วิกฤตสารพิษปนเปื้อนแม่น้ำ 4 จังหวัด ! กระทบ 44,731 ครัวเรือน เสี่ยงลามถึงเกษตร และอาหาร

ปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำจืดของไทยกลับมาเป็นประเด็นที่ต้องจับตามองอีกครั้ง หลังศูนย์วิจัยกสิกรไทยเผยแพร่บทวิเคราะห์เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 เตือนว่าปัญหาการปนเปื้อนในแม่น้ำของไทยกำลังส่งผลกระทบต่อประชาชน และเศรษฐกิจในหลายพื้นที่ โดยมี 4 จังหวัดที่ได้รับผลกระทบสำคัญ  และมีครัวเรือนที่เกี่ยวข้องกับภาคประมงน้ำจืดรวมกว่า 44,731 ครัวเรือน

ประเด็นนี้ไม่ได้เกี่ยวข้องเฉพาะกับชาวประมงเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงไปถึงเกษตรกรรม การท่องเที่ยว สุขภาพประชาชน และความมั่นคงทางอาหารอีกด้วย

เปิดรายชื่อ 4 จังหวัดที่เผชิญปัญหาสารพิษปนเปื้อน

จากบทวิเคราะห์ของศูนย์วิจัยกสิกรไทย ระบุพื้นที่สำคัญที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำจืด 4 จังหวัด แบ่งเป็น 2 กลุ่มลุ่มน้ำ ได้แก่

กลุ่มลุ่มน้ำภาคเหนือ

• เชียงราย
• เชียงใหม่

โดยมีแม่น้ำสำคัญที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ แม่น้ำกก แม่น้ำรวก และแม่น้ำสาย ซึ่งเป็นแหล่งน้ำที่มีความสำคัญต่อการดำรงชีวิต การเกษตร และการประกอบอาชีพของประชาชนในพื้นที่

กลุ่มลุ่มน้ำภาคตะวันออก

• ปราจีนบุรี
• ฉะเชิงเทรา

มีแม่น้ำปราจีนบุรีเป็นหนึ่งในแหล่งน้ำสำคัญที่เกี่ยวข้องกับสถานการณ์ดังกล่าว นอกจากนี้ ยังมีความกังวลว่าหากไม่สามารถควบคุมต้นทางของการปนเปื้อนได้ ปัญหาอาจส่งผลต่อแม่น้ำสายอื่นที่เชื่อมโยงกัน เช่น แม่น้ำโขง และแม่น้ำบางปะกง

44,731 ครัวเรือน ตัวเลขนี้หมายถึงอะไร ?

ข้อมูลที่ศูนย์วิจัยกสิกรไทยนำมาวิเคราะห์อ้างอิงข้อมูลกรมประมงปี 2568 ระบุว่า การประมงน้ำจืดตามธรรมชาติในพื้นที่ 4 จังหวัดดังกล่าว มีปริมาณสัตว์น้ำที่จับได้รวมประมาณ 4,256 ตัน คิดเป็นมูลค่าราว 252.4 ล้านบาท และเกี่ยวข้องกับครัวเรือนในภาคประมงรวม 44,731 ครัวเรือน ตัวเลขนี้สะท้อนให้เห็นว่าปัญหาคุณภาพน้ำอาจส่งผลต่อผู้ประกอบอาชีพประมงจำนวนมาก โดยเฉพาะครัวเรือนที่ต้องพึ่งพาแหล่งน้ำธรรมชาติในการหาอาหาร และสร้างรายได้ อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 44,731 ครัวเรือนเป็นจำนวนครัวเรือนที่เกี่ยวข้องกับภาคประมงตามข้อมูลที่นำมาวิเคราะห์ ไม่ใช่จำนวนครัวเรือนที่ได้รับการยืนยันว่าป่วยหรือสัมผัสสารพิษโดยตรงทั้งหมด

เหตุใดสารพิษในแม่น้ำจึงเป็นปัญหาใหญ่กว่าที่คิด ?

หลายคนอาจมองว่าปัญหาน้ำปนเปื้อนส่งผลเฉพาะสัตว์น้ำหรือชาวประมง แต่ในความเป็นจริง แหล่งน้ำธรรมชาติมีความเชื่อมโยงกับระบบเศรษฐกิจ และชีวิตประจำวันของคนจำนวนมาก

ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่

1. ภาคประมงได้รับผลกระทบ

หากคุณภาพน้ำไม่เหมาะสมต่อการดำรงชีวิตของสัตว์น้ำ อาจส่งผลต่อปริมาณสัตว์น้ำตามธรรมชาติ และรายได้ของชาวประมง

2. ภาคเกษตรกรรมมีความเสี่ยง

เกษตรกรที่ใช้น้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติในการเพาะปลูกอาจเผชิญความเสี่ยง หากมีสารปนเปื้อนสะสมในน้ำหรือดิน จึงจำเป็นต้องมีการตรวจสอบคุณภาพน้ำ และประเมินความปลอดภัยอย่างเหมาะสม

3. กระทบความเชื่อมั่นด้านอาหาร

หากประชาชนกังวลว่าสัตว์น้ำหรือผลผลิตทางการเกษตรอาจมีสารปนเปื้อน ความเชื่อมั่นในการบริโภคสินค้าในพื้นที่ก็อาจลดลงตามไปด้วย

4. ธุรกิจท่องเที่ยว และชุมชนได้รับผลกระทบ

แหล่งน้ำธรรมชาติเป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมท่องเที่ยว และวิถีชีวิตชุมชน หากเกิดปัญหาสิ่งแวดล้อมเรื้อรัง อาจส่งผลต่อภาพลักษณ์ และรายได้ของพื้นที่ในระยะยาว

ต้องแก้ปัญหาที่ต้นทาง ไม่ใช่เพียงตรวจสอบปลายทาง

ศูนย์วิจัยกสิกรไทยเสนอว่าการแก้ไขปัญหาจำเป็นต้องให้ความสำคัญกับการหยุดต้นทางของการปนเปื้อน ควบคู่กับการฟื้นฟูระบบนิเวศ ไม่ใช่เพียงตรวจวัดคุณภาพน้ำหรือแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าเท่านั้น อีกประเด็นที่ต้องติดตามคือสถานการณ์ภัยแล้ง และแนวโน้มสภาพอากาศในปี 2570 เพราะหากปริมาณน้ำลดลง อาจทำให้การจัดการแหล่งน้ำที่มีสารปนเปื้อนทำได้ยากขึ้น และเพิ่มภาระในการฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม ปัญหาสารพิษในแม่น้ำจึงไม่ใช่เรื่องไกลตัว เพราะน้ำเป็นทรัพยากรที่เกี่ยวข้องกับอาหาร อาชีพ สุขภาพ และเศรษฐกิจของประชาชนโดยตรง

สิ่งสำคัญคือ การตรวจสอบข้อมูลทางวิทยาศาสตร์อย่างต่อเนื่อง เปิดเผยผลตรวจคุณภาพน้ำให้ประชาชนเข้าถึงได้   และดำเนินการแก้ไขที่ต้นเหตุ เพื่อไม่ให้ปัญหาสิ่งแวดล้อมกลายเป็นวิกฤตระยะยาวของชุมชนไทย