สมัครใจลาออกกับถูกเลิกจ้างได้เงินชดเชยต่างกันตรงไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ข่าวพนักงานโรงงาน 357 คนเข้าร่วมโครงการสมัครใจลาออกและได้รับเงินก้อน ทำให้คนทำงานจำนวนมากตั้งคำถามว่า ถ้าชื่อโครงการมีคำว่า “สมัครใจ” บริษัทต้องจ่ายค่าชดเชยแบบเดียวกับกรณีถูกเลิกจ้างหรือไม่

คำว่า “เงินชดเชย” ในโพสต์หรือภาพสลิปมักถูกใช้เรียกรวมทุกยอด แต่เงินตามกฎหมาย เงินเพิ่มจากโครงการของบริษัท และเงินกรณีว่างงานของประกันสังคมมีผู้จ่ายและเกณฑ์ต่างกัน การเห็นยอดรวมอย่างเดียวจึงยังบอกไม่ได้ว่าแต่ละคนได้รับสิทธิอะไรบ้าง

ยอดเงินในข่าวไม่ควรถูกนำไปเทียบกับเพื่อนร่วมงานทันที เพราะอายุงาน ค่าจ้าง และเงื่อนไขของโครงการอาจต่างกัน บางเอกสารรวมเงินหลายประเภทไว้ในยอดเดียว การแยกผู้จ่ายกับฐานคำนวณจึงช่วยให้รู้ว่ากำลังเปรียบเทียบสิทธิชนิดเดียวกันหรือไม่

หลักที่ต้องจำคือ ถ้าลูกจ้างลาออกโดยสมัครใจจริง โดยทั่วไปไม่มีสิทธิค่าชดเชยเลิกจ้างตามกฎหมาย แต่บริษัทอาจให้เงินตามโครงการที่ตกลงกันแยกต่างหาก หากนายจ้างเป็นฝ่ายยุติการจ้างและเข้าเกณฑ์ กฎหมายกำหนดค่าชดเชยตามอายุงาน ชื่อที่พิมพ์ในเอกสารเพียงอย่างเดียวไม่พอชี้ขาดข้อเท็จจริง

กระทรวงแรงงานอธิบายการเลิกจ้างว่า นายจ้างไม่ให้ลูกจ้างทำงานต่อและไม่จ่ายค่าจ้าง ส่วนการลาออกโดยสมัครใจเป็นกรณียกเว้นค่าชดเชยตามกฎหมาย อย่างไรก็ตาม ถ้าบริษัทเป็นฝ่ายชวนให้ออกจากงานหรือมีข้อโต้แย้งว่าใครเป็นผู้เริ่มยุติสัญญา ต้องพิจารณาพฤติการณ์กับเอกสารจริงเป็นรายกรณี

ค่าชดเชยขั้นต่ำเมื่อถูกเลิกจ้าง และไม่เข้าเหตุยกเว้นตามกฎหมาย แบ่งตามอายุงานต่อเนื่องดังนี้: ครบ 120 วันแต่ไม่ครบ 1 ปี ได้ไม่น้อยกว่า 30 วัน; ครบ 1 ปีแต่ไม่ครบ 3 ปี ได้ 90 วัน; ครบ 3 ปีแต่ไม่ครบ 6 ปี ได้ 180 วัน; ครบ 6 ปีแต่ไม่ครบ 10 ปี ได้ 240 วัน; ครบ 10 ปีแต่ไม่ครบ 20 ปี ได้ 300 วัน; และครบ 20 ปีขึ้นไป ได้ 400 วันของค่าจ้างอัตราสุดท้าย

ลองคิดกรณีตัวอย่าง เงินเดือนสุดท้าย 18,000 บาท ทำงานต่อเนื่อง 8 ปี อยู่ในเกณฑ์ 240 วัน ค่าจ้างรายวันจากฐานเงินเดือนคือ 18,000 หาร 30 เท่ากับ 600 บาท เมื่อนำไปคูณ 240 วัน จึงเป็น 144,000 บาท ตัวอย่างนี้แสดงเฉพาะค่าชดเชยตามอายุงาน ยังไม่รวมเงินประเภทอื่นที่อาจต้องพิจารณาแยก

โครงการสมัครใจลาออกของแต่ละบริษัทอาจกำหนดสูตรและเงื่อนไขของตัวเอง ยอดที่ประกาศจึงอาจเป็นค่าชดเชยตามกฎหมายรวมกับเงินพิเศษ หรือเป็นเงินตามข้อตกลงอีกแบบหนึ่ง ก่อนเทียบตัวเลข ควรขอเอกสารที่แยกยอดแต่ละส่วนและวันที่จ่ายให้ชัด

ลองถามฝ่ายบุคคลเป็นข้อ ๆ ว่าเงินส่วนไหนเป็นค่าชดเชยตามอายุงาน เงินส่วนไหนเป็นเงินเพิ่มจากโครงการ มีค่าจ้างหรือวันลาคงเหลือที่ต้องคิดแยกหรือไม่ และเงินแต่ละก้อนจ่ายวันใด อย่าดูเพียงยอดสุทธิในสลิป เพราะยังตอบไม่ได้ว่าใช้ฐานคำนวณอะไรหรือมีเงื่อนไขใดผูกอยู่

สิทธิประกันสังคมกรณีว่างงานเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ไม่ใช่เงินก้อนเดียวกับค่าชดเชยจากนายจ้าง กระทรวงแรงงานระบุว่ากรณีลาออกกับกรณีถูกเลิกจ้างใช้เงื่อนไขรับประโยชน์ทดแทนต่างกัน และผู้ประกันตนควรขึ้นทะเบียนภายในกำหนดเวลา หากเพิ่งออกจากงานให้ตรวจเงื่อนไขล่าสุดกับสำนักงานประกันสังคมก่อนคำนวณเงินที่คาดว่าจะได้รับ

ก่อนเซ็นเอกสาร ให้อ่าน 4 จุดนี้: เหตุสิ้นสุดการจ้างที่ระบุไว้ สูตรแยกเงินแต่ละประเภท เงื่อนไขที่ต้องทำก่อนรับเงิน และกำหนดวันโอน ขอสำเนากลับมาเก็บทุกหน้า หากอ่านแล้วไม่เข้าใจหรือถูกเร่งให้เซ็น ควรหยุดถามเจ้าหน้าที่ก่อน สายด่วนกระทรวงแรงงานคือ 1506 และกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 1546

ดังนั้น ตัวเลขเงินก้อนจากข่าวใช้เทียบสิทธิของพนักงานคนอื่นตรง ๆ ไม่ได้ ต้องรู้ก่อนว่าเป็นการลาออกจริงหรือเลิกจ้าง อายุงานเท่าไร และบริษัทสัญญาอะไรไว้ การแยกเงินตามกฎหมาย เงินพิเศษ และสิทธิประกันสังคมออกจากกัน จะช่วยให้เห็นว่ายอดที่ได้รับครบตามข้อตกลงหรือยัง โดยกรณีมีข้อพิพาทควรให้เจ้าหน้าที่ดูเอกสารและข้อเท็จจริงเฉพาะราย