ช็อกหนัก! ลุงวัย 60 กินต้ม-นึ่ง งดไขมันสุดโต่งหลายปี หวังคุมโรค แต่สมองกลับล้า หลงลืมหนัก หมอเตือน ไขมันดีคือเพื่อนสมอง ไม่ใช่ศัตรู!

หลายคนคงคิดว่าการกินอาหารจืดๆ ต้มนึ่งล้วนๆ งดน้ำมัน งดของทอดทุกชนิด คือสุดยอดแห่งการดูแลสุขภาพ โดยเฉพาะคนที่มีโรคเรื้อรังอย่างเบาหวาน ความดันสูง หรือไขมันในเลือดสูง แต่เคสของชายวัย 60 ปีรายหนึ่งที่หมอเล่าให้ฟังนี่สิ มันทำให้ต้องย้อนคิดใหม่หมดเลย เพราะแทนที่จะสุขภาพดีขึ้น สมองกลับแย่ลงแบบไม่คาดคิด!

เรื่องมีอยู่ว่า ลุงคนนี้เคร่งครัดเรื่องอาหารมาก กินแต่ผักต้ม ข้าวกล้องหรือขนมปังขัดสี เนื้อสัตว์น้อยนิด และแทบไม่แตะน้ำมันเลยมาหลายปี คิดว่าจะช่วยควบคุมโรคเรื้อรังได้ดี แต่พอเวลาผ่านไป อาการเริ่มแปลกๆ: หลงลืมง่าย สมาธิสั้น ตอบสนองช้า เหนื่อยล้าตลอดเวลา เหมือนสมองมีหมอกปกคลุม หรือที่เรียกว่า "brain fog" นั่นแหละ ลุงกลัวว่าจะเป็นสัญญาณเริ่มต้นของสมองเสื่อม เลยรีบไปหาหมอตรวจละเอียด

หมอ นพ.ลิ่วป๋อเหริน ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์โภชนาการและเวชศาสตร์ฟังก์ชัน บอกชัดๆ ว่า ปัญหามาจากการ "งดไขมันแบบสุดโต่ง" นานเกินไป สมองมนุษย์เราน่ะ ประกอบด้วยไขมันถึง 60% เลยนะ! ถ้าขาดไขมันดี เยื่อหุ้มเซลล์สมองจะขาดความยืดหยุ่น การส่งสัญญาณประสาทช้าลง ความจำถดถอย คิดวิเคราะห์ยากขึ้น และเกิดอาการสมองล้าแบบที่ลุงเป็นนี่แหละ

พอตรวจเจาะลึกด้วยแนวทางเวชศาสตร์ฟังก์ชัน พบว่าร่างกายลุงขาดกรดไขมันจำเป็นหนักมาก โดยเฉพาะโอเมก้า-3 หมอเลยปรับเมนูให้ใหม่ เพิ่มน้ำมันมะกอกเอ็กซ์ตร้าเวอร์จิน และโอเมก้า-3 ในปริมาณพอดี ผลคือแค่ 3 เดือน อาการดีขึ้นชัดเจน สมองปลอดโปร่ง มีพลัง ความจำและสมาธิกลับมาดี ลุงถึงกับถามหมอว่า "ผมกินจืดขนาดนี้ ทำไมสมองยิ่งแย่?" หมอตอบว่า เพราะแทนที่จะได้พลังงานจากไขมันดี ร่างกายหันไปพึ่งแป้งขัดสีแทน ซึ่งยิ่งเพิ่มการอักเสบในสมอง เร่งความเสื่อมเข้าไปใหญ่

งานวิจัยก็ยืนยันชัด เช่น การศึกษาจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดที่ติดตามคนวัยกลางคนและสูงอายุหลายหมื่นคนนานกว่า 15 ปี พบว่า "คุณภาพของไขมัน" สำคัญมาก การเปลี่ยนแค่ 5% ของพลังงานจากไขมันอิ่มตัว (ไขมันเลว) มาเป็นไขมันไม่อิ่มตัวเชิงเดี่ยว เช่น จากน้ำมันมะกอกหรือถั่ว ช่วยชะลอการเสื่อมของสมองได้เยอะ ขณะที่คนที่มีโอเมก้า-3 (DHA และ EPA) สูง สมองส่วนฮิปโปแคมปัส (ที่เกี่ยวกับความจำ) ฝ่อช้ากว่าปกติ แต่ถ้าลดไขมันแล้วหันไปกินแป้งขัดสีเยอะๆ กลับเพิ่มความเสี่ยงอักเสบและสมองเสื่อมเร็วขึ้น สอดคล้องกับ MIND diet ที่เน้นผักใบเขียว เบอร์รี่ ถั่ว ปลา และไขมันดี เพื่อป้องกันสมองเสื่อมโดยเฉพาะ

แล้วไขมันดีหาได้จากไหน? หมอแนะนำง่ายๆ สำหรับคนไทย:

1. ใช้น้ำมันมะกอกเอ็กซ์ตร้าเวอร์จินหรืออะโวคาโดออยล์ ผัดหรือราดแทนน้ำมันทั่วไป
2. กินปลาทะเลขนาดกลาง (อย่างแซลมอน ทูน่า) สัปดาห์ละ 2-3 ครั้ง เพื่อโอเมก้า-3
3. ถั่วไม่ปรุงรส (อัลมอนด์ วอลนัท) วันละกำมือ
4. ลดของหวานจัด และอาหารไขมันต่ำแต่แป้งสูง

ส่วนไขมันเลวที่ต้องหลีก: เนื้อแดง เนย ของทอด ไขมันทรานส์ในขนมอบอุตสาหกรรม

สุดท้าย หมอเน้นว่า อายุยืนอย่างเดียวไม่พอ ต้องมีสมองสดใสด้วย ไขมันดีไม่ใช่ศัตรู แต่เป็นเพื่อนช่วยดูดซึมวิตามิน A D E K ลดอักเสบ ปกป้องหลอดเลือดสมอง และชะลอความเสื่อม ถ้างดหมดแบบสุดโต่ง อาจได้ผลย้อนกลับแบบเคสลุงนี้แหละ ใครกำลังกินจืดจัด ลองเพิ่มไขมันดีดูสิ สมองจะขอบคุณแน่นอน!