อาเซียนครั้งที่ 49 เปิดวันนี้ที่มะนิลา ไทยชู 3 ข้อเสนอ ค้าดิจิทัลอยู่บนโต๊ะ

15 พฤศจิกายน 2569 พิธีเปิดการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 เริ่มขึ้นที่ศูนย์การประชุมนานาชาติฟิลิปปินส์ (PICC) กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ นายกรัฐมนตรีอนุทิน ชาญวีรกูล เดินทางถึงมะนิลาตั้งแต่เมื่อคืนวันที่ 14 พฤศจิกายน เวลา 20.35 น. ตามเวลาท้องถิ่น ซึ่งเร็วกว่าประเทศไทย 1 ชั่วโมง ลงที่สนามบินนานาชาตินินอย อากีโน โดยมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมของฟิลิปปินส์ให้การต้อนรับ

กำหนดการของนายกฯ วันนี้เริ่มจากพิธีเปิด ต่อด้วยประชุมเต็มคณะเพื่อหารือแนวทางขับเคลื่อนประชาคมอาเซียนและประเด็นสำคัญของภูมิภาค จากนั้นเป็นการประชุมแบบไม่เป็นทางการที่ผู้นำแลกเปลี่ยนความเห็นเรื่องยุทธศาสตร์ แล้วช่วงบ่ายมีกำหนดหารือทวิภาคีกับนายกรัฐมนตรีลาว ก่อนพบผู้แทนรัฐสภาอาเซียน สภาธุรกิจอาเซียน และเยาวชนอาเซียน

แต่ต้องพูดกันตรง ๆ ตั้งต้นก่อนว่า วันนี้เพิ่งวันแรกของการประชุม ยังไม่มีข้อสรุปหรือข้อตกลงอะไรออกมาเลย สิ่งที่บทนี้เล่าคือ "เตรียมคุยอะไร" และ "ไทยเสนออะไร" ส่วนผลจริงต้องรอการประชุมกับประเทศคู่เจรจาในวันที่ 16–17 พฤศจิกายน

🌏 อาเซียนครั้งที่ 49 คือประชุมอะไร ใครเป็นเจ้าภาพ

เจ้าภาพปีนี้คือฟิลิปปินส์ ประธานาธิบดีเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส จูเนียร์ เป็นประธานการประชุม ภายใต้หัวข้อ "Navigating Our Future, Together" ประชุมหลักจัดระหว่างวันที่ 15–17 พฤศจิกายน ส่วนคณะของไทยอยู่มะนิลาระหว่างวันที่ 14–18 พฤศจิกายน เพราะมีการประชุมระดับรัฐมนตรีและการประชุมที่เกี่ยวข้องก่อนและหลังการประชุมผู้นำ

อาเซียนมีสมาชิก 11 ประเทศ รวมติมอร์-เลสเตที่เข้าเป็นสมาชิกลำดับที่ 11 และเมื่อปิดประชุมครั้งนี้ ฟิลิปปินส์จะส่งมอบตำแหน่งประธานให้สิงคโปร์รับช่วงต่อในปี 2570

ส่วนวันที่ 16–17 พฤศจิกายน เป็นคิวประชุมกับประเทศคู่เจรจา ได้แก่ จีน ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ อินเดีย ออสเตรเลีย และสหประชาชาติ รวมถึงประชุมพิเศษอาเซียน-สหรัฐฯ ประชุมอาเซียน+3 และประชุมสุดยอดเอเชียตะวันออก หัวข้อที่คุยกันคือสันติภาพและความมั่นคงของภูมิภาค ความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจ และความมั่นคงของมนุษย์

วาระใหญ่บนโต๊ะ: เมียนมา ทะเลจีนใต้ หมอกควัน

วาระที่กระทรวงการต่างประเทศฟิลิปปินส์ระบุว่าอยู่ลำดับต้น ๆ ของการประชุมครั้งนี้มี 3 เรื่องหลัก เรื่องแรกคือการทบทวนการดำเนินฉันทามติ 5 ข้อเรื่องเมียนมา (Five-Point Consensus) ซึ่งเป็นแผนสันติภาพที่ผู้นำอาเซียนรับรองเมื่อวันที่ 24 เมษายน 2564 ที่กรุงจาการ์ตา เรื่องที่สองคือการจัดตั้งศูนย์ทางทะเลอาเซียน และเรื่องที่สามคือหมอกควันข้ามแดนจากไฟป่าในอินโดนีเซีย

นอกจากนี้ ฟิลิปปินส์ในฐานะเจ้าภาพผลักดันประมวลแนวปฏิบัติในทะเลจีนใต้ (COC) กับจีนเป็นเรื่องสำคัญ โดยหวังให้มีความคืบหน้าในการประชุมอาเซียน-จีนครั้งนี้

แต่ต้องไม่ลืมความจริงอีกด้านว่า เรื่องเมียนมากับทะเลจีนใต้ อาเซียนคุยกันมาหลายปีแล้วยังไม่จบ การประชุม 3 วันนี้จึงไม่ใช่เวทีที่จะแก้ปัญหาเหล่านี้ได้เบ็ดเสร็จ สิ่งที่วัดผลได้จริงคือความคืบหน้าเป็นขั้น ๆ ไม่ใช่คำประกาศในวันปิดประชุม

ไทยเสนอ 3 เรื่อง: ต่อเนื่อง ขยายค้า คล่องตัว

โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีเปิดเผยก่อนการเดินทางว่า นายกฯ เตรียมเสนอ 3 แนวทางเพื่อยกระดับงานของอาเซียน

แนวทางแรกคือความต่อเนื่อง เสนอให้ประธานอาเซียนคนปัจจุบัน คนก่อนหน้า และคนถัดไปทำงานร่วมกันอย่างใกล้ชิด เพื่อให้โครงการสำคัญของอาเซียนเดินหน้าต่อได้โดยไม่สะดุดทุกครั้งที่มีการเปลี่ยนประธานรายปี

แนวทางที่สองคือขยายความร่วมมือเศรษฐกิจภายในอาเซียน เพิ่มมูลค่าการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศสมาชิก ลดอุปสรรคการค้า และเปิดทางให้ธุรกิจกับผู้ประกอบการไทยเข้าถึงตลาดและห่วงโซ่อุปทานในภูมิภาคได้มากขึ้น

แนวทางที่สามคือความคล่องตัว เปิดให้ประเทศสมาชิกที่พร้อมเริ่มร่วมมือกันในเรื่องต่าง ๆ ไปก่อนได้ ส่วนประเทศที่ยังมีข้อจำกัดให้เข้าร่วมทีหลัง เพื่อให้อาเซียนตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของโลกได้เร็วขึ้นโดยยังรักษาความเป็นเอกภาพไว้

อย่างไรก็ตาม ข้อเสนอทั้ง 3 ข้อนี้ยังเป็นแค่ "ข้อเสนอ" ไม่ใช่ข้อตกลง อาเซียนตัดสินใจแบบฉันทามติ ทุกประเทศต้องเห็นด้วย ข้อเสนอของไทยอาจถูกปรับ ถูกเลื่อน หรือไม่ผ่านก็ได้

คณะที่เดินทางไปกับนายกฯ สะท้อนวาระของไทยชัดเจน ทั้งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม นั่นคือการค้า เทคโนโลยี และนวัตกรรมอยู่บนโต๊ะเจรจาด้วย ไม่ใช่แค่เรื่องการเมืองระหว่างประเทศ

💰 เรื่องที่กระทบคนไทยตรง ๆ: ค้าดิจิทัล น้ำ และชายแดน

เรื่องที่ใกล้ตัวคนไทยที่สุดในการประชุมครั้งนี้คือข้อตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน หรือ DEFA ซึ่งคาดว่าจะมีการลงนามในการประชุมครั้งนี้ เป็นกรอบร่วมระดับภูมิภาคเรื่องการค้าดิจิทัล การจ่ายเงินข้ามแดน และการไหลของข้อมูล ถ้าลงนามสำเร็จ คนไทยที่ซื้อของออนไลน์ข้ามประเทศ จ่ายเงิน หรือทำธุรกิจดิจิทัลกับประเทศอาเซียนจะสะดวกขึ้น ส่วนรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ระบุว่าเตรียมผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจไว้ 31 เรื่องเพื่อเสนอต่อผู้นำ

อีกเรื่องที่กระทบคนไทยโดยตรงคือสารพิษในแม่น้ำภาคเหนือ นายกฯ เปิดเผยก่อนเดินทางว่า จากการหารือทวิภาคีกับนายกฯ หลี่เฉียงของจีน ทั้งสองฝ่ายเห็นพ้องตั้งคณะทำงานร่วมกัน ส่วนฝั่งเมียนมา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศยกเรื่องนี้เป็นประเด็นหลักในการพูดคุยแล้ว และรัฐบาลมอบหมายให้การประปาส่วนภูมิภาคเร่งหาแหล่งน้ำสำรองเพื่อผลิตน้ำประปาให้ประชาชนในพื้นที่โดยด่วน

ด้านความมั่นคงชายแดน ผู้นำระดับสูงของเมียนมาไม่ได้มาร่วมประชุมครั้งนี้เพราะสถานการณ์ภายในประเทศ แต่ในระดับทวิภาคี ไทยแจ้งความกังวลเรื่องสถานการณ์ตามแนวชายแดน โดยเฉพาะปัญหาจากกลุ่มชาติพันธุ์ติดอาวุธ พร้อมจุดยืนที่ชัดเจนถึงขอบเขตที่ประเทศไทยยอมรับได้ให้ทางการเมียนมาทราบแล้ว

สรุป: ต้องดูอะไรต่อ

วันที่ 16–17 พฤศจิกายน เป็นช่วงชี้ขาดของการประชุมครั้งนี้ เพราะเป็นการประชุมกับจีน ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ อินเดีย ออสเตรเลีย สหรัฐฯ และสหประชาชาติ สิ่งที่ต้องจับตาคือการลงนามข้อตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน และผลการหารือทวิภาคีของไทยกับประเทศต่าง ๆ ส่วนที่คนไทยได้ประโยชน์จริงจากเวทีนี้ ถ้าเป็นเรื่องการค้าและการจ่ายเงินดิจิทัลจะเห็นผลกับผู้ประกอบการและคนซื้อของออนไลน์ค่อนข้างเร็ว แต่เรื่องเมียนมาและทะเลจีนใต้เป็นเกมยาว ต้องวัดกันที่การติดตามผลหลังประชุม ไม่ใช่แค่คำประกาศในวันปิดประชุม