เรื่องนักบวชฝรั่งเศส ค้นพบนครวัด เป็นเรื่องลวงโลก

ในสมัยรัชกาลที่ 4 ได้รับสั่งให้เหล่าขุนนาง เตรียมการย้ายปราสาทหินต่างๆรวมถึงนครวัด เข้ามาใว้ที่กรุงเทพ เพื่อให้ราษฎรไทยได้ชม อีกประการคือ ร.4 ทรงมองเห็นว่า ภัยคุกคามจากฝรั่งเศส และอังกฤษ เริ่มเข้ามายึดประเทศเพื่อนบ้าน พม่า ลาว เวียดนาม ไปทีละประเทศ

สมัยนั้นเสียมเรียบและเขมร ก็ยังเป็นของเราอยู่

แต่เมื่อเหล่าขุนนางไปถึงพบว่าปราสาทหินแต่ละแห่งนั้นมีขนาดใหญ่โตมหึมา การย้ายนั้นทำได้ยากยิ่ง สมัยนั้นเครื่องไม้เครื่องมือก็ยังไม่ดีพอ แต่ก็ยังมีปราสาทตาพรม ที่พอจะสามารถทำได้ ดังนั้นจึงมีการเกณฑ์ผู้คนจากหัวเมืองเขมร มาในการรื้อถอนปราสาทตาพรหม ในปี คศ 1860 เห็นมะเขมรมันเป็นทาสใช้แรงงานวันยังค่ำ แต่เมื่อมีการรื้อได้สักพัก ก็มีเขมรป่าประมาณ 300 คนออกมาทำร้ายขุนนางที่เข้าไปรื้อถอน ลำพังแค่เขมรป่านั้นไม่ได้เป็นอุปสรรค์อะไรมาก แต่เมื่อเห็นว่าการย้ายปราสาทหินมีอุปสรรคหลายอย่าง จึงได้หยุดโครงการไป

ก็จะเห็นว่าสยามนั้นยังใจดีอยู่มาก ถ้าเป็นแบบตะวันตกล่ะก็ใครแข็งข้อ ก็คงฆ่าเรียบไม่เหลือซาก

หลังจากนั้นจึงได้ให้พระสามภพพ่ายไปจำลองนครวัด มาสร้างไว้ทางด้านเหนือใกล้กับมุขเหนือปราสาทพระเทพบิดร จึงเป็นที่มาของ นครวัดในวัดพระแก้ว

เรื่อง ชาร์ลส์ เอมิล บุยเยอโวซ์ (Charles Emile Boulevaux) นักบวชฝรั่งเศส ค้นพบนครวัดในปี 1857 เป็นเรื่องลวงโลกเพราะสยามรู้มาตลอด

บันทึก ทางตะวันออก....

(ค.ศ. 1296) โจวต้ากวน ราชทูตชาวจีน บันทึกการเดินทางเข้ามายังเมืองพระนครไว้ใน “บันทึกว่าด้วยขนบธรรมเนียมประเพณีของเจนละ” ซึ่งตรงกับสมัยพระเจ้าอินทรวรมันที่ 3 ที่เมืองพระนครยังมีชีวิต และคับคั่งไปด้วยผู้คน

(1424-1448) สมัยกรุงศรีอยุธยา เจ้าสามพระยา เคยยกกองทัพไป ตีเมืองพระนครและนำเทวรูปจากนครวัด มาไว้ยังอยุธยา

(1630-1656) สมัยกรุงศรีอยุธยา พระเจ้าปราสาททองทรงให้ช่างไปจำลองปราสาทนครวัด เพื่อเอาแบบมา “ถ่ายแบบ” ได้แก่ ปราสาทนครหลวง, พระที่นั่งจักรวรรดิไพชยนต์ และวัดไชยวัฒนาราม

(ค.ศ. 1632) เคนเรียว ชิมาโน (Kenryo Shimano) ชาวญี่ปุ่น เดินมานครวัด หลายฝ่ายเชื่อกันว่าเขาเป็นผู้วาด “ภาพวาดแผนผังปราสาทนครวัดที่เก่าที่สุด”