ทรัมป์ไม่พอใจนาโต ปมพันธมิตรไม่หนุนสหรัฐฯ ในศึกอิหร่าน

ประเด็นความตึงเครียดระหว่างสหรัฐฯ กับพันธมิตรนาโตกำลังถูกจับตาอีกครั้ง หลังประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ แสดงความไม่พอใจต่อชาติสมาชิกบางประเทศ ที่ไม่ได้ให้การสนับสนุนปฏิบัติการของสหรัฐฯ ในสงครามอิหร่านอย่างที่วอชิงตันคาดหวังไว้ โดยเฉพาะเรื่องการใช้ฐานทัพ น่านฟ้า และการสนับสนุนทางทหารในพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญอย่างช่องแคบฮอร์มุซ

เอาจริง ๆ นะ เรื่องนี้ไม่ใช่แค่การบ่นของผู้นำสหรัฐฯ แบบผ่าน ๆ แต่สะท้อนรอยร้าวที่เริ่มชัดขึ้นในนาโต เพราะทรัมป์เคยตั้งคำถามหลายครั้งว่า สหรัฐฯ ได้อะไรกลับมาจากการแบกรับภาระด้านความมั่นคงให้ยุโรปมานานหลายสิบปี ขณะที่ชาติพันธมิตรบางประเทศกลับไม่พร้อมเดินตามสหรัฐฯ เมื่อเกิดวิกฤตใหญ่

รายงานของ Reuters ระบุว่า มีอีเมลภายในของเพนตากอนที่พูดถึงแนวทางลงโทษประเทศสมาชิกนาโตที่ไม่สนับสนุนปฏิบัติการของสหรัฐฯ ในสงครามอิหร่าน โดยหนึ่งในข้อเสนอที่ถูกพูดถึงคือการพิจารณามาตรการกับ สเปน หลังรัฐบาลมาดริดไม่อนุญาตให้สหรัฐฯ ใช้ฐานทัพและน่านฟ้าของตนในภารกิจที่เกี่ยวข้องกับสงครามดังกล่าว

ที่หลายคนเข้าใจผิดคือ เรื่องนี้ยังไม่ใช่การ “ขับสเปนออกจากนาโต” อย่างเป็นทางการ เพราะนาโตเองชี้ว่า สนธิสัญญาก่อตั้งนาโตไม่ได้มีบทบัญญัติเรื่องการระงับสถานะสมาชิกหรือการขับสมาชิกออกจากองค์กรโดยตรง จุดนี้ต้องเขียนให้ชัด ไม่อย่างนั้นข่าวจะดูแรงเกินข้อเท็จจริง และเสี่ยงทำให้ผู้อ่านเข้าใจผิดทันที

ฝั่งสเปนเองก็ไม่ได้ถอยจากจุดยืน นายกรัฐมนตรี เปโดร ซันเชซ ระบุระหว่างเข้าร่วมการประชุมสหภาพยุโรปที่ไซปรัสว่า สเปนยังเป็นพันธมิตรที่เชื่อถือได้ของนาโต และจะให้ความร่วมมือกับพันธมิตรภายใต้กรอบกฎหมายระหว่างประเทศ จุดยืนนี้ทำให้สเปนกลายเป็นหนึ่งในประเทศยุโรปที่ถูกมองว่าขัดกับแนวทางของวอชิงตันมากที่สุดในประเด็นอิหร่าน

จริง ๆ แล้ว ปมนี้แตะมากกว่าสงครามอิหร่าน เพราะนาโตมีสมาชิก 32 ประเทศ และการตัดสินใจสำคัญของพันธมิตรทหารกลุ่มนี้มักต้องอาศัยฉันทามติ การที่สหรัฐฯ ไม่พอใจพันธมิตรบางชาติ จึงไม่ใช่เรื่องที่แก้ได้ง่ายด้วยคำขู่ทางการเมืองเพียงอย่างเดียว แต่มันสะท้อนปัญหาใหญ่กว่าเดิมว่า ยุโรปกับสหรัฐฯ ยังมองภัยคุกคามและผลประโยชน์ร่วมกันเหมือนเดิมหรือไม่

อีกจุดที่มองข้ามไม่ได้คือ บางประเทศยุโรปไม่ได้ปฏิเสธความร่วมมือทุกด้าน แต่ไม่ต้องการให้ดินแดนหรือฐานทัพของตนถูกใช้ในภารกิจที่อาจขัดกับกฎหมายระหว่างประเทศ หรือทำให้ประเทศเข้าไปพัวพันกับสงครามโดยตรง นี่คือเหตุผลที่ทำให้กรณีสเปนกลายเป็นข่าวใหญ่ เพราะมันไม่ใช่แค่เรื่อง “ช่วยหรือไม่ช่วยอเมริกา” แต่เป็นเรื่องขอบเขตอำนาจอธิปไตยของประเทศสมาชิกด้วย

มองจากมุมข่าว ผมว่าแกนสำคัญของเรื่องนี้อยู่ที่คำว่า “พันธมิตร” มากกว่าคำว่า “ลงโทษ” เพราะนาโตถูกสร้างขึ้นบนหลักการช่วยเหลือกันเมื่อถูกโจมตี แต่เมื่อสถานการณ์กลายเป็นปฏิบัติการทางทหารที่ไม่ได้มีฉันทามติชัดเจน ทุกประเทศย่อมต้องชั่งน้ำหนักเองว่า จะร่วมมือแค่ไหนโดยไม่ลากประเทศตัวเองเข้าสู่ความเสี่ยงทางการเมืองและกฎหมาย

เรื่องนี้จึงควรจับตาต่อว่า สหรัฐฯ จะยกระดับแรงกดดันต่อสเปนและพันธมิตรยุโรปจริงหรือไม่ หรือสุดท้ายจะเป็นเพียงสัญญาณเตือนทางการเมืองจากฝ่ายทรัมป์ เพราะถ้าความไม่ไว้ใจกันในนาโตลึกลงไปเรื่อย ๆ คำถามใหญ่กว่าเดิมอาจไม่ใช่แค่ “ใครช่วยสหรัฐฯ บ้าง” แต่คือ “นาโตยังยืนอยู่บนความเชื่อใจแบบเดิมได้อีกนานแค่ไหน”