ทำไมผู้หญิงญี่ปุ่นถึงคบหากับผู้ชายที่มีนามสกุลเดียวกัน

เมื่อไม่นานมานี้ บริษัทจัดหาคู่ที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของญี่ปุ่น [ไอบีเจ แมตชิ่ง] ได้ร่วมมือกับ "อาซุนิวะ" ซึ่งเป็นองค์กรพัฒนาเอกชน ที่สนับสนุนสังคมที่ปราศจากการเลือกปฏิบัติทางเพศ เพื่อจัดงานจับคู่สำหรับผู้ที่มีนามสกุลเดียวกันหลายงาน ในกรุงโตเกียวและทางออนไลน์ ถึงแม้ว่าการจัดงานจับคู่จะไม่ใช่เรื่องใหม่ในญี่ปุ่น แต่ครั้งนี้มีความโดดเด่น เพราะแต่ละงานจะเน้นไปที่นามสกุลญี่ปุ่นยอดนิยม 4 นามสกุล "ซาโตะ ซูซูกิ อิโตะ และทานากะ" และ ผู้เข้าร่วมทุกคนก็มีนามสกุลเดียวกัน...

ญี่ปุ่นเป็นประเทศเดียวในโลก ที่กำหนดให้คู่สมรสต้องมีนามสกุลเดียวกัน ในทางปฏิบัติหมายความว่า "คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งต้องเปลี่ยนนามสกุล เป็นนามสกุลของคู่สมรสอีกฝ่าย เว้นแต่ว่าทั้งคู่จะมีนามสกุลเดียวกันอยู่แล้ว" ตามมาตรา 750 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งของญี่ปุ่นระบุว่า "สามีภรรยาจะใช้นามสกุลของสามีหรือภรรยา ตามที่ตกลงกันในขณะสมรส" ถึงแม้ว่าโดยทั่วไปแล้วจะไม่ระบุว่า "ผู้หญิงเป็นฝ่ายที่ต้องเปลี่ยนนามสกุล แต่ในทางปฏิบัติแล้ว ในปี 2024 การแต่งงานถึง 94.1% ภรรยากลับใช้นามสกุลของสามี ซึ่งแทบไม่เปลี่ยนแปลงเลยนับตั้งแต่ปี 1995 ที่อัตราอยู่ที่ 97.4%" ยิ่งไปกว่านั้น การเปลี่ยนนามสกุลไม่ใช่เรื่องง่ายเหมือนกับการอัปเดตโปรไฟล์ โดยปกติแล้วหมายถึงการอัปเดตบัญชีธนาคาร บัตรเครดิต หนังสือเดินทาง ใบขับขี่ และเอกสารราชการอื่นๆ นอกจากนี้ยังอาจทำให้เกิดความสับสน เกี่ยวกับประวัติการทำงาน คุณวุฒิ และ ตัวตนทางวิชาชีพ ที่สร้างขึ้นภายใต้นามสกุลเดิมได้อีกด้วย มันมีเอกสารเยอะมาก และ สำหรับผู้หญิงญี่ปุ่นหลายคน มันน่ารำคาญจนพวกเธอเลือกที่จะแต่งงานกับคนที่นามสกุลเดียวกันมากกว่า ซึ่งมันก็ออกแนวเหยียดเพศด้วยเหมือนกัน...

ในขณะที่ "ไอบีเจ แมตชิ่ง" นำความเชี่ยวชาญด้านบริการจับคู่ มาสู่ความร่วมมือนี้ "อาซุนิวะ" ก็ได้นำความมุ่งมั่นในการรณรงค์อย่างแข็งแกร่งมาสู่ความร่วมมือครั้งนี้ "อาซุนิวะ" ก่อตั้งขึ้นในปี 2018 และ ได้ต่อสู้กับการเลือกปฏิบัติทางเพศ และ เรียกร้องให้มีการเปลี่ยนแปลงทางกฎหมาย เกี่ยวกับกฎหมายเรื่องนามสกุลที่เหมือนกัน... ดังนั้น การจับคู่ระหว่างคู่รักที่มีนามสกุลเดียวกัน จึงไม่ได้มีจุดประสงค์หลักเพื่อส่งเสริมให้คู่รักคงนามสกุลเดิมไว้ แต่เป็นการสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับ ความสัมพันธ์ระหว่างความไม่เท่าเทียมทางเพศ และ การต้องเปลี่ยนนามสกุล และดูเหมือนว่าจะได้ผลในระดับหนึ่ง... นับตั้งแต่เดือนมีนาคมเป็นต้นมา กิจกรรมจับคู่ระหว่างผู้ที่มีนามสกุลเดียวกันในญี่ปุ่น ได้รับการนำเสนอในข่าวญี่ปุ่นบทความจากสื่อต่างประเทศมากมาย

เนื่องจากบรรทัดฐานแบบชายเป็นใหญ่ ที่ฝังรากลึกในญี่ปุ่นและแรงกดดันที่ผู้หญิง ต้องให้ความสำคัญกับผลประโยชน์ของผู้ชายเป็นรอง องค์กรพัฒนาเอกชนแห่งนี้จึงโต้แย้งว่า "ผู้หญิงแบกรับภาระในการเปลี่ยนนามสกุลมากกว่าผู้ชายอย่างไม่สมส่วน" ถึงแม้ว่ามาตรา 750 จะใช้ภาษาที่เป็นกลางทางเพศก็ตาม บางคนถึงกับรายงานถึงความทุกข์ทางจิตใจ เช่น วิกฤตอัตลักษณ์ที่มาพร้อมกับการเปลี่ยนชื่อ

"อาซุนิวะ" ไม่ใช่กลุ่มเดียวที่กดดันรัฐบาลญี่ปุ่นให้เปลี่ยนท่าทีเรื่องนามสกุล โดย "องค์กรฮิวแมนไรท์วอทช์" ก็เคยวิพากษ์วิจารณ์บทบาทของรัฐบาลญี่ปุ่น ในการกดขี่ผู้หญิงญี่ปุ่นให้อยู่ในสถานะที่ด้อยกว่า ผ่านประเด็นเรื่องนามสกุลเดียว นอกจากนี้ "สำนักงานข้าหลวงใหญ่แห่งสหประชาชาติ ว่าด้วยสิทธิมนุษยชน" ก็เคยออกมาเรียกร้องให้โตเกียว เปลี่ยนแปลงและอนุญาตให้ผู้หญิงใช้นามสกุลเดิมของตนต่อไปได้ เพื่อหลีกเลี่ยงการเลือกปฏิบัติ...

ความคิดเห็นของประชาชนชาวญี่ปุ่น เปลี่ยนแปลงไปในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ตัวอย่างเช่น ในการสำรวจ ของมูลนิธิญี่ปุ่นในปี 2025 ที่ทำกับกลุ่มคนอายุ 18 ปี มีเพียง 20.5% ของผู้ตอบแบบสอบถาม ซึ่งรวมถึงผู้ชาย 22.7% และผู้หญิง 12.9% ที่ระบุว่า "ควรคงระบบนามสกุลเดียวในปัจจุบันไว้"