ทำไมคนไทยไม่นิยมเรียนอาชีวะ

ผมเคยได้ยินประโยคหนึ่งตั้งแต่สมัยเรียนมัธยมว่า
“ถ้าเรียนไม่ไหว ค่อยไปอาชีวะนะ”
ตอนนั้นผมไม่คิดอะไรมาก แต่พอเวลาผ่านไป ผมถึงเริ่มเข้าใจว่า ประโยคนี้ไม่ได้เป็นแค่คำแนะนำธรรมดา มันคือภาพสะท้อนความคิดของสังคมไทยทั้งระบบ ที่วางอาชีวะไว้เป็นทางเลือกสำรอง ไม่ใช่เส้นทางหลัก ทั้งที่ในความเป็นจริง ประเทศที่พัฒนาแล้วจำนวนมากต่างยืนอยู่บนฐานของแรงงานสายอาชีพ

ในสังคมไทย ภาพของอาชีวะมักถูกผูกกับคำว่า เด็กเกเร ตีกัน สังคมน่ากลัว แว่นสก้อย และจบมาเป็นแรงงาน ภาพเหล่านี้ถูกตอกย้ำซ้ำ ๆ ผ่านข่าวและโซเชียล จนคนจำนวนมากเหมารวมทั้งระบบไว้ในกรอบเดียว เมื่อภาพลักษณ์ถูกตีตรา เด็กเก่งก็ไม่อยากเข้า ผู้ปกครองก็ไม่อยากส่ง และระบบก็ยิ่งอ่อนแอลงเรื่อย ๆ ทั้งที่ปัญหาไม่ได้อยู่ที่เด็ก แต่อยู่ที่วิธีที่สังคมมองพวกเขา

เมื่อผมลองมองออกไปนอกประเทศ ภาพกลับตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง ที่ญี่ปุ่น นักเรียนสายอาชีวะถูกมองว่าเป็นช่างผู้เชี่ยวชาญในอนาคต ไม่ใช่แรงงานราคาถูก หลายคนได้ฝึกงานกับบริษัทระดับโลกตั้งแต่ยังเรียน และเติบโตไปเป็นหัวหน้าทีม วิศวกรภาคสนาม หรือผู้ควบคุมระบบในโรงงานขนาดใหญ่ การเป็นช่างฝีมือในญี่ปุ่นคือความภาคภูมิใจ ไม่ใช่ทางหนีจากความล้มเหลว

ในเยอรมนี ระบบอาชีวะถูกยกเป็นโครงสร้างหลักของประเทศผ่านระบบที่เรียกว่า Dual System ซึ่งให้นักเรียนเรียนในห้องเรียนควบคู่กับการทำงานจริงในโรงงาน บริษัทขนาดใหญ่ลงทุนกับนักเรียนตั้งแต่ยังไม่จบ เพราะรู้ว่าคนที่ “ทำงานเป็น” คือทรัพยากรที่หายากที่สุด ในสายตาคนเยอรมัน ช่างเทคนิคระดับสูงมีศักดิ์ศรีไม่ต่างจากผู้บริหาร เพราะถ้าไม่มีคนสร้างของจริง ระบบทั้งหมดก็พังได้ทันที

เมื่อกลับมามองไทย ผมเริ่มเข้าใจว่าที่เรายังติดอยู่ในกับดักรายได้ปานกลาง ไม่ใช่เพราะเราขาดคนเรียนเก่ง แต่เพราะเราขาดระบบที่ให้คุณค่ากับคนที่สร้างของจริง ประเทศจะเป็นประเทศรายได้สูงไม่ได้ หากมีแต่คนถือปริญญา แต่ขาดคนที่สามารถควบคุมเครื่องจักร พัฒนาเทคโนโลยี ดูแลโครงสร้างพื้นฐาน และขับเคลื่อนอุตสาหกรรมด้วยมือของตัวเอง

ถ้าไทยอยากพัฒนาอุตสาหกรรมอย่างแท้จริง เราจำเป็นต้องเริ่มจากการเปลี่ยนวิธีมองอาชีวะ ไม่ใช่มองว่าเป็นที่รองรับเด็กที่หลุดจากระบบ แต่ต้องมองว่าเป็นเสาหลักของเศรษฐกิจในอนาคต ผมหวังว่าสักวันหนึ่ง จะมีรัฐบาลหรือพรรคการเมืองที่กล้ามองปัญหานี้ตรง ๆ และลงทุนกับระบบอาชีวะอย่างจริงจัง เพราะวันที่เรายังดูถูกอาชีวะ วันนั้นเราก็กำลังดูถูกโอกาสของประเทศตัวเองอยู่เงียบ ๆ