คสช. : ผู้สืบสาน รักษา ต่อยอด ความไม่เป็นธรรมทางการเมือง

ความขัดแย้งทางการเมืองกว่าทศวรรษจบลงที่การรัฐประหาร 2 ครั้งในปี 2549 และ 2557 การรัฐประหารปี 2549 ได้ยกเลิกรัฐธรรมนูญที่กล่าวกันว่าดีที่สุดฉบับหนึ่งของไทย คือ รัฐธรรมนูญฉบับประชาชน 2540 และร่างฉบับใหม่ขึ้นมีเนื้อหาเปลี่ยนแปลงระบบการเลือกตั้งที่เป็นหัวใจสำคัญในการกุมอำนาจในสภา ระบบใหม่มีเป้าหมายกระจายคะแนนไปยังผู้สมัครหลายคนและสร้างความผูกพันในเชิงพื้นที่ เพื่อลดอำนาจผูกขาดการเมืองในรัฐสภาของพรรคไทยรักไทย

รัฐประหารครั้งนั้นใช้เวลาราว 2 ปีก่อนจัดการเลือกตั้งในปี 2551 แต่ผลลัพธ์ยังคงนำพาพรรคพลังประชาชนกลับคืนมา ไม่นานก็มีเหตุให้ศาลรัฐธรรมนูญสั่งยุบพรรคและเกิดใหม่เป็นพรรคเพื่อไทย ต่อมาในปี 2554 รัฐบาลของอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ มีการเปลี่ยนระบบเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อให้กลับไปเป็นระบบเดิมตามรัฐธรรมนูญ 2540 ปีเดียวกันพรรคเพื่อไทยกลับมาครองตำแหน่งรัฐบาลอีกครั้ง ปี 2556 พรรคเพื่อไทยเสนอพ.ร.บ.นิรโทษกรรมฯ ก่อให้เกิดการคัดค้านและการชุมนุมของกลุ่มกปปส. จนนำไปสู่การยุบสภาและเลือกตั้งในเดือนกุมภาพันธ์ 2557 อย่างไรก็ตาม พรรคฝ่ายค้านอนุรักษ์นิยมเก่าแก่อย่างประชาธิปัตย์ประกาศบอยคอตการเลือกตั้ง ขณะที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยไม่รับรองการเลือกตั้ง แล้วจึงตามมาด้วยการรัฐประหารของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) นำโดยพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา

๐ รัฐธรรมนูญฉบับ คสช. : ปิดปากคนค้าน สร้างระบบเลือกตั้งปูทาง คสช.2

ตามสูตรของการรัฐประหารคือ ฉีกรัฐธรรมนูญเก่า เขียนรัฐธรรมนูญใหม่ แล้วเลือกตั้ง คสช.ก็เช่นกัน นอกจากจะสร้างบรรยากาศความหวาดกลัวและกระชับอำนาจด้วยประกาศคำสั่งคสช.หลายร้อยฉบับแล้ว ยังหล่อเลี้ยงความหวังแก่ประชาชนว่าอีกไม่นานจะมีการเลือกตั้ง รัฐบาลกล่าวซ้ำๆ ว่า ขอเวลาอีกไม่นาน แต่สัญญาณแห่งการอยู่ยาวเริ่มขึ้นจากการล้มร่างรัฐธรรมนูญฉบับแรก (บวรศักดิ์ อุวรรณโณ) เริ่มร่างใหม่ฉบับที่สอง (มีชัย ฤชุพันธุ์) และจัดประชามติที่ฝ่ายสนับสนุนพูดได้ แต่ฝ่ายค้านห้ามพูด หลังรัฐธรรมนูญผ่านประชามติแบบมัดมือชกก็ต้องรออีกเกือบปีกว่าที่จะบังคับใช้ในวันที่ 6 เมษายน 2560 ระหว่างนี้มีการแก้ไขเพิ่มเติมอีก 4 ครั้งคือ การใช้มาตรา 44 แก้ไขเรื่องศาสนาประจำชาติ การศึกษา และเพิ่มเติมเรื่องอำนาจส.ว.เรื่องการออกเสียงเลือกนายรัฐมนตรีในระยะ 5 ปี รวมทั้งแก้ไขหมวดพระมหากษัตริย์ตามพระราชประสงค์ของรัชกาลที่ 10

๐ เลือกตั้ง 2562 : ระบบของคสช.เพื่อ คสช.

หลังรัฐประหาร 2557 พรรคการเมืองถูกล็อคไว้ให้ยุติบทบาทเป็นการชั่วคราว หลังจากนั้นในเดือนกันยายน 2561 คสช. จึงคลายล็อคให้พรรคการเมืองสามารถดำเนินกิจกรรมทางการเมืองได้และเข้าสู่บรรยากาศการเลือกตั้ง แต่เจ้าหน้าที่รัฐยังคุกคามและก่ออุปสรรคในการหาเสียงให้แก่นักการเมืองขั้วตรงข้ามอยู่เรื่อยมา โดยเฉพาะพรรคอนาคตใหม่ที่ตกเป็นเป้าสำคัญ ขณะที่พรรคการเมืองจัดตั้งของ คสช.อย่างพรรคพลังประชารัฐสามารถหาเสียงได้อย่างสะดวก

ก่อนหน้าการเลือกตั้งไม่นาน ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งยุบพรรคไทยรักษาชาติ จากกรณีการเสนอทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนฯ ในบัญชีนายกรัฐมนตรีของพรรค คำวินิจฉัยดังกล่าวเกิดขึ้นต่อเนื่องจากพระราชโองการของรัชกาลที่ 10 เรื่องทูลหระหม่อมหญิงอุบลรัตนฯ ต้องอยู่เหนือการเมือง ประกอบกับรัฐธรรมนูญ 2560 ได้เปลี่ยนระบบการเลือกตั้งเป็นแบบจัดสรรปันส่วนผสมให้ผู้ออกเสียงกาบัตรใบเดียวนำไปสู่การแข่งขันในพื้นที่ระดับเขตและเอื้อต่อผู้มีอิทธิพลท้องถิ่น ทั้งไม่สามารถสะท้อนเจตนารมณ์ของผู้ออกเสียงได้ทั้งหมด การล็อคพรรคการเมืองด้วยระบบการเลือกตั้งเช่นนี้ปูทางให้พรรคพลังประชารัฐได้เปรียบ ขณะที่พรรคใหญ่คู่แข่งคือ พรรคเพื่อไทยที่จำต้องมีนโยบาย ‘แตกแบงก์พัน’ เพื่อให้ได้ที่นั่งมากที่สุดนั้น ภารกิจเป็นอันล้มเหลว เพราะมีการยุบพรรคไทยรักษาชาติ

๐ แผ่นดินใหม่ : เปลี่ยนรูปแบบการจัดการทรัพย์กษัตริย์และกำลังพล

รัฐประหาร 2557 เกิดขึ้นท่ามกลางความขัดแย้งทางการเมืองและการเปลี่ยนรัชกาล คสช.สร้างความเปลี่ยนแปลงหลายประการที่เกี่ยวข้องกับสถาบันกษัตริย์ และมันได้กลายเป็นเหตุผลสำคัญส่วนหนึ่งในข้อเรียกร้องเรื่องการปฏิรูปสถาบันกษัตริย์ฯ ของราษฎร 2563

ทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ - 16 กรกฎาคม 2560 ราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่ พ.ร.บ.จัดระเบียบทรัพย์สินฝ่ายพระมหากษัตริย์ พ.ศ.2560 โดยที่ไม่ปรากฏว่าหน่วยงานใดจัดทำร่างและเสนอเข้าสู่การพิจารณาของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) และมีการพิจารณากันเมื่อใด ข้อแตกต่างที่สำคัญจากกฎหมายเดิม ได้แก่ ประธานและกรรมการสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์แก้ไขให้มาจากการแต่งตั้งตามพระราชอัธยาศัย, ยกเลิกระบบ “ทรัพย์สินส่วนสาธารณสมบัติของแผ่นดิน” แล้ว และให้พระราชวังหรือทรัพย์สินอื่นในประเภทนี้ไปรวมกับ "ทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์" ในความดูแลของสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย และเปลี่ยนหลักการเสียภาษี ตามกฎหมายเดิมเขียนว่า ทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ย่อมได้รับความยกเว้นจากการเก็บภาษีอากรเช่นเดียวกับทรัพย์สินของแผ่นดิน แต่กฎหมายใหม่แก้ไขเป็นว่า ทรัพย์สินฝ่ายพระมหากษัตริย์ทุกประเภทจะต้องเสียภาษีอากรหรือได้รับยกเว้นภาษีอากรย่อมเป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยการนั้น

กำลังทหาร – 16 ตุลาคม 2562 ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร สมัยวิสามัญ ครั้งที่ 1 เป็นพิเศษ ส.ส.ลงคะแนนเพื่ออนุมัติพระราชกำหนดโอนอัตรากำลังพล และงบประมาณบางส่วนของกองทัพบก กองทัพไทย กระทรวงกลาโหม ไปเป็นของหน่วยบัญชาการถวายความปลอดภัยรักษาพระองค์ซึ่งเป็นส่วนราชการในพระองค์ พ.ศ. 2562 (พ.ร.ก.โอนอัตรากำลังพลฯ) ที่ประชุมสภาส่วนใหญ่มีมติเห็นชอบ กำลังพลที่โอนย้ายไปเป็นกำลังพลในส่วนที่เกี่ยวกับกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ และกรมทหารราบที่ 11 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์