ทนายเตือน! อายัดบัญชีผิดพลาด ธนาคาร-เจ้าหน้าที่รัฐอาจโดนฟ้อง

ทนายพัฒน์ ชี้ การอายัดบัญชีโดยไม่มีคำสั่งศาลหรือ ปปง. เสี่ยงผิดกฎหมาย ผู้เสียหายสุจริตมีสิทธิฟ้องแพ่งเรียกค่าเสียหาย

ประเด็นร้อน: การอายัดบัญชี "มั่ว" กำลังสร้างผลกระทบวงกว้าง

ในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา ปัญหาการอายัดบัญชีธนาคารของประชาชนได้กลายเป็นเรื่องที่ถูกพูดถึงอย่างกว้างขวางในสังคมไทย หลังจากธนาคารพาณิชย์ต่าง ๆ ดำเนินการตามมาตรการปราบปราม “บัญชีม้า” เพื่อสกัดกั้นขบวนการฟอกเงินและอาชญากรรมทางการเงิน อย่างไรก็ตาม ผลกระทบที่เกิดขึ้นกลับลุกลามไปถึงประชาชนผู้สุจริตจำนวนไม่น้อยที่ถูกอายัดบัญชีโดยไม่รู้ตัว และที่สำคัญคือ "ไม่มีช่องทาง" ให้พิสูจน์ความบริสุทธิ์ของตนเองได้ทันที

ล่าสุด ทนายพัฒน์ อนุสรณ์ อะสุระพงษ์ ทนายความชื่อดัง ได้ออกมาโพสต์ผ่านเพจเฟซบุ๊ก “ทนายพัฒน์ คุยกฎหมาย” แสดงความคิดเห็นอย่างชัดเจนว่า การอายัดบัญชีโดยไม่มีคำสั่งศาล หรือคำสั่งของคณะกรรมการธุรกรรมหรือเจ้าหน้าที่สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) อาจเข้าข่ายเป็น “การละเมิด” ตามกฎหมายแพ่ง และผู้เสียหายมีสิทธิที่จะฟ้องเรียกค่าเสียหายได้

 

อายัดบัญชีมั่ว ๆ เสี่ยงผิดกฎหมาย ทั้งเจ้าหน้าที่รัฐและธนาคารต้องรับผิดชอบ

ทนายพัฒน์ตั้งคำถามอย่างชัดเจนว่า “อายัดบัญชีมั่ว ๆ ทั้งเจ้าหน้าที่รัฐและธนาคารต้องถูกฟ้องนะผมว่า”

โดยตามหลักกฎหมายแล้ว ธนาคารไม่มีสิทธิ์อายัดบัญชีลูกค้าตามอำเภอใจ การอายัดต้องมีฐานอำนาจทางกฎหมายรองรับ ไม่ว่าจะเป็น

คำสั่งศาล

คำสั่งของคณะกรรมการธุรกรรม หรือเจ้าหน้าที่ ปปง.

หรือกรณีตามพระราชกำหนดปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี ที่กำหนดให้สามารถระงับธุรกรรมชั่วคราว (เช่น 72 ชั่วโมง) เพื่อรอการตรวจสอบ

หากธนาคารหรือเจ้าหน้าที่รัฐดำเนินการอายัดโดยขาดคำสั่งที่ถูกต้อง ย่อมเข้าข่ายเป็นการกระทำละเมิด ทำให้ประชาชนเสียสิทธิและเกิดความเสียหายได้

ฐานกฎหมายที่เกี่ยวข้อง: มาตรา 420 และ มาตรา 425

มาตรา 420 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

บัญญัติว่า

 “ผู้ใดโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อ ทำต่อผู้อื่นโดยผิดกฎหมาย ให้เขาเสียหายแก่ชีวิต ร่างกาย เสรีภาพ ชื่อเสียง หรือทรัพย์สิน ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน”

กรณีการอายัดบัญชี หากพิสูจน์ได้ว่าเป็นการกระทำโดยไม่มีฐานอำนาจทางกฎหมาย และทำให้ประชาชนเกิดความเสียหาย เช่น ขาดสภาพคล่อง สูญเสียรายได้ หรือเสียโอกาสทางธุรกิจ ผู้เสียหายสามารถใช้มาตรานี้เป็นฐานในการฟ้องร้องได้

มาตรา 425

ระบุว่า หากลูกจ้าง (เช่น พนักงานธนาคาร) กระทำละเมิดในหน้าที่ นายจ้าง (ธนาคาร) ต้องร่วมรับผิดด้วย ดังนั้น แม้พนักงานสาขาจะเป็นผู้สั่งอายัดผิดพลาด ธนาคารในฐานะองค์กรก็ต้องร่วมรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นด้วย

ศาลฎีกายังมีแนวคำพิพากษายืนยัน เช่น คดีฎีกาที่ 2885/2543 ที่ตัดสินว่า เมื่อพนักงานธนาคารทำผิดขั้นตอนจนลูกค้าเสียหาย ธนาคารต้องร่วมรับผิดชอบ

 

เส้นแบ่ง "อายัดถูกกฎหมาย" vs "อายัดมั่ว"

อายัดถูกกฎหมาย: เกิดขึ้นเมื่อธนาคารปฏิบัติตามคำสั่งที่มีฐานอำนาจ เช่น คำสั่งศาล คำสั่ง ปปง. หรือระงับธุรกรรมชั่วคราวตาม พ.ร.ก.ปราบปรามอาชญากรรมฯ

อายัดมั่ว: ธนาคารอายัดเองโดยอ้าง "ระบบแจ้งเตือน" หรือ "ความสงสัย" โดยไม่มีคำสั่งจากหน่วยงานที่มีอำนาจ การกระทำลักษณะนี้มีความเสี่ยงสูงที่จะผิดกฎหมาย และยังขัดต่อหลัก Market Conduct ของธนาคารแห่งประเทศไทย ที่กำหนดให้ธนาคารต้องปฏิบัติต่อลูกค้าอย่างเป็นธรรม

ผลกระทบที่เกิดขึ้นจริงกับผู้เสียหาย

ทนายพัฒน์ได้ชี้ให้เห็นว่า การอายัดบัญชีไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย เพราะผลกระทบที่เกิดขึ้นอาจรุนแรงถึงขั้นเปลี่ยนแปลงชีวิตผู้คนได้ ตัวอย่างผลเสียที่เกิดขึ้น เช่น

1. ไม่สามารถชำระหนี้ได้

ลูกหนี้ถูกฟ้องเป็นคดีแพ่งจากการผิดนัดชำระหนี้ เนื่องจากเงินในบัญชีถูกอายัดจนไม่สามารถโอนหรือจ่ายหนี้ได้ตามกำหนด

2. เช็คเด้ง เสี่ยงคดีอาญา

หากผู้เสียหายออกเช็คชำระหนี้แล้วถูกธนาคารปฏิเสธการจ่ายเพราะบัญชีถูกอายัด อาจเข้าข่ายความผิดทางอาญาเรื่องเช็คเด้ง

3. เสียเครดิตทางการเงิน

นิติกรรมต่าง ๆ ที่ถึงกำหนดชำระ เช่น สัญญากู้เงิน สัญญาซื้อขาย หรือการผ่อนชำระ ย่อมถือว่าผิดสัญญาทั้งหมด ส่งผลให้ผู้เสียหายเสียความน่าเชื่อถือทางการเงิน

4. กระทบต่อธุรกิจและรายได้โดยตรง

สำหรับผู้ค้าขาย เงินทุนหมุนเวียนเป็นสิ่งสำคัญ หากถูกอายัดบัญชี แม้เพียงหลักหมื่นหรือหลักแสนบาท อาจทำให้ไม่สามารถดำเนินธุรกิจต่อไปได้ตามปกติ

 

ช่องทางร้องเรียน: AOC 1441 กด 2

ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้เปิดช่องทางด่วน AOC 1441 กด 2 เพื่อรับเรื่องร้องเรียนจากผู้ที่ได้รับผลกระทบจากการอายัดบัญชี อย่างไรก็ตาม ทนายพัฒน์ชี้ว่า แม้จะมีช่องทางนี้ แต่ก็ยังไม่เพียงพอที่จะเยียวยาความเสียหายที่เกิดขึ้นทันที

เพราะกระบวนการตรวจสอบมักใช้เวลานาน ขณะที่ผู้เสียหายต้องเผชิญกับปัญหาทางการเงินแบบเฉียบพลัน

 

ใครต้องรับผิดชอบต่อความเสียหาย?

นี่คือคำถามสำคัญที่ทนายพัฒน์ตั้งขึ้น — เมื่อบัญชีถูกอายัดมั่ว แล้วผู้เสียหายต้องเผชิญกับผลกระทบมากมาย เช่น

ถูกฟ้องคดีแพ่ง

สูญเสียเครดิต

ต้องจ่ายค่าปรับผิดสัญญา

รายได้หายไปจำนวนมาก

ใครควรเป็นผู้รับผิดชอบ?

ธนาคารมักอ้างว่าทำตามคำสั่งของเจ้าหน้าที่ ขณะที่เจ้าหน้าที่อาจอ้างว่าทำตามกฎหมาย แต่สุดท้ายผู้บริสุทธิ์กลับต้องรับภาระเพียงลำพัง

 

สิทธิของประชาชน: ฟ้องแพ่งเรียกค่าเสียหาย

ประชาชนที่ถูกอายัดบัญชีโดยมิชอบสามารถฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายได้ โดยใช้หลักฐานต่าง ๆ เช่น

หนังสือจากธนาคารที่ยืนยันการอายัด

หลักฐานความเสียหาย เช่น หนังสือทวงหนี้ ค่าปรับ เอกสารการฟ้องร้อง

หลักฐานการสูญเสียรายได้ เช่น ยอดขายที่ตกลง

เพื่อใช้เป็นหลักฐานในศาลในการเรียกค่าสินไหมทดแทนจากธนาคารหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

 

สรุป

การอายัดบัญชีเป็นมาตรการที่มีจุดประสงค์เพื่อปราบปรามอาชญากรรมทางการเงิน แต่หากดำเนินการโดยไม่มีคำสั่งศาล หรือไม่ได้รับการรองรับจาก ปปง. อาจเข้าข่าย “การละเมิด” และทำให้ผู้เสียหายมีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายตามกฎหมาย

ทนายพัฒน์ อนุสรณ์ อะสุระพงษ์ ย้ำว่า ประชาชนที่ได้รับผลกระทบไม่ควรนิ่งเฉย ควรรวบรวมหลักฐาน และใช้สิทธิทางกฎหมายเพื่อเรียกร้องความเป็นธรรม เพราะสุดท้ายแล้ว การปกป้องสิทธิของตนเองคือหนทางที่จะทำให้หน่วยงานและสถาบันการเงินดำเนินการอย่างรอบคอบและเป็นธรรมมากขึ้น

 

 บทสรุปสำคัญสำหรับประชาชน

ธนาคารไม่มีสิทธิ์อายัดบัญชีเองโดยไม่มีคำสั่งที่ถูกต้อง

หากถูกอายัดบัญชีโดยมิชอบ มีสิทธิ์ฟ้องแพ่งเรียกค่าเสียหาย

รวบรวมหลักฐานความเสียหายให้ครบถ้วน เพื่อนำไปใช้ต่อสู้ในศาล

ช่องทางร้องเรียน AOC1441 กด 2 ของ ธปท. เป็นอีกทางเลือก แต่ยังไม่ใช่คำตอบสุดท้าย