สารหนูในแม่น้ำสายยังน่าห่วง เปิดผลตรวจน้ำล่าสุดและมาตรการรัฐ 2569
ปัญหาสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำสาย จังหวัดเชียงราย ยังคงเป็นประเด็นที่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด หลังกรมควบคุมมลพิษตรวจพบสารหนูเกินมาตรฐานในแม่น้ำสายต่อเนื่องหลายรอบ แม้ผลตรวจล่าสุดในช่วงปลายเดือนตุลาคม 2569 จะลดลงจากช่วงที่พบการปนเปื้อนสูงมาก แต่ยังไม่กลับเข้าสู่เกณฑ์มาตรฐาน
สถานการณ์ดังกล่าวสร้างความกังวลต่อประชาชนในพื้นที่อำเภอแม่สาย ทั้งเรื่องคุณภาพน้ำประปา ความปลอดภัยของอาหาร สัตว์น้ำและผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาว ขณะที่หน่วยงานภาครัฐกำลังเร่งตรวจสอบแหล่งน้ำ เฝ้าระวังสารปนเปื้อนและจัดหาเทคโนโลยีเพื่อช่วยตรวจวัดคุณภาพน้ำ
เปิดผลตรวจสารหนูในแม่น้ำสายล่าสุด
ข้อมูลจากรายงานสถานการณ์คุณภาพน้ำครั้งที่ 24 ของกรมควบคุมมลพิษ ซึ่งเก็บตัวอย่างระหว่างวันที่ 26–30 ตุลาคม 2569 และเผยแพร่ข้อมูล ณ. วันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า ผลตรวจสารหนูในแม่น้ำสายทั้ง 3 จุดยังเกินมาตรฐานคุณภาพน้ำผิวดินค่ามาตรฐานสารหนูในแหล่งน้ำผิวดินกำหนดไว้ไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร โดยผลตรวจรอบล่าสุดมีรายละเอียดดังนี้
| จุดตรวจวัด | บริเวณเก็บตัวอย่าง | สารหนู (มก./ลิตร) |
|---|---|---|
| SA01 | บ้านหัวฝาย ต.แม่สาย | 0.013 |
| SA02 | สะพานมิตรภาพแม่น้ำสายแห่งที่ 2 | 0.012 |
| SA03 | บ้านป่าซางงาม ต.เกาะช้าง | 0.011 |
| ค่ามาตรฐาน | น้ำผิวดิน | ไม่เกิน 0.010 |
ตัวเลขดังกล่าวหมายความว่า แม้ระดับสารหนูจะลดลงมาอยู่ใกล้ค่ามาตรฐานมากขึ้น แต่ทั้ง 3 จุดยังมีค่าเกินเกณฑ์ที่กำหนด จึงยังไม่สามารถสรุปได้ว่าแม่น้ำสายกลับมามีคุณภาพน้ำอยู่ในระดับปลอดภัยตามมาตรฐานแล้ว ข้อมูลจากรายงานเดียวกันยังแสดงให้เห็นว่า ในเดือนสิงหาคม 2569 ผลตรวจสารหนูพุ่งสูงขึ้นอย่างชัดเจน โดยพบค่าอยู่ระหว่าง 0.184–0.284 มิลลิกรัมต่อลิตร ก่อนลดลงในเดือนกันยายนและตุลาคม ทั้งนี้ผลตรวจแต่ละรอบเป็นข้อมูลจากวันและจุดเก็บตัวอย่างที่กำหนด จึงควรพิจารณาแนวโน้มร่วมกับผลตรวจรอบใหม่ ไม่ควรนำผลตรวจเพียงครั้งเดียวไปสรุปสถานการณ์ทั้งหมด
สารหนูเคยพุ่งสูง 25 เท่าของมาตรฐาน เกิดอะไรขึ้นช่วงต้นเดือนพฤศจิกายน
สถานการณ์กลับมาได้รับความสนใจอย่างมากในช่วงต้นเดือนพฤศจิกายน หลังสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 ลงพื้นที่ตรวจสอบบริเวณบ้านหัวฝาย อำเภอแม่สาย ผลคัดกรองเบื้องต้นเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 พบสารหนูในน้ำประมาณ 0.25 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือ 25 เท่าของค่ามาตรฐานน้ำผิวดินที่กำหนดไว้ไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร
ขณะเดียวกันยังพบค่าความขุ่นของน้ำสูงผิดปกติ โดยข้อมูลจากการติดตามช่วงวันที่ 5–6 พฤศจิกายนระบุว่าความขุ่นสูงกว่า 10,000 NTU ส่งผลกระทบต่อกระบวนการผลิตน้ำประปาของการประปาส่วนภูมิภาค สาขาแม่สาย จนต้องหยุดระบบผลิตน้ำชั่วคราวเพื่อป้องกันความเสี่ยงต่อคุณภาพน้ำที่จ่ายให้ประชาชน ต่อมาในวันที่ 7 พฤศจิกายน มีรายงานว่าระบบประปาสามารถกลับมาผลิตและจ่ายน้ำได้ตามปกติ โดยค่าความขุ่นของน้ำดิบลดลงเหลือ 1,164 NTU แต่ยังตรวจพบสารหนู 0.05 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งสูงกว่าค่ามาตรฐานน้ำผิวดิน จุดที่ต้องทำความเข้าใจคือ ตัวเลข 0.25 มิลลิกรัมต่อลิตรจากการคัดกรองวันที่ 6 พฤศจิกายน ไม่ใช่ผลตรวจรอบเดียวกับรายงานเก็บตัวอย่างช่วงปลายเดือนตุลาคม จึงไม่ควรนำมาเรียงเป็นแนวโน้มต่อเนื่องโดยไม่คำนึงถึงวันเก็บตัวอย่างและวิธีตรวจวิเคราะห์
ผลกระทบไม่ได้มีแค่แม่น้ำ แต่ยังต้องตรวจสอบอาหารและสัตว์น้ำ
อีกหนึ่งประเด็นที่หน่วยงานรัฐให้ความสำคัญคือ การปนเปื้อนอาจเชื่อมโยงกับห่วงโซ่อาหาร โดยเฉพาะผลผลิตทางการเกษตร สัตว์น้ำและผลิตภัณฑ์ที่อาจได้รับผลกระทบจากแหล่งน้ำที่มีโลหะหนักปนเปื้อน เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 รัฐบาลเปิดเผยว่า รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้สั่งการให้ 3 หน่วยงาน ได้แก่
กรมการข้าว ตรวจสอบความเสี่ยงที่อาจเกิดกับผลผลิตข้าว
กรมประมง ตรวจสอบสารปนเปื้อนในสัตว์น้ำและผลกระทบต่อเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยง
กรมปศุสัตว์ ตรวจสอบประเด็นที่เกี่ยวข้องกับสัตว์เลี้ยงและห่วงโซ่การผลิต
ก่อนหน้านี้ กรมประมงรายงานผลตรวจเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายนว่า พบโลหะหนักเกินเกณฑ์ในสัตว์น้ำบางตัวอย่างจากแม่น้ำกกและแม่น้ำโขง ผลตรวจดังกล่าวเป็นข้อมูลเฉพาะตัวอย่าง ไม่สามารถสรุปว่าสัตว์น้ำทั้งหมดในแม่น้ำเหล่านั้นปนเปื้อน ส่วนผลตรวจสินค้าเกษตรในพื้นที่ยังต้องรอข้อมูลเพิ่มเติม เพื่อประเมินพื้นที่เสี่ยงและสื่อสารให้ประชาชนทราบอย่างชัดเจน
หน่วยงานรัฐเร่งรับมือสารหนูในแม่น้ำสายอย่างไร
ภาครัฐกำลังดำเนินมาตรการหลายด้าน ทั้งการตรวจสอบคุณภาพน้ำ การจัดหาแหล่งน้ำสำรอง การเฝ้าระวังสุขภาพและการใช้เทคโนโลยีตรวจวัดสารปนเปื้อน
1. กรมควบคุมมลพิษตรวจน้ำและติดตามโลหะหนักต่อเนื่อง
กรมควบคุมมลพิษกำหนดจุดตรวจวัดคุณภาพน้ำในแม่น้ำสาย 3 จุด ได้แก่ บ้านหัวฝาย สะพานมิตรภาพแม่น้ำสายแห่งที่ 2 และบ้านป่าซางงาม เพื่อเก็บตัวอย่างและติดตามการเปลี่ยนแปลงของสารหนูและโลหะหนักชนิดอื่น นอกจากนี้ยังมีการตรวจสอบแม่น้ำกก แม่น้ำรวกและแม่น้ำโขง เพื่อประเมินสถานการณ์มลพิษในระบบลุ่มน้ำที่เชื่อมโยงกัน
2. เตรียมแหล่งน้ำสำรองและปรับระบบประปา
หลังเกิดปัญหาความขุ่นและสารหนูในน้ำดิบ หน่วยงานจังหวัดเชียงรายได้วางแผนสำรองน้ำเพื่อช่วยเหลือประชาชนหากระบบประปาได้รับผลกระทบอีกครั้ง
มาตรการที่มีการรายงาน ได้แก่
เตรียมน้ำจากระบบประปาตำบลและแหล่งน้ำขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
จัดเตรียมรถบรรทุกน้ำและรถผลิตน้ำดื่มเคลื่อนที่
เตรียมชุดผลิตน้ำประปาสนามสำหรับกรณีฉุกเฉิน
ศึกษาแหล่งน้ำสำรองระยะกลางและระยะยาว เช่น อ่างเก็บน้ำแม่คำและอ่างเก็บน้ำแม่สแลบ
นอกจากนี้ ยังมีการศึกษาแนวทางผันน้ำจากแม่น้ำโขงและการใช้บ่อบาดาลเป็นทางเลือกในการจัดหาแหล่งน้ำดิบ
3. ใช้นวัตกรรม M-Sense ตรวจสารหนูในภาคสนาม
เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ลงพื้นที่แม่สาย เพื่อติดตามการใช้เทคโนโลยีวิทยาศาสตร์ในการรับมือปัญหาสารหนู สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้นำนวัตกรรม M-Sense ซึ่งพัฒนาโดยศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ มาใช้ตรวจวัดโลหะหนักในน้ำภาคสนาม พร้อมส่งมอบชุดตรวจให้สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงรายเพื่อสนับสนุนการเฝ้าระวัง เป้าหมายคือช่วยให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบคุณภาพน้ำได้สะดวกขึ้นและเพิ่มความสามารถในการติดตามความเสี่ยงในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง
4. ตรวจสอบต้นตอมลพิษและประสานความร่วมมือข้ามพรมแดน
รัฐบาลระบุว่าปัญหามลพิษในแหล่งน้ำมีความเกี่ยวข้องกับประเด็นข้ามพรมแดน จึงมีแนวทางหารือกับฝ่ายเมียนมาเพื่อหาแนวทางป้องกันและลดผลกระทบจากมลพิษที่ไหลเข้าสู่ประเทศไทย นอกจากนี้ ยังมีการหารือถึงความเป็นไปได้ในการนำเทคโนโลยีจากจีนมาช่วยแก้ไขปัญหา โดยเน้นการจัดการที่ต้นเหตุควบคู่กับการบรรเทาผลกระทบในพื้นที่ การระบุแหล่งกำเนิดและความรับผิดชอบของมลพิษจำเป็นต้องอาศัยข้อมูลตรวจสอบและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพิ่มเติม
5. ตรวจสอบผลกระทบต่อสุขภาพประชาชน
กระทรวงสาธารณสุขและกรมควบคุมโรคติดตามสุขภาพประชาชนกลุ่มเสี่ยงในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก แม่น้ำสาละวิน และแม่น้ำโขง กรมควบคุมโรครายงานเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายนว่า ผลตรวจสารหนูในปัสสาวะของประชาชนบางพื้นที่มีแนวโน้มสูงขึ้นเมื่อเทียบกับปีก่อน โดยข้อมูลจากผู้เชี่ยวชาญที่ประชุมเมื่อวันที่ 29 ตุลาคมระบุว่า ระดับที่ตรวจพบอยู่ในระดับค่อนข้างต่ำและยังไม่พบผลกระทบต่อสุขภาพจากข้อมูลดังกล่าว แต่จำเป็นต้องติดตามระยะยาว การตรวจพบสารหนูในปัสสาวะไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะมีอาการเจ็บป่วยทันที แต่เป็นข้อมูลที่หน่วยงานสาธารณสุขต้องนำไปประเมินร่วมกับประวัติการสัมผัสและปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ
ประชาชนแม่สายควรป้องกันตัวเองอย่างไร
กรมควบคุมโรคและกรมอนามัยแนะนำให้ประชาชนในพื้นที่เสี่ยงหลีกเลี่ยงการใช้น้ำจากแม่น้ำสายโดยตรง จนกว่าจะมีข้อมูลยืนยันความปลอดภัย โดยมีข้อควรปฏิบัติดังนี้
งดนำน้ำจากแม่น้ำสายมาดื่ม ไม่ควรใช้เป็นน้ำดื่มหรือทำน้ำแข็ง
หลีกเลี่ยงการจับสัตว์น้ำมาบริโภค: โดยเฉพาะสัตว์น้ำจากบริเวณที่อยู่ระหว่างการเฝ้าระวัง
ใช้น้ำจากแหล่งที่ผ่านการตรวจสอบ: เช่น น้ำดื่มบรรจุขวดที่ได้มาตรฐานหรือน้ำประปาที่หน่วยงานรับรองว่าปลอดภัย
หลีกเลี่ยงการลงเล่นน้ำ ลดโอกาสสัมผัสน้ำและตะกอนที่อาจปนเปื้อน
ติดตามประกาศของจังหวัด โดยเฉพาะข้อมูลคุณภาพน้ำประปาและคำแนะนำจากสาธารณสุข
สิ่งสำคัญคือ การต้มน้ำหรือเติมคลอรีนตามวิธีทั่วไปไม่สามารถกำจัดสารหนูได้ จึงไม่ควรเข้าใจว่าน้ำจากแม่น้ำที่นำมาต้มแล้วจะปลอดภัยสำหรับการบริโภค หากมีประวัติสัมผัสหรือใช้น้ำจากพื้นที่เสี่ยงและมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือพบแพทย์ พร้อมแจ้งประวัติการสัมผัสให้ชัดเจน
ประชาชนสามารถสอบถามข้อมูลสุขภาพเพิ่มเติมได้ที่สายด่วนกรมควบคุมโรค โทร. 1422
สรุป
สถานการณ์สารหนูในแม่น้ำสาย จังหวัดเชียงราย ยังคงเป็นปัญหาที่ต้องติดตาม แม้ผลตรวจรอบเดือนตุลาคม 2569 จะลดลงอย่างมากจากช่วงที่พบค่าสูงในเดือนสิงหาคม แต่ผลตรวจล่าสุดที่เผยแพร่ยังพบสารหนูเกินมาตรฐานทั้ง 3 จุดตรวจวัด ขณะเดียวกัน เหตุการณ์ต้นเดือนพฤศจิกายนที่พบสารหนูจากการคัดกรองภาคสนามในระดับสูงและส่งผลกระทบต่อระบบผลิตน้ำประปา ย้ำให้เห็นว่าการเฝ้าระวังต้องดำเนินต่อเนื่อง ไม่ใช่พิจารณาจากผลตรวจเพียงรอบเดียว
สำหรับประชาชน สิ่งสำคัญที่สุดในเวลานี้คือหลีกเลี่ยงการใช้น้ำจากแม่น้ำสายโดยตรงเพื่อดื่มและประกอบอาหาร ใช้น้ำจากแหล่งที่ผ่านการตรวจสอบและติดตามประกาศจากหน่วยงานรัฐอย่างใกล้ชิด ส่วนการแก้ปัญหาระยะยาวจำเป็นต้องตรวจสอบต้นตอมลพิษ ควบคู่กับการดูแลคุณภาพน้ำ สุขภาพประชาชนและความปลอดภัยของสินค้าเกษตรในพื้นที่อย่างเป็นระบบ
แหล่งอ้างอิง
กรมควบคุมมลพิษ — รายงานสถานการณ์คุณภาพน้ำครั้งที่ 24 เก็บตัวอย่าง 26–30 ตุลาคม 2569 ข้อมูล ณ. 18 พฤศจิกายน 2569
สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 — รายงานการตรวจสอบแม่น้ำสายและผลกระทบต่อระบบประปา
เขียนโดย ซินซิน
เรือสำราญสุดหรูระดับโลก “Seven Seas Explorer” นักท่องเที่ยวต่างชาติทยอยขึ้นฝั่งเที่ยวพัทยา
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
กรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัด เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก ระหว่างวันที่ 20–22 พฤศจิกายน 2569
สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
5 สาขาที่เรียนจบแล้วสามารถทำงานได้หลายอาชีพ
รถไฟไต่หน้าผาแห่ง Matheran เส้นทางรถไฟสายเล็กที่คดเคี้ยวไปตามไหล่เขาในอินเดีย
อาจารย์กว้าง เลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 ฟันเลขวิ่ง 6 บน-ล่าง จับตา 61-69 พร้อมเลขเบิ้ล 66
ลอยกระทง 2569 เที่ยวให้คุ้ม! 7 เรื่องต้องรู้ก่อนออกจากบ้าน
เทอโรแดกทิลบินเหนือเมืองเม็กซิโก! คลิปไวรัลที่แท้จริงเป็นผลงาน AI
จากงานฝีมือสู่สำรับอาหาร “ขันโตกล้านนา” มรดกภูมิปัญญาที่ไม่เคยเลือนหาย
5 โรงเรียนชายล้วนชื่อดังของไทย! ตำนานสถาบันเก่าแก่ ผลิตศิษย์เก่าคนสำคัญของประเทศ
เตือนฝนตกหนักภาคใต้ 21–22 พ.ย. 2569 ระวังน้ำท่วมฉับพลัน คลื่นสูง 3 เมตร
อาลัย "ฟิโอนา" ฮิปโปโปเตมัสซุปตาร์ขวัญใจมหาชนแห่งสวนสัตว์ซินซินเนติ สิ้นใจในวัย 9 ปี หลังกลืนหมวกไหมพรมนักท่องเที่ยวตกบ่อ
เปิดเบื้องหลัง "2 นาทีปิดเกม!" โสภณ ซารัมย์ ประธานรัฐสภา งัดยุทธศาสตร์รัวหมัดกลางเวที AIPA ดันกัมพูชายอมถอนปมผู้พลัดถิ่น 20,000 คนพ้นรายงาน
นักวิทยาศาสตร์ปลูกมันฝรั่งในดินดวงจันทร์สำเร็จ! ลุ้นเป็นอาหารนักบินอวกาศในอนาคต