ชิมแปนซีไม่มีสิทธิมนุษย์: ศาลสหรัฐฯ ตัดสินให้คงสถานะ 'ทรัพย์สิน' ต้องอยู่ในสวนสัตว์

แม้ชิมแปนซีจะเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีความเฉลียวฉลาดสูง แต่สถานะทางกฎหมายของพวกมันในสหรัฐอเมริกาก็ยังคงเป็นเพียง "ทรัพย์สิน" ไม่ใช่ "บุคคล" ที่มีสิทธิเสรีภาพเท่ามนุษย์ เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2025 ศาลในรัฐมิชิแกนได้มีคำสั่งยืนยันการตัดสินดังกล่าว โดยปฏิเสธคำร้องของกลุ่มนักกฎหมายที่พยายามเรียกร้องให้ชิมแปนซีได้รับการปฏิบัติเยี่ยงสิ่งมีชีวิตที่มีอิสระในการตัดสินใจ (autonomous beings) และให้ถูกปล่อยตัวออกจากกรงขังในสวนสัตว์ไปสู่เขตรักษาพันธุ์ธรรมชาติ

เรื่องราวนี้เริ่มต้นขึ้นในปี 2023 เมื่อโครงการสิทธิที่ไม่ใช่มนุษย์ (Nonhuman Rights Project) ได้ยื่นฟ้องต่อศาล โดยกล่าวอ้างว่าชิมแปนซีที่ถูกเลี้ยงไว้ในสวนสัตว์ DeYoung Family Zoo ควรได้รับการพิจารณาในฐานะสิ่งมีชีวิตอิสระ (autonomous beings) หรือบุคคลที่มีความสามารถในการตัดสินใจด้วยตัวเอง การกักขังพวกมันไว้ในสวนสัตว์จึงจำเป็นต้องมีเหตุผลที่สมควรและเป็นธรรม กลุ่มนักกฎหมายเหล่านี้หวังที่จะให้ศาลสั่งปล่อยชิมแปนซีเหล่านี้ไปยังเขตรักษาพันธุ์ธรรมชาติ

เพื่อสนับสนุนคำร้องดังกล่าว โครงการสิทธิที่ไม่ใช่มนุษย์ได้ยื่นหลักฐานเป็นคำแถลงจาก ดร. เจน กูดดอลล์ (Jane Goodall) นักวานรวิทยาชื่อดังชาวอังกฤษ ซึ่งยืนยันว่าชิมแปนซีเป็นสิ่งมีชีวิตที่มีความซับซ้อนทางความคิด มีเครือข่ายทางสังคมที่สลับซับซ้อน และมีความสามารถในการตัดสินใจด้วยตัวเอง อย่างไรก็ตาม ผู้พิพากษาได้ปฏิเสธคำร้องนี้ โดยให้เหตุผลว่าชิมแปนซีไม่ใช่มนุษย์ ทำให้กลุ่มนักกฎหมายต้องยื่นอุทธรณ์ในลำดับถัดไป

ในการพิจารณาคดี ผู้พิพากษา Brock Swartzle ซึ่งเป็นหนึ่งในคณะผู้พิพากษาที่ตัดสินคดีนี้ ได้ตั้งคำถามถึงประเด็นที่ว่า "ความสามารถในการตัดสินใจด้วยตัวเอง" ของสิ่งมีชีวิตนั้นเพียงพอต่อการรับประกันสิทธิเสรีภาพหรือไม่ ท่านชี้ให้เห็นว่ามนุษย์สามารถเป็นส่วนหนึ่งของ "สัญญาทางสังคม" ได้ ก็ด้วยการสละเสรีภาพบางอย่างเพื่อแลกกับสิทธิและกฎเกณฑ์ต่างๆ ท่านยังยกตัวอย่างเปรียบเทียบเชิงอารมณ์ขันว่า "ถ้าหากมีช้าง 5 เชือก หรือชิมแปนซี 5 ตัว อยู่ในห้องพิจารณาคดี ผมไม่แน่ใจว่าพวกมันจะยอมนั่งอยู่อย่างสงบเหมือนคนอื่นๆ หรือไม่"

คำตัดสินของศาลในครั้งนี้ถือเป็นความพ่ายแพ้ของกลุ่มที่พยายามผลักดันให้เกิดการยอมรับสิทธิทางกฎหมายสำหรับสัตว์ที่มีความเฉลียวฉลาด แม้ว่าชิมแปนซีจะแสดงให้เห็นถึงความสามารถทางสติปัญญาและอารมณ์ที่ใกล้เคียงมนุษย์ แต่ในสายตาของกฎหมาย พวกมันก็ยังคงถูกจัดอยู่ในกลุ่ม "สัตว์" ซึ่งหมายความว่าสวนสัตว์ไม่จำเป็นต้องหาเหตุผลมาปกป้องการกักขังชิมแปนซีอีกต่อไป และชิมแปนซีเหล่านั้นก็ยังคงสถานะเป็น "ทรัพย์สิน" ภายในสวนสัตว์ต่อไป