อิสราเอลมีระบบเลือกตั้งอย่างไร ? เหตุใดพรรคที่ชนะเลือกตั้งยังอาจจัดตั้งรัฐบาลไม่ได้

การเลือกตั้งในหลายประเทศมักทำให้พรรคการเมืองที่ได้รับคะแนนเสียงมากที่สุดมีโอกาสจัดตั้งรัฐบาล แต่สำหรับประเทศอิสราเอล สถานการณ์อาจซับซ้อนกว่านั้น เพราะพรรคที่ได้รับคะแนนเสียงสูงสุดไม่ได้หมายความว่าจะสามารถบริหารประเทศได้ทันที

สาเหตุสำคัญมาจากระบบเลือกตั้งแบบสัดส่วนที่เปิดโอกาสให้พรรคการเมืองหลายพรรคเข้าสู่รัฐสภา และรัฐบาลจำเป็นต้องได้รับเสียงสนับสนุนจากสมาชิกรัฐสภาอย่างเพียงพอ ระบบดังกล่าวทำให้อิสราเอลมีรัฐบาลผสมหลายครั้ง และบางช่วงเวลาต้องเผชิญความยากลำบากในการเจรจาจัดตั้งรัฐบาล

อิสราเอลใช้ระบบเลือกตั้งแบบใด ?

อิสราเอลใช้ระบบเลือกตั้งแบบสัดส่วนผ่านบัญชีรายชื่อพรรคการเมืองหรือ Party-list Proportional Representation

ประชาชนจะลงคะแนนให้บัญชีรายชื่อของพรรคการเมือง ไม่ได้เลือกผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นรายบุคคลในเขตเลือกตั้งเหมือนระบบแบ่งเขตของหลายประเทศ คะแนนเสียงที่พรรคได้รับจะถูกนำไปคำนวณสัดส่วนที่นั่งในรัฐสภาอิสราเอล หรือที่เรียกว่า Knesset

รัฐสภาอิสราเอลมีสมาชิกทั้งหมด 120 คน โดยพรรคการเมืองที่ได้รับคะแนนเสียงมากกว่าจะมีโอกาสได้รับจำนวนที่นั่งมากขึ้นตามสัดส่วนคะแนนที่ได้รับ

เหตุใดพรรคการเมืองขนาดเล็กจึงเข้าสู่รัฐสภาได้ ?

อีกหนึ่งจุดสำคัญของระบบเลือกตั้งอิสราเอลคือ การกำหนดเกณฑ์คะแนนขั้นต่ำหรือ Electoral Threshold

ปัจจุบันพรรคการเมืองหรือบัญชีรายชื่อจะต้องได้รับคะแนนเสียงอย่างน้อย 3.25% ของคะแนนที่ถูกต้อง จึงจะมีสิทธิเข้าร่วมการจัดสรรที่นั่งในรัฐสภา เกณฑ์ดังกล่าวเปิดโอกาสให้พรรคการเมืองที่มีฐานเสียงเฉพาะกลุ่มสามารถเข้าสู่รัฐสภาได้ หากมีคะแนนเสียงถึงเกณฑ์ที่กำหนด

ตัวอย่างเช่น พรรคการเมืองที่มีฐานสนับสนุนจากกลุ่มศาสนา กลุ่มชาติพันธุ์หรือกลุ่มแนวคิดทางการเมืองเฉพาะ อาจได้รับที่นั่งใน Knesset แม้จะไม่ได้เป็นพรรคขนาดใหญ่ที่สุดก็ตาม ผลที่ตามมาคือ รัฐสภาอาจประกอบด้วยพรรคการเมืองหลายพรรค ซึ่งแต่ละพรรคมีจุดยืน และข้อเรียกร้องที่แตกต่างกัน

เหตุใดพรรคที่ได้คะแนนสูงสุดจึงอาจไม่ได้เป็นรัฐบาล ?

เหตุผลสำคัญคือ การจัดตั้งรัฐบาลไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเป็นพรรคที่ได้รับคะแนนเสียงมากที่สุดเพียงอย่างเดียว แต่ต้องรวบรวมเสียงสนับสนุนในรัฐสภาให้เพียงพอ เนื่องจาก Knesset มีสมาชิก 120 คน การจัดตั้งรัฐบาลจึงต้องอาศัยเสียงสนับสนุนจากสมาชิกสภาหลายพรรค โดยทั่วไปฝ่ายรัฐบาลต้องมีฐานเสียงสนับสนุนอย่างน้อย 61 เสียง เพื่อให้สามารถบริหารประเทศ และผ่านกระบวนการทางรัฐสภาได้

ลองนึกภาพตัวอย่างสมมติ หากผลเลือกตั้งออกมาดังนี้

• พรรค A ได้ 35 ที่นั่ง
• พรรค B ได้ 30 ที่นั่ง
• พรรค C ได้ 20 ที่นั่ง
• พรรค D ได้ 15 ที่นั่ง
• พรรค E ได้ 10 ที่นั่ง

แม้พรรค A จะเป็นพรรคที่มีจำนวนที่นั่งมากที่สุด แต่ก็ยังไม่มีเสียงถึง 61 ที่นั่ง

หากพรรค B, C และ E สามารถตกลงจัดตั้งรัฐบาลร่วมกันได้ ก็จะมีเสียงสนับสนุนรวม 60 ที่นั่ง ซึ่งยังไม่ถึงเกณฑ์เสียงข้างมาก

ในทางกลับกัน หากพรรค B, C และ D ร่วมมือกัน จะมีเสียงรวม 65 ที่นั่ง และสามารถมีฐานเสียงสนับสนุนรัฐบาลได้มากกว่าพรรค A

ตัวอย่างนี้แสดงให้เห็นว่า พรรคที่ได้ที่นั่งมากที่สุดไม่จำเป็นต้องเป็นฝ่ายจัดตั้งรัฐบาลสำเร็จเสมอไป

ประธานาธิบดีมีบทบาทอย่างไรในการจัดตั้งรัฐบาล ?

หลังการเลือกตั้ง ประธานาธิบดีอิสราเอลมีบทบาทสำคัญในกระบวนการจัดตั้งรัฐบาล โดยประธานาธิบดีจะหารือกับตัวแทนพรรคการเมืองที่ได้รับเลือกเข้าสู่รัฐสภา เพื่อพิจารณาว่าสมาชิกรัฐสภาส่วนใหญ่สนับสนุนผู้สมัครคนใดให้เป็นผู้จัดตั้งรัฐบาล จากนั้นจึงมอบหมายให้สมาชิก Knesset คนหนึ่งดำเนินการจัดตั้งรัฐบาลภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด

ผู้ได้รับมอบหมายต้องเจรจากับพรรคการเมืองอื่น เพื่อรวบรวมเสียงสนับสนุน และจัดทำข้อตกลงเกี่ยวกับนโยบาย และการแบ่งตำแหน่งในรัฐบาล

หากไม่สามารถจัดตั้งรัฐบาลได้ภายในเวลาที่กำหนด อาจมีการขยายเวลาตามเงื่อนไขของกฎหมายหรือเข้าสู่กระบวนการมอบหมายผู้จัดตั้งรัฐบาลคนอื่น และอาจนำไปสู่การเลือกตั้งใหม่ หากไม่สามารถหาทางออกได้

รัฐบาลผสมของอิสราเอลต้องเจรจาเรื่องอะไรบ้าง ?

การจัดตั้งรัฐบาลผสมไม่ได้เป็นเพียงการรวมจำนวนที่นั่งของแต่ละพรรคเท่านั้น แต่ยังต้องเจรจาเรื่องนโยบาย และผลประโยชน์ทางการเมืองหลายด้าน

ประเด็นที่มักเกี่ยวข้อง ได้แก่

• นโยบายเศรษฐกิจ : การจัดเก็บภาษี งบประมาณ และสวัสดิการประชาชน
• ประเด็นศาสนา : บทบาทของศาสนาในสังคม และการบริหารประเทศ
• ความมั่นคง : นโยบายด้านการป้องกันประเทศ และสถานการณ์ในภูมิภาค
• การแบ่งตำแหน่งรัฐมนตรี : การจัดสรรกระทรวง และความรับผิดชอบในการบริหาร
• ข้อตกลงร่วมรัฐบาล : การกำหนดแนวทางที่พรรคร่วมรัฐบาลจะสนับสนุนร่วมกัน

พรรคการเมืองที่มีจำนวนที่นั่งไม่มากจึงอาจมีบทบาทสำคัญในการเจรจา หากเสียงของพรรคเหล่านั้นเป็นส่วนจำเป็นในการรวบรวมเสียงข้างมาก

เหตุใดอิสราเอลจึงมีการเลือกตั้งบ่อยครั้ง ?

ระบบเลือกตั้งแบบสัดส่วนทำให้มีพรรคการเมืองหลายพรรคเข้าสู่รัฐสภา  และการจัดตั้งรัฐบาลจึงต้องอาศัยการประนีประนอมระหว่างกลุ่มการเมืองที่มีจุดยืนแตกต่างกัน

หากพรรคร่วมรัฐบาลไม่สามารถตกลงกันได้หรือรัฐบาลสูญเสียเสียงสนับสนุนในรัฐสภา ก็อาจเกิดความขัดแย้งทางการเมือง และนำไปสู่การยุบสภาหรือการเลือกตั้งก่อนครบวาระ รัฐสภาอิสราเอลมีวาระตามกฎหมายโดยทั่วไป 4 ปี แต่สามารถมีการเลือกตั้งก่อนครบวาระได้ภายใต้เงื่อนไขทางกฎหมาย ด้วยเหตุนี้ การเมืองอิสราเอลจึงมีประวัติการจัดตั้งรัฐบาลผสม และการเลือกตั้งก่อนกำหนดหลายครั้ง

ระบบเลือกตั้งอิสราเอลแตกต่างจากประเทศไทยอย่างไร ?

ประเทศไทยใช้ระบบเลือกตั้งแบบผสม โดยมีทั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากเขตเลือกตั้ง และสมาชิกจากบัญชีรายชื่อพรรคการเมือง ขณะที่อิสราเอลใช้ระบบบัญชีรายชื่อแบบสัดส่วนทั่วประเทศ โดยทั้งประเทศถือเป็นเขตเลือกตั้งเดียว และประชาชนลงคะแนนให้บัญชีรายชื่อพรรคการเมือง

ความแตกต่างอีกประการคือ รัฐบาลอิสราเอลเกิดจากการรวบรวมเสียงสนับสนุนในรัฐสภา ซึ่งประกอบด้วยพรรคการเมืองหลายพรรคที่อาจมีอุดมการณ์ และข้อเรียกร้องแตกต่างกัน จึงทำให้การเจรจาจัดตั้งรัฐบาลเป็นขั้นตอนสำคัญของระบบการเมืองอิสราเอล

สรุป เหตุใดพรรคที่ชนะเลือกตั้งในอิสราเอลจึงอาจไม่ได้เป็นรัฐบาล ?

อิสราเอลใช้ระบบเลือกตั้งแบบสัดส่วนผ่านบัญชีรายชื่อพรรคการเมือง มีสมาชิกรัฐสภา 120 คน และกำหนดเกณฑ์คะแนนขั้นต่ำ 3.25% สำหรับการได้รับการจัดสรรที่นั่ง

พรรคที่ได้คะแนนเสียงหรือจำนวนที่นั่งมากที่สุดจึงไม่ได้เป็นรัฐบาลโดยอัตโนมัติ แต่ต้องสามารถรวบรวมเสียงสนับสนุนจากสมาชิกรัฐสภาให้เพียงพอผ่านการเจรจากับพรรคการเมืองอื่น ระบบนี้ทำให้พรรคขนาดเล็กสามารถมีบทบาทในการจัดตั้งรัฐบาลได้ และทำให้การเมืองอิสราเอลต้องอาศัยการเจรจา และการสร้างข้อตกลงร่วมกันอยู่เสมอ

กล่าวได้ว่า การชนะเลือกตั้งกับการจัดตั้งรัฐบาลสำเร็จเป็นคนละขั้นตอนกัน และนี่คือหนึ่งในลักษณะสำคัญที่ทำให้ระบบรัฐสภาของอิสราเอลแตกต่างจากหลายประเทศทั่วโลก