จากครัวโลกสู่ถังขยะโลก ? เปิดปัญหาขยะนำเข้า ขยะอาหาร และ E-Waste ที่ไทยต้องเร่งแก้
ประเทศไทยเคยได้รับการยอมรับในฐานะ “ครัวของโลก” จากความโดดเด่นด้านการผลิต และส่งออกอาหาร แต่ในอีกด้านหนึ่ง ประเทศกำลังเผชิญกับคำถามสำคัญเกี่ยวกับการจัดการสิ่งแวดล้อมว่า เรากำลังเดินหน้าไปสู่เศรษฐกิจที่ยั่งยืนหรือกำลังเผชิญความเสี่ยงจากปัญหาขยะ และของเสียที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ประเด็นนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงขยะที่เกิดขึ้นภายในประเทศเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการนำเข้าของเสียจากต่างประเทศ การจัดการขยะอุตสาหกรรม และความสามารถของภาครัฐในการควบคุมโรงงาน และบังคับใช้กฎหมายอย่างมีประสิทธิภาพ
จุดเปลี่ยนหลังจีนจำกัดการนำเข้าขยะ
ย้อนกลับไปในปี 2560–2561 ประเทศจีนเริ่มใช้มาตรการเข้มงวดในการนำเข้าขยะรีไซเคิล ภายใต้นโยบายที่รู้จักกันในชื่อ National Sword ส่งผลให้เส้นทางการค้าขยะพลาสติก และวัสดุรีไซเคิลระหว่างประเทศเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก
ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงไทย กลายเป็นหนึ่งในจุดหมายปลายทางสำคัญของการค้าขยะจากต่างประเทศ โดยข้อมูลการศึกษาพบว่า ในปี 2561 ไทยนำเข้าขยะพลาสติกประมาณ 553,000 ตัน เพิ่มขึ้นราว 3.6 เท่าเมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า
สถานการณ์ดังกล่าวทำให้เกิดความกังวลเกี่ยวกับการนำเข้าขยะที่ไม่ได้มาตรฐาน การสำแดงสินค้าไม่ตรงกับความเป็นจริง และการใช้โรงงานรีไซเคิลเป็นช่องทางจัดการของเสียที่อาจก่อให้เกิดมลพิษ
คำสั่ง คสช. ที่ 4/2559 กับข้อถกเถียงเรื่องโรงงานจัดการขยะ
อีกประเด็นที่ถูกหยิบยกขึ้นมาถกเถียง คือคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 ซึ่งออกเมื่อวันที่ 20 มกราคม 2559 โดยมีสาระสำคัญเกี่ยวกับการยกเว้นข้อกำหนดผังเมืองรวมสำหรับกิจการบางประเภท รวมถึงโรงงานจัดการของเสีย โรงงานคัดแยก และฝังกลบขยะ และโรงงานนำวัสดุที่ไม่ใช้แล้วกลับมาใช้ประโยชน์
คำสั่งดังกล่าวถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าอาจส่งผลต่อการตั้งโรงงานในพื้นที่ที่เดิมมีข้อจำกัดด้านผังเมือง และอาจเพิ่มความกังวลของชุมชนเกี่ยวกับผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม อย่างไรก็ตาม ต้องทำความเข้าใจให้ชัดเจนว่า คำสั่งนี้เกี่ยวข้องกับการใช้ประโยชน์ที่ดิน และการตั้งโรงงาน ไม่ใช่กฎหมายที่อนุญาตให้นำเข้าขยะจากต่างประเทศโดยตรง ส่วนการนำเข้าของเสียยังอยู่ภายใต้กฎหมาย และมาตรการควบคุมเฉพาะด้าน
คำสั่งดังกล่าวจึงเป็นหนึ่งในประเด็นด้านนโยบายที่ควรพิจารณาควบคู่กับการบังคับใช้กฎหมายสิ่งแวดล้อม และการกำกับดูแลโรงงาน โดยมีรายงานข่าวว่ารัฐสภาได้ดำเนินการยกเลิกคำสั่งนี้ในปี 2568 แล้ว
ขยะอาหารไทยปีละเกือบ 10 ล้านตัน
ปัญหาขยะไม่ได้มาจากต่างประเทศเพียงอย่างเดียว เพราะประเทศไทยยังมีขยะอาหารจำนวนมากที่เกิดขึ้นภายในประเทศ
ข้อมูลพื้นฐานจากแผนปฏิบัติด้านการจัดการขยะอาหารของไทย ระบุว่า ประเทศไทยมีขยะอาหารประมาณ 9.68 ล้านตันต่อปีหรือเฉลี่ย 146 กิโลกรัมต่อคนต่อปี คิดเป็นประมาณ 38.76% ของขยะมูลฝอยชุมชนตามข้อมูลปีฐาน 2564 ขยะอาหารเหล่านี้ประกอบด้วยทั้งอาหารที่ยังสามารถรับประทานได้ และส่วนที่ไม่สามารถรับประทานได้ เช่น เปลือกผัก ผลไม้ กระดูก และก้างปลา
ปัญหาสำคัญคือ อาหารจำนวนหนึ่งถูกทิ้งทั้งที่ยังสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ ขณะที่ระบบคัดแยก และเก็บขนขยะของหลายพื้นที่ยังไม่สามารถแยกขยะอาหารออกจากขยะประเภทอื่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ประเทศไทยจึงกำหนดแนวทางลดสัดส่วนขยะอาหารในขยะมูลฝอยชุมชน จากประมาณ 39% ให้เหลือไม่เกิน 28% ภายในปี 2570 ผ่านการลดขยะตั้งแต่ต้นทาง การคัดแยก และการนำเศษอาหารไปใช้ประโยชน์ เช่น การทำปุ๋ยหมัก และผลิตก๊าซชีวภาพ
ขยะอิเล็กทรอนิกส์ ปัญหาที่ซ่อนอยู่ในชีวิตประจำวัน
โทรศัพท์มือถือ คอมพิวเตอร์ โทรทัศน์ เครื่องใช้ไฟฟ้า และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่หมดอายุการใช้งาน ล้วนกลายเป็นขยะอิเล็กทรอนิกส์หรือ E-Waste ซึ่งเป็นของเสียที่ต้องได้รับการจัดการอย่างเหมาะสม
ข้อมูลจากข้อเสนอเชิงเทคนิคของสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (ITU) ระบุว่า ประเทศไทยมีขยะอิเล็กทรอนิกส์เกิดขึ้นประมาณ 753,000 ตันต่อปี แต่มีเพียงส่วนน้อยที่เข้าสู่ระบบจัดการอย่างเป็นทางการ ขยะจำนวนมากยังไหลเข้าสู่ภาคการคัดแยก และรีไซเคิลนอกระบบ ซึ่งบางแห่งใช้วิธีการที่อาจก่อให้เกิดสารปนเปื้อน และส่งผลกระทบต่อสุขภาพของคนงาน และสิ่งแวดล้อม
ปัญหานี้จึงไม่ได้จบลงเพียงการทิ้งโทรศัพท์หรือเครื่องใช้ไฟฟ้าเก่า แต่เกี่ยวข้องกับระบบรับคืน การคัดแยก การขนส่ง และการกำจัดชิ้นส่วนที่มีสารอันตรายอย่างถูกต้อง
11 เดือน ตรวจยึดของเสียข้ามชาติได้กว่า 9.67 ล้านกิโลกรัม
ข้อมูลจากกรมศุลกากรในช่วง 11 เดือนแรกของปีงบประมาณ 2569 ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2568 ถึงเดือนสิงหาคม 2569 ระบุว่า มีการดำเนินคดีเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม 187 คดี พร้อมตรวจยึดของเสียรวมประมาณ 9.67 ล้านกิโลกรัมหรือ 9,670 ตัน
ของกลางที่ตรวจยึดประกอบด้วย
- ของเสียอันตรายประมาณ 6.6 ล้านกิโลกรัม
- ขยะอิเล็กทรอนิกส์ประมาณ 2.7 ล้านกิโลกรัม
- เศษพลาสติกมากกว่า 300,000 กิโลกรัม
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงภาระงานด้านการตรวจสอบ และควบคุมการนำเข้าของเสียข้ามชาติ โดยเจ้าหน้าที่ต้องเฝ้าระวังการสำแดงสินค้าไม่ตรงกับประเภทสินค้าจริง เช่น การอำพรางขยะอิเล็กทรอนิกส์ปะปนมากับเศษโลหะ
นอกจากนี้ ยังมีการขยายผลตรวจสอบตู้คอนเทนเนอร์ต้องสงสัยที่เกี่ยวข้องกับบริษัทส่งออก และนำเข้าหลายแห่ง อย่างไรก็ตาม จำนวนตู้ที่อยู่ระหว่างการตรวจสอบไม่ใช่ข้อสรุปว่าทุกตู้หรือทุกบริษัทกระทำความผิด ต้องพิจารณาจากพยานหลักฐาน และกระบวนการทางกฎหมายเป็นรายกรณี
ภาคธุรกิจ และประชาชนมีส่วนช่วยลดขยะได้อย่างไร
แม้ปัญหาขยะจะเป็นโจทย์ใหญ่ของภาครัฐ แต่ภาคธุรกิจ และประชาชนก็มีบทบาทสำคัญในการเปลี่ยนแปลงระบบจัดการทรัพยากร
ตัวอย่างที่เริ่มเห็นได้มากขึ้น ได้แก่ การออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่ลดการใช้พลาสติก การแยกขยะในสำนักงาน และห้างสรรพสินค้า การนำอาหารส่วนเกินไปส่งต่อให้ผู้ที่ต้องการ รวมถึงการจัดจุดรับคืนอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ เพื่อเข้าสู่ระบบกำจัดอย่างถูกต้อง
อย่างไรก็ตาม การดำเนินงานเหล่านี้ยังมีข้อจำกัด ทั้งต้นทุนการคัดแยก ระบบขนส่ง การขาดแรงจูงใจทางเศรษฐกิจ และความไม่ต่อเนื่องของมาตรการสนับสนุน การเปลี่ยนผ่านไปสู่เศรษฐกิจหมุนเวียนจึงจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ไม่ใช่เพียงการรณรงค์ให้ประชาชนแยกขยะเท่านั้น
บทสรุป : ครัวโลกต้องมาพร้อมระบบจัดการสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืน
ประเทศไทยมีศักยภาพด้านการผลิตอาหาร และอุตสาหกรรมรีไซเคิล แต่การเติบโตทางเศรษฐกิจจำเป็นต้องเดินควบคู่กับความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม
โจทย์สำคัญในระยะต่อไป คือการควบคุมการนำเข้าของเสียผิดกฎหมาย ตรวจสอบโรงงานอย่างจริงจัง พัฒนาระบบจัดการขยะอาหาร และขยะอิเล็กทรอนิกส์ ตลอดจนสร้างกลไกจูงใจให้ภาคธุรกิจ และประชาชนเข้ามามีส่วนร่วม เพราะท้ายที่สุดแล้ว การเป็น “ครัวของโลก” ไม่ควรหมายถึงการผลิตอาหารได้มากเพียงอย่างเดียว แต่ต้องหมายถึงการดูแลทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมให้คนรุ่นต่อไปด้วยเช่นกัน
อ้างอิง:
1.https://link.springer.com/article/10.1007/s10163-020-01113-3
2.https://www.pcd.go.th/wp-content/uploads/2023/11/pcdnew-2023-11-30_08-43-40_543422.pdf
3.https://www.foodwastehubthailand.com/food-waste-management-action-plan-phase-1-2023-2027/
4.https://www.itu.int/en/ITU-D/Environment/Pages/Publications/thailand-technical-proposal.aspx
5.https://www.nationthailand.com/news/general/40072784
6.https://policywatch.thaipbs.or.th/article/legal-36
7.https://www.thailand.go.th/issue-focus-detail/thailand-says-no-to-foreign-waste-import-bans-strictly-enforced
ภาพประกอบ:
Pixabay และ Wikipedia Common —
Bushasha (CC BY-SA 4.0), Colenyj (CC BY-SA 4.0), victorgrigas (CC BY-SA 3.0) และ TrainLearnGrow (CC BY-SA 4.0)
https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.en
https://creativecommons.org/license
เขียนโดย Wisdom Insight
นักสังเกตชีวิต และนักวิเคราะห์กระแสข่าว
ติดตามข่าวสารสำคัญทั้งในประเทศ และต่างประเทศ
เน้นการตรวจสอบข้อมูลจากหลายแหล่ง เพื่อให้เนื้อหาถูกต้อง เป็นกลาง และน่าเชื่อถือ
แนวทางเลขเด็ด "โหราพารวย" งวด 1 ธันวาคม 2569 รวมเลขท้ายทั้ง 2 ตัว 3 ตัว
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
นักคณิตศาสตร์ประกันภัยในไทยทำงานอะไรและมีรายได้เท่าไร
แรงงานไทยไปทำงานต่างประเทศและส่งเงินกลับบ้านจากที่ไหนมากที่สุด
อาชีพผู้ตรวจสอบบริการแบบไม่เปิดเผยตัวตนทำงานอย่างไร
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
งานด้านความยั่งยืนและคาร์บอนในองค์กรไทยทำอะไรบ้าง
เปิด 5 อาชีพที่เคยมีอยู่จริงในไทย แต่ปัจจุบันแทบไม่มีคนทำแล้ว
คนทำงานไทยเลือกเรียนคอร์สสั้นแทนปริญญาใบที่สองมากแค่ไหน
เกรดเฉลี่ยสัมพันธ์กับเงินเดือนหลังเรียนจบ 5 ปีอย่างไร
อดีตนักกีฬาทีมชาติไทยทำอาชีพอะไรหลังเลิกแข่ง
"น้ำ รพีภัทร" แจงปม "ซองดูฮี" ลั่น! แค่เช็กเกลียว..ไม่เกี่ยวยูทูบพรีเมี่ยม
ราคาทองแท่งหลุด 6 หมื่น ร่วง 2,550 บาทใน 4 วัน สรุป 7 เรื่องต้องรู้ก่อนซื้อขายทอง
ฟีเจอร์บัญชีผู้ใช้ภายในเครื่องที่ใช้งานง่ายใน Windows 11 นั้นใช้ไม่ได้แล้ว เนื่องจาก Microsoft ได้ออกแพทช์แก้ไขแล้ว
Uber ประกาศ พนักงานของทาง Uber ทั่วโลกจะได้ใช้งาน ChatGPT Work ฟรีทั้งหมด





