผวนของพลังงานโลก

สถานที่จัดประชุมยิ่งทำให้ประเด็นนี้ชัดขึ้น เมืองซานตามาร์ตาเป็นหนึ่งในศูนย์กลางสำคัญด้านถ่านหินของโคลอมเบีย ประเทศที่ยังพึ่งพารายได้จากการส่งออกพลังงานอยู่มาก ภาพของการประชุมเรื่องลดการใช้ฟอสซิลในเมืองที่มีเรือถ่านหินอยู่กลางทะเล จึงสะท้อนความย้อนแย้งของโลกพลังงานได้ตรงไปตรงมา

เวทีนี้ไม่ได้อยู่ภายใต้กรอบการเจรจาภูมิอากาศของสหประชาชาติ แต่เกิดขึ้นท่ามกลางความไม่พอใจที่เพิ่มขึ้นต่อความคืบหน้าอันเชื่องช้าของเวทีใหญ่ หลายประเทศมองว่า แม้โลกพูดเรื่องลดโลกร้อนมานาน แต่การแตะประเด็นถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซโดยตรงยังเป็นเรื่องยาก เพราะเกี่ยวพันกับเศรษฐกิจ รายได้รัฐ อุตสาหกรรม และความมั่นคงทางพลังงาน

ราเชล ไคต์ ผู้แทนพิเศษด้านสภาพภูมิอากาศของอังกฤษ กล่าวที่ซานตามาร์ตาว่า ผู้เข้าร่วมจำนวนมากดูเหมือนได้ “หายใจโล่งขึ้น” เมื่อสามารถพูดเรื่องนี้ได้โดยไม่ต้องกลับไปถกกันใหม่ว่า โลกจำเป็นต้องเปลี่ยนผ่านจากฟอสซิลจริงหรือไม่ คำพูดนี้สะท้อนบรรยากาศของการประชุมที่ไม่ได้เริ่มจากคำถามว่าควรทำหรือไม่ แต่ขยับไปสู่คำถามที่ยากกว่า คือจะทำอย่างไร

ในเวลาเดียวกัน กลุ่มนักเคลื่อนไหวด้านสภาพภูมิอากาศและกลุ่มชนพื้นเมืองออกมาแสดงจุดยืนตามถนนและชายหาดของเมือง พวกเขาต่อต้านการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล และเรียกร้องให้การเปลี่ยนผ่านพลังงานไม่กลายเป็นภาระใหม่ของชุมชนท้องถิ่น โดยเฉพาะพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการขุดเจาะ การทำเหมือง หรือโครงการพลังงานขนาดใหญ่

การประชุม 2 วันนี้ยังไม่คาดว่าจะนำไปสู่ข้อตกลงที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย จุดสำคัญจึงอยู่ที่การวางกรอบความคิดและสร้างแรงส่งทางการเมืองมากกว่า นักวิทยาศาสตร์และภาคประชาสังคมเรียกร้องให้รัฐบาลพิจารณาหยุดการขยายโครงการเชื้อเพลิงฟอสซิลใหม่ พร้อมมองหามาตรการที่ช่วยให้ประเทศต่าง ๆ ลดการพึ่งพารายได้จากถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซได้จริง

รายชื่อประเทศที่เข้าร่วมมีทั้งผู้ผลิตพลังงานรายใหญ่ เช่น แคนาดา นอร์เวย์ และออสเตรเลีย รวมถึงประเทศกำลังพัฒนาที่มีอุตสาหกรรมน้ำมันขนาดใหญ่ เช่น ไนจีเรีย แองโกลา และบราซิล ขณะเดียวกัน ยังมีประเทศในสหภาพยุโรป ประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่ที่ยังพึ่งพาถ่านหินอย่างตุรกีและเวียดนาม รวมถึงประเทศหมู่เกาะขนาดเล็กที่เผชิญความเสี่ยงจากระดับน้ำทะเลและสภาพอากาศสุดขั้ว

จุดที่ทำให้เวทีนี้ยังถูกตั้งคำถาม คือประเทศผู้ปล่อยก๊าซเรือนกระจกรายใหญ่ที่สุดบางประเทศไม่ได้เข้าร่วม ทั้งสหรัฐฯ จีน และอินเดีย รวมถึงประเทศผู้ผลิตน้ำมันในภูมิภาคอ่าวเปอร์เซีย การขาดผู้เล่นหลักเหล่านี้ทำให้การประชุมอาจยังไม่สามารถเปลี่ยนทิศทางพลังงานโลกได้ทันที แต่ก็อาจเป็นจุดเริ่มของกลุ่มประเทศที่ต้องการเดินหน้าเร็วกว่าเวทีเจรจาแบบเดิม

ฉากหลังทั้งหมดคือโลกที่ร้อนขึ้นแล้วประมาณ 1.4 องศาเซลเซียส เมื่อเทียบกับยุคก่อนอุตสาหกรรม และมีแนวโน้มแตะเกิน 1.5 องศาในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า นักวิทยาศาสตร์เตือนมานานว่า เมื่ออุณหภูมิโลกขยับเกินระดับดังกล่าว ความเสี่ยงต่อระบบธรรมชาติสำคัญ เช่น แนวปะการังและแผ่นน้ำแข็งกรีนแลนด์ จะรุนแรงขึ้น และบางผลกระทบอาจย้อนกลับได้ยาก

การประชุมที่โคลอมเบียจึงไม่ได้เป็นเพียงข่าวพลังงานหรือข่าวสิ่งแวดล้อม แต่เป็นบททดสอบว่าโลกจะกล้าคุยเรื่องต้นตอของปัญหาอย่างตรงไปตรงมาแค่ไหน เพราะสุดท้ายแล้ว คำถามเรื่องเชื้อเพลิงฟอสซิลไม่ใช่แค่เรื่องโรงไฟฟ้า บ่อน้ำมัน หรือเหมืองถ่านหิน แต่เกี่ยวกับราคาพลังงาน งานของผู้คน รายได้ของประเทศ และอนาคตของสภาพภูมิอากาศที่ทุกคนต้องอยู่ร่วมกัน