ศรัทธาผ่านควัน 'มหาศิวาราตรี' วันเดียวในรอบปีที่กัญชา 'ถูกกฎหมาย' ในเนปาล

ท่ามกลางกลิ่นธูปและเสียงสวดอ้อนวอนที่ดังก้องไปทั่วกรุงกาฐมาณฑุ สิ่งหนึ่งที่กลายเป็นเอกลักษณ์อันโดดเด่นในเทศกาล "มหาศิวาราตรี" (Maha Shivaratri) คือกลุ่มควันที่ลอยฟุ้งไปทั่วบริเวณวัดปศุปตินาถ แต่นี่ไม่ใช่ควันธูปทั่วไป เพราะมันคือควันจาก "กัญชา" ที่เหล่าบรรดานักบวชและผู้ศรัทธามารวมตัวกันเพื่อประกอบพิธีกรรมทางศาสนา

ตามความเชื่อในศาสนาฮินดู พระศิวะทรงเป็นเทพเจ้าที่โปรดปรานการเสวยกัญชาเพื่อการทำสมาธิ ดังนั้น ในวันมหาศิวาราตรีซึ่งเป็นวันเฉลิมฉลองชัยชนะของพระองค์เหนือความมืดมิด บรรดา "สาธุ" (Sadhu) หรือนักบวชผู้บำเพ็ญตบะ จึงนิยมสูบกัญชาเพื่อเป็นสัญลักษณ์ของการเชื่อมต่อจิตวิญญาณเข้ากับองค์เทพ โดยเชื่อว่าความมึนเมานี้จะช่วยให้เข้าถึงสมาธิขั้นสูงและเป็นการแสดงความเคารพต่อพระศิวะ

แม้ว่าเนปาลจะประกาศให้กัญชาเป็นสิ่งผิดกฎหมายมาตั้งแต่ปี 1973 (พ.ศ. 2516) โดยมีบทลงโทษจำคุกตั้งแต่ 1 เดือนไปจนถึง 10 ปีสำหรับผู้ค้า แต่สำหรับเทศกาลมหาศิวาราตรี กฎระเบียบเหล่านี้จะถูก "ละเว้น" ไว้ชั่วคราวเป็นกรณีพิเศษ

ในวันดังกล่าว เจ้าหน้าที่ตำรวจมักจะผ่อนปรนให้เหล่านักบวชสามารถสูบกัญชาในเขตวัดปศุปตินาถได้อย่างอิสระ ทำให้เราได้เห็นภาพของเหล่านักบวชที่ทาตัวด้วยขี้เถ้า นั่งล้อมวงสูบกัญชาผ่านบ้องดินเผาขนาดเล็ก (Chillum) ท่ามกลางสายตาของนักท่องเที่ยวและผู้แสวงบุญนับแสนคนที่หลั่งไหลมาจากทั้งในเนปาลและอินเดีย

เกร็ดน่ารู้: นอกจากการสูบกัญชาแล้ว ผู้ศรัทธายังต้องปฏิบัติกิจทางศาสนาอย่างเคร่งครัด เช่น การอดอาหารตลอดทั้งวัน และการถวายใบมะตูม (Bel leaves) ซึ่งถือเป็นของโปรดของพระศิวะ

อย่างไรก็ตาม แม้จะเป็นประเพณีที่สืบทอดกันมานาน แต่ความนิยมกัญชาในหมู่คนรุ่นใหม่ที่เข้าร่วมเทศกาลก็สร้างความกังวลให้กับทางการเนปาลไม่น้อย ในช่วงไม่กี่ปีมานี้ เจ้าหน้าที่พยายามควบคุมไม่ให้มีการซื้อขายกัญชาเชิงพาณิชย์ภายในบริเวณวัด และจำกัดสิทธิ์การสูบไว้เฉพาะกลุ่มนักบวชเพื่อรักษาขอบเขตระหว่าง "ความเชื่อ" กับ "ปัญหายาเสพติด"

มหาศิวาราตรีจึงไม่ได้เป็นเพียงแค่วันสำคัญทางศาสนา แต่ยังเป็นภาพสะท้อนถึงการปะทะกันระหว่างโลกยุคเก่าที่มีจารีตประเพณีเข้มข้น กับโลกยุคใหม่ที่พยายามจัดระเบียบสังคม แต่ตราบใดที่ควันจางๆ ยังคงลอยอบอวลในกาฐมาณฑุในวันนี้นั่นก็หมายความว่า... ศรัทธาเหนือคำสั่งห้ามยังคงดำเนินต่อไป