แม่อุรังอุตังทำอย่างไรให้ลูกได้เล่นกับเพื่อนวัยใกล้กัน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ในป่าบอร์เนียว ลูกอุรังอุตังไม่ได้เจอเพื่อนวัยเดียวกันทุกวัน แม่กับลูกมักใช้เวลาอยู่กันเพียงสองตัว การพบแม่อุรังอุตังอีกครอบครัวจึงเป็นจังหวะหายากที่ลูกอาจได้วิ่งเล่นกับลูกของอีกฝ่าย

อุรังอุตังเป็นลิงใหญ่ที่ใช้ชีวิตค่อนข้างสันโดษ ลูกยังพึ่งพาแม่อยู่นานหลายปี โอกาสเล่นกับตัวอื่นจึงไม่ได้เกิดขึ้นง่ายเหมือนสัตว์ที่อยู่รวมฝูง นักวิจัยติดตามแม่และลูกในป่าจริงเพื่อดูว่าการพบกันเหล่านี้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ หรือมีรูปแบบบางอย่างอยู่เบื้องหลัง

ข้อมูลการเดินทางตลอด 15 ปีชี้ว่า แม่อุรังอุตังบางตัวใช้พื้นที่ป่าในแบบที่เพิ่มโอกาสให้ลูกได้เจอลูกของแม่ที่มีลูกวัยใกล้กัน เมื่อเกิดการเล่น แม่มักเดินทางไกลขึ้นและใช้เวลากินอาหารน้อยลง จึงมีต้นทุนด้านพลังงานที่วัดได้ ไม่ใช่แค่การพบกันแล้วลูกเข้าไปเล่นเอง

งานนี้ศึกษาครอบครัวอุรังอุตังบอร์เนียวที่สถานีวิจัยตูอานัน บนเกาะบอร์เนียว ประเทศอินโดนีเซีย นักวิจัยเก็บข้อมูลพฤติกรรมและตำแหน่งการเคลื่อนที่จากแม่กับลูก 31 คู่ รวมประมาณ 32,600 ชั่วโมง ตลอดช่วงติดตาม 15 ปี ข้อมูลยาวนานขนาดนี้ช่วยให้เห็นทั้งตำแหน่งที่แม่ใช้และวันที่ลูกได้เล่นกับเพื่อน

แม่ที่มีลูกอายุใกล้กันใช้พื้นที่ป่าทับซ้อนกันมากกว่าที่คาด แม้คำนึงถึงความเป็นญาติและปริมาณผลไม้แล้วก็ตาม ลูกของแม่ที่อยู่ใกล้กันจึงมีโอกาสเล่นด้วยกันบ่อยขึ้น ผลนี้ไม่ได้หมายความว่าแม่ทุกตัวเลือกเพื่อนให้ลูกเหมือนนัดหมายล่วงหน้า แต่แสดงว่าความใกล้เคียงของวัยสัมพันธ์กับทั้งการใช้พื้นที่และการเล่นของลูก

รูปแบบการเดินทางยังบอกได้มากกว่าการนับว่าพบกันกี่ครั้ง ในวันก่อนลูกเล่นกัน แม่เคลื่อนเข้าไปใกล้พื้นที่หลักของแม่อีกตัวหนึ่ง พอผ่านช่วงเล่นแล้วจึงเดินกลับไปยังบริเวณที่ตัวเองใช้เป็นประจำ รูปแบบนี้เกิดทั้งก่อน ระหว่าง และหลังวันเล่น จึงสนับสนุนข้อเสนอว่าแม่ปรับเส้นทางหลายวันเพื่อเพิ่มโอกาสพบกัน

เวลาที่แม่ต้องใช้เดินทางเพิ่มขึ้นแลกกับเวลากินอาหารที่ลดลงในวันที่ลูกเล่นกับเพื่อน แต่การเล่นไม่ได้เกิดทุกวัน งานวิจัยบันทึกเหตุการณ์เล่นไว้ราว 6% ของวันที่ติดตาม หรือประมาณหนึ่งครั้งในทุก 20 วัน และวันหนึ่งลูกเล่นรวมกันราว 20 นาที

หลักฐานนี้มาจากการสังเกต ไม่ใช่การทดลองที่นักวิจัยสั่งให้แม่เดินไปหาอีกครอบครัว จึงยังบอกไม่ได้แน่ว่าแม่ตั้งใจวางแผนเหมือนคน หรือการเล่นช่วยให้ลูกมีทักษะและอยู่รอดดีขึ้นในระยะยาว ผู้เขียนงานวิจัยก็ระบุว่ายังไม่รู้ว่าพลังงานที่แม่ลงทุนไปให้ประโยชน์แบบใดแก่ลูกในอนาคต

สิ่งที่เห็นได้จากข้อมูลคือ แม่อุรังอุตังไม่ได้หาพื้นที่สำหรับกินอาหารอย่างเดียว ในบางช่วงพวกมันใช้เส้นทางที่ทำให้ลูกมีโอกาสพบเพื่อนวัยใกล้กัน แม้ต้องเดินทางเพิ่มและกินน้อยลงในวันนั้น งานนี้จึงชี้ให้เห็นว่าการเลี้ยงลูกของสัตว์สันโดษอาจต้องจัดหาโอกาสทางสังคมให้ลูกด้วย โดยยังไม่ต้องสมมติว่าพวกมันคิดหรือวางแผนเหมือนมนุษย์