การ์ตูนเรื่องกันดัม ทำไมถึงมีชื่อเรื่องว่ากันดัม?

เมื่อพูดถึง "กันดัม" หลายคนอาจคิดว่าเป็นชื่อที่ตั้งขึ้นมาอย่างพิถีพิถัน แต่ความจริงแล้ว ชื่อนี้ผ่านการเปลี่ยนแปลงหลายรอบในยุคแรกเริ่ม และเบื้องหลังยังพัวพันกับการต่อสู้ทางธุรกิจ และ การโต้เถียงเรื่องลิขสิทธิ์ ที่เต็มไปด้วยกลิ่นควันแห่งสมรภูมิ... ซึ่งผมจะไล่เรียงให้ฟังทีละส่วนแล้วกัน...

ตามข้อมูลที่เปิดเผยจากผู้สร้างอย่าง "โยชิยูกิ โทมิโนะ" ชื่อ "กันดัม" ในตอนแรกไม่ได้หมายถึงคำย่อที่ซับซ้อนอะไรเลย ในช่วงวางแผนโปรเจกต์ ชื่อที่ใช้ชั่วคราวเคยเป็น "Freedom Fighter Gunboy" ซึ่งเป็นการผสมผสานระหว่าง "Gunboy" และ "Freedom" ต่อ "มาฮาจิเมะ ยาตะเตะ" ซึ่งเข้าร่วมทีมในภายหลังได้เสนอให้เปลี่ยนเป็น "Gundom" โดยนำ "Gun" (ปืนใหญ่/การทหาร) มารวมกับส่วนท้ายของ "Freedom" (อิสระภาพ) เพื่อสื่อถึง "ความหมายแห่งการต่อสู้เพื่ออิสรภาพ" อย่างไรก็ตาม "โยชิยูกิ โทมิโนะ" เห็นว่าการออกเสียงของ "Gundom" ยังไม่ทรงพลังพอ จึงเปลี่ยนตัวอักษรตัวสุดท้ายเป็น "dam" (เขื่อน) ซึ่งสื่อความหมายเชิงสัญลักษณ์ว่า "ร่างกายเครื่องกลนี้แข็งแกร่งราวกับเขื่อน ที่สามารถต้านทานการโจมตีของศัตรูได้อย่างมั่นคง" ดังนั้น "Gundam" ในฐานะชื่อเฉพาะจึงถูกกำหนดขึ้นในลักษณะนี้นั่นเอง...

ส่วนคำอธิบายที่แพร่หลายในภายหลังว่าเป็นคำย่อของ "General purpose Utility Non-Discontinuity Augmentation Maneuvering Weapon System" นั้น แท้จริงแล้วเป็น "การตีความย้อนหลัง" ในภายหลัง ในปี 1986 นิตยสาร "GUNDAM WARS" ได้สร้างการตั้งค่านี้ขึ้นมาเพื่อเพิ่มความสมจริงให้กับงาน ต่อมาภาคต่อต่างๆ อย่าง "Gundam SEED" ก็ได้สร้างคำย่อที่แตกต่างกันออกไปตามแบบฉบับของตนเอง เช่น "General Unilateral Neuro-link Dispersive Autonomic Maneuver synthesis system" ซึ่งล้วนเป็น "ส่วนเสริม" ที่ถูกเพิ่มเข้ามาในภายหลังเพื่อให้เข้ากับชื่อ ไม่ใช่ความหมายดั้งเดิมของชื่อ

เมื่อพูดถึงการโต้เถียงลิขสิทธิ์ในยุคแรกเริ่ม จุดที่หลีกเลี่ยงไม่ได้คือความขัดแย้งระหว่างผู้สนับสนุนกับผู้ถือสิทธิ์ กันดัมภาคแรกเมื่อออกอากาศในปี 1979 เรตติ้งไม่ดี และ ผู้สนับสนุนหลักในขณะนั้นคือบริษัทของเล่น "Clover" เห็นว่า "ของเล่นขายไม่ออก จึงบังคับให้ตัดจำนวนตอนลงและยุติการออกอากาศก่อนกำหนด" สิ่งที่น่าสนใจคือ "Clover" ไม่ได้ให้ความสำคัญกับสิทธิก่อสร้างโมเดลพลาสติกของกันดัมเลย แต่กลับมองว่าเป็นภาระ จึงขายสิทธิ์นี้ให้กับบริษัทของเล่นที่ยังเล็กอยู่ในขณะนั้นอย่าง "Bandai" ผลปรากฏว่า "Bandai" เด็ดขาดมาก!! พวกเขาเดิมพันกับกลุ่มแฟนคลับที่มีอายุมากกว่า และ ประสบความสำเร็จอย่างมากกับซีรีส์ "Gunpla" ("กันพลา" โมเดลพลาสติกกันดัม) ซึ่งช่วยพลิกสถานการณ์ของแฟรนไชส์ทั้งหมด การเปลี่ยนแปลงนี้เองที่ทำให้กันดัมกลายเป็นสมบัติล้ำค่า และ วางเงื่อนไขสำหรับการปกป้องลิขสิทธิ์ในระดับโลกในเวลาต่อมา...

ข้อพิพาทเรื่องเครื่องหมายการค้า ที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดในยุคแรกเริ่ม เกิดขึ้นที่เกาหลีใต้ ในขณะนั้นตัวแทนลิขสิทธิ์ของญี่ปุ่นพยายามจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า "กันดัม" ในเกาหลีใต้ แต่ถูกผู้ประกอบการท้องถิ่น ที่ผลิตสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์คัดค้าน พวกเขาอ้างว่าคำว่า "กันดัม" ในเกาหลีใต้ได้กลายเป็นชื่อสามัญที่หมายถึง "หุ่นยนต์" ไปแล้ว!! ศาลเกาหลีใต้ในขณะนั้นตัดสินตามนั้นในชั้นต้น "ปฏิเสธการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าของฝ่ายญี่ปุ่น" ทำให้เกิดกรณีที่เรียกกันว่า "คดีกันดัม" ถึงแม้ว่าในที่สุดเครื่องหมายการค้านี้จะได้รับการอนุมัติ แต่การต่อสู้ทางกฎหมายนี้ได้สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจน "ถึงความอ่อนแอของการปกป้องลิขสิทธิ์ ของแบรนด์ญี่ปุ่นในตลาดต่างประเทศในช่วงทศวรรษ 1980"