ลูกเห็บตก 5-9 พ.ย. นี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ: มวลอากาศเย็นปะทะอากาศร้อนจนน้ำแข็งร่วงจากฟ้าได้อย่างไร

กรมอุตุนิยมวิทยาออกประกาศฉบับที่ 6 (289/2569) เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 เวลา 05.00 น. เตือนว่าช่วงวันที่ 5-9 พฤศจิกายน 2569 ประเทศไทยตอนบนจะมีฝนฟ้าคะนอง ลมกระโชกแรง ลูกเห็บตก และฝนตกหนักบางแห่ง ส่วนภาคใต้จะมีฝนเพิ่มขึ้นและฝนตกหนักถึงหนักมากบางพื้นที่ เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก คำเตือนรอบนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องฝน แต่เป็นเรื่องน้ำแข็งที่ร่วงจากฟ้าในช่วงที่หลายคนยังคิดว่าลูกเห็บเป็นเรื่องของหน้าร้อนเท่านั้น

ทำไม 5-9 พ.ย. นี้ถึงต้องระวังลูกเห็บ

สาเหตุที่กรมอุตุนิยมวิทยาเตือนรอบนี้คือมวลอากาศเย็นระลอกใหม่จากประเทศจีนจะแผ่ลงมาปกคลุมประเทศไทยตอนบนและทะเลจีนใต้ ปะทะกับอากาศร้อนชื้นที่อยู่เดิม อากาศร้อนชื้นจึงยกตัวขึ้นอย่างรวดเร็วและก่อตัวเป็นเมฆฝนฟ้าคะนองขนาดใหญ่ ช่วงวันที่ 5-7 พฤศจิกายน ผลกระทบจะเริ่มที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือก่อน แล้วจึงขยายไปภาคเหนือ ภาคกลาง กรุงเทพมหานครและปริมณฑล และภาคตะวันออก ส่วนช่วงวันที่ 7-9 พฤศจิกายน ภาคใต้จะมีฝนเพิ่มขึ้น ฝนตกหนักหลายพื้นที่และหนักมากบางแห่ง โดยเฉพาะพื้นที่ลาดเชิงเขาใกล้ทางน้ำไหลผ่านและพื้นที่ลุ่มต้องระวังน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลากจากฝนสะสม

ลูกเห็บเกิดได้อย่างไร

ลูกเห็บเกิดภายในเมฆฝนฟ้าคะนองที่ยกตัวสูงในแนวดิ่ง เรียกว่าเมฆคิวมูโลนิมบัส อากาศอุ่นและชื้นใกล้พื้นดินลอยตัวขึ้นสูงจนเกิดเมฆขนาดใหญ่ ยิ่งสูงอุณหภูมิยิ่งต่ำลง ไอน้ำกลั่นตัวเป็นหยดน้ำ แล้วเมื่อหยดน้ำถูกกระแสลมยกตัวพาขึ้นไปถึงบริเวณที่อุณหภูมิต่ำกว่าจุดเยือกแข็งก็จะแข็งตัวเป็นก้อนน้ำแข็งขนาดเล็ก ก้อนน้ำแข็งนี้อาจถูกกระแสลมพัดวนขึ้นลงภายในเมฆ ระหว่างนั้นหยดน้ำเย็นจัดจะเข้ามาเกาะแล้วแข็งตัวพอกก้อนให้ใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ จนในที่สุดน้ำหนักเกินกว่าที่กระแสลมจะพยุงไว้ได้ ก้อนน้ำแข็งจึงตกลงสู่พื้นเป็นลูกเห็บ ข้อมูลจากกรมอุตุนิยมวิทยาระบุว่าลูกเห็บมีเส้นผ่าศูนย์กลางระหว่าง 5-50 มิลลิเมตร แต่บางครั้งอาจโตกว่านั้นและเกาะรวมกันเป็นก้อนขรุขระได้

ฝนฟ้าคะนองไม่ได้แปลว่าจะมีลูกเห็บทุกครั้ง

จุดที่ต้องเข้าใจให้ตรงคือการมีฝนฟ้าคะนองไม่ได้แปลว่าจะมีลูกเห็บตกเสมอไป ลูกเห็บจะเกิดได้ก็ต่อเมื่อเมฆฝนฟ้าคะนองพัฒนาตัวสูงมากและมีกระแสลมยกตัวรุนแรงพอที่จะพาหยดน้ำขึ้นไปแข็งตัวและพยุงก้อนน้ำแข็งไว้ได้ก่อนตกลงมา ดังนั้นในวันที่ฝนตกหนักแต่เมฆยกตัวไม่แรงพอ ก็อาจมีแค่ฝนกับลมกระโชกแรงโดยไม่มีลูกเห็บเลย ส่วนคำถามที่ว่าลูกเห็บต้องมากับอากาศหนาวที่พื้นดินหรือไม่ คำตอบคือไม่จำเป็น ข้างล่างอาจยังร้อนอยู่เหมือนเดิม แต่ข้างบนในเมฆเย็นจนหยดน้ำกลายเป็นน้ำแข็งได้ หากก้อนโตพอและละลายไม่หมดระหว่างตกลงมา เราก็จะเห็นลูกเห็บถึงพื้นได้แม้ในเมืองร้อน

ทำไมเดือนพฤศจิกายนถึงมีลูกเห็บได้

ปกติลูกเห็บในไทยมักพบในช่วงพายุฤดูร้อนระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคม โดยเฉพาะภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ แต่ช่วงเปลี่ยนฤดูอย่างต้นเดือนพฤศจิกายนก็เกิดได้เช่นกัน เพราะเป็นช่วงที่มวลอากาศเย็นระลอกใหม่เริ่มแผ่ลงมาปะทะกับอากาศร้อนชื้นที่ยังค้างอยู่ การปะทะกันนี้เองที่ทำให้อากาศยกตัวแรงและเกิดพายุฝนฟ้าคะนองที่มีลูกเห็บได้ นั่นคือเหตุผลว่าทำไมประกาศเตือนรอบนี้จึงระบุลูกเห็บไว้ชัด ทั้งที่ยังไม่ใช่ฤดูร้อน และเป็นเหตุผลว่าทำไมการดูแค่เดือนอย่างเดียวจึงสรุปไม่ได้ว่าช่วงไหนปลอดภัย

ถ้าเจอลูกเห็บตกต้องทำอย่างไร

เมื่อมีพายุฝนฟ้าคะนองและลูกเห็บตก ให้หลบในอาคารที่มั่นคง หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่โล่งแจ้ง ใต้ต้นไม้ใหญ่ และบริเวณป้ายโฆษณาที่ไม่แข็งแรง เพราะนอกจากลูกเห็บแล้วพายุแบบนี้ยังมาพร้อมลมกระโชกแรงที่พัดสิ่งของปลิวได้ สำหรับผู้ที่อยู่ในภาคใต้ช่วงวันที่ 7-9 พฤศจิกายน ให้ระวังฝนตกสะสมที่อาจทำให้เกิดน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลากเพิ่มเติม และติดตามประกาศจากกรมอุตุนิยมวิทยาอย่างต่อเนื่องที่เว็บไซต์ tmd.go.th หรือสายด่วน 1182 ตลอด 24 ชั่วโมง