ภูเขาไฟที่มีสัญญาณน่าเฝ้าระวัง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภูเขาไฟบางลูกดูสงบเมื่อมองจากหมู่บ้านด้านล่าง มีเพียงไอสีขาวลอยขึ้นจากยอด แต่ใต้พื้นดินอาจมีแรงสั่นสะเทือนหรือการเปลี่ยนแปลงที่เครื่องมือตรวจจับได้ ก่อนที่คนทั่วไปจะมองเห็นด้วยตาเปล่า

แล้วตอนนี้มีภูเขาไฟลูกไหนบ้างที่ต้องจับตา และสัญญาณแบบใดบอกได้ว่ามันอาจประทุ?

ตัวอย่างที่มีรายงานความผิดปกติคือ ซีนาบุงในอินโดนีเซีย ส่วนภูเขาไฟอีกหลายลูก เช่น มายอนและเมราปี มีรายงานว่าประทุอยู่แล้วในช่วงปลายเดือนตุลาคม 2569 สถานะเหล่านี้เปลี่ยนได้ จึงต้องดูวันที่ของรายงานควบคู่กัน

นักวิทยาศาสตร์ดูสัญญาณอะไร?

ก่อนการประทุ แมกมาที่เคลื่อนตัวอาจทำให้หินใต้ดินแตกร้าว เกิดแผ่นดินไหวขนาดเล็กถี่ขึ้น หรือดันให้พื้นดินบริเวณภูเขาไฟยกตัว นอกจากนี้ยังตรวจวัดความร้อน รวมถึงปริมาณและองค์ประกอบของก๊าซที่ออกมาจากปล่อง

สำนักงานสำรวจธรณีวิทยาสหรัฐฯ หรือ USGS อธิบายว่า สัญญาณเหล่านี้อาจเกิดอยู่นานหลายสัปดาห์ หลายเดือน หรือหลายปี แล้วสงบลงโดยไม่มีการประทุก็ได้ ขณะเดียวกัน การระเบิดจากไอน้ำบางชนิดอาจเกิดขึ้นโดยมีสัญญาณเตือนน้อยมาก จึงไม่มีเครื่องหมายใดเพียงอย่างเดียวที่บอกวันและเวลาประทุได้แน่นอน

ซีนาบุง อินโดนีเซีย: มีความผิดปกติให้ติดตาม

รายงานประจำวันของโครงการภูเขาไฟโลกสมิธโซเนียนและ USGS ซึ่งรวบรวมข้อมูลจากหน่วยงานอินโดนีเซีย ระบุว่าเมื่อวันที่ 30 ตุลาคม 2569 ซีนาบุงบนเกาะสุมาตรายังมีความผิดปกติต่อเนื่อง พบกลุ่มก๊าซหรือไอน้ำสูงจากปากปล่องไม่เกิน 300 เมตร และระดับเตือนภัยอยู่ที่ระดับ 2 จาก 4 ระดับ

ข้อมูลนี้บอกว่ามีเหตุให้เฝ้าระวัง แต่ไม่ได้ยืนยันว่าภูเขาไฟจะประทุในวันใด หรือจะประทุรุนแรงเพียงใด ระดับเตือนภัยก็เป็นสถานะ ณ วันที่รายงาน ไม่ใช่คำพยากรณ์ล่วงหน้าถาวร

มายอนและเมราปี: มีการประทุเกิดขึ้นแล้ว

ในรายงานประจำสัปดาห์ช่วงวันที่ 22–28 ตุลาคม 2569 มายอนในฟิลิปปินส์มีการประทุต่อเนื่อง โดยตรวจพบแผ่นดินไหวภูเขาไฟวันละ 3–14 ครั้ง และพบการพ่นเถ้าระยะสั้นในบางวัน ระดับเตือนภัยอยู่ที่ 2 จาก 5 โดยหน่วยงานฟิลิปปินส์ย้ำให้หลีกเลี่ยงเขตอันตรายถาวรรัศมี 6 กิโลเมตร

ส่วนเมราปีบนเกาะชวา ประเทศอินโดนีเซีย มีรายงานการประทุต่อเนื่องและลาวาร้อนถล่มจากบริเวณโดมลาวา เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม ลาวาถล่มไหลไปตามร่องน้ำกราซักได้ไกลถึง 1.5 กิโลเมตร ระดับเตือนภัยอยู่ที่ 3 จาก 4 และมีคำเตือนให้อยู่ห่างจากยอดเขา 3–7 กิโลเมตรตามตำแหน่งพื้นที่

ทั้งสองกรณีจึงต่างจากคำว่า “อาจประทุ” เพราะรายงานระบุว่ามีกิจกรรมประทุเกิดขึ้นแล้ว แต่ไม่ได้หมายความว่าจะเกิดการประทุใหญ่ขึ้นเสมอไป

ระดับเตือนภัยอ่านอย่างไร?

แต่ละประเทศใช้ชื่อ จำนวนระดับ และเกณฑ์เตือนภัยต่างกัน จึงไม่ควรนำตัวเลขระดับ 2 ของประเทศหนึ่งไปเทียบตรง ๆ กับระดับ 2 ของอีกประเทศ ตัวอย่างเช่น ระบบของ USGS ใช้คำว่า Advisory เมื่อพบความผิดปกติสูงกว่าระดับปกติ ส่วน Watch อาจหมายถึงความผิดปกติที่เพิ่มขึ้นหรือการประทุที่มีอันตรายจำกัด

สำหรับคนที่อยู่ใกล้ภูเขาไฟหรือกำลังวางแผนเดินทาง สิ่งที่ใช้ตัดสินใจได้ดีที่สุดคือประกาศล่าสุดของหน่วยงานท้องถิ่น ตรวจสอบเขตห้ามเข้าและเส้นทางอพยพ เตรียมน้ำ ยาประจำตัว และหน้ากากที่เหมาะกับฝุ่นเถ้าไว้พร้อม หากเจ้าหน้าที่สั่งอพยพให้ทำตามทันที

ภูเขาไฟที่น่าจับตาจึงไม่จำเป็นต้องเป็นลูกที่มีควันมากที่สุด แต่เป็นลูกที่ข้อมูลตรวจวัดและประกาศล่าสุดชี้ว่ามีกิจกรรมผิดไปจากปกติ หรือกำลังประทุอยู่ในพื้นที่ที่อาจกระทบผู้คน