ทำไมต้องเพิ่มวินาทีให้ UTC

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ในช่วงนับถอยหลังส่งท้ายปี มีวินาทีหนึ่งที่ดูเหมือนนาฬิกาเดินผิดจากปกติ: หลัง 23:59:59 กลับมีเวลา 23:59:60 ก่อนเปลี่ยนเป็นวันใหม่ วินาทีนั้นไม่ใช่สัญญาณว่านาฬิกาพัง แต่เคยถูกเพิ่มเข้าไปในเวลาสากลเพื่อให้เวลาในระบบกับการหมุนของโลกยังใกล้กัน

สาเหตุอยู่ที่คำว่า “หนึ่งวินาที” ของนาฬิกาอะตอมกับหนึ่งวินาทีที่อิงการหมุนของโลกไม่ได้เดินคู่กันเป๊ะตลอดเวลา นาฬิกาอะตอมใช้การเปลี่ยนสถานะของอะตอมเป็นมาตรฐาน จึงนับได้สม่ำเสมอ ส่วนโลกหมุนช้าหรือเร็วต่างกันเล็กน้อยตามเวลา ทำให้เวลาที่อิงตำแหน่งของโลกค่อย ๆ เหลื่อมจากเวลานาฬิกา

ที่ประชุมมาตราชั่งตวงวัดระหว่างประเทศตัดสินใจให้ UTC เดินต่อเนื่องโดยไม่มีการแทรกหรือหักวินาทีอธิก ตั้งแต่ 20 พฤษภาคม 2027 โดยกำหนดให้ความต่างระหว่าง UTC กับเวลา UT1 ซึ่งตามการหมุนของโลก ขยายได้สูงสุด 3,600 วินาที หรือหนึ่งชั่วโมง เพื่อให้ UTC ต่อเนื่องได้อีกหลายศตวรรษ นี่ไม่ใช่การเพิ่มวินาทีทีเดียวหนึ่งชั่วโมงในวันเริ่มใช้

UTC คือเวลามาตรฐานที่ใช้เป็นฐานให้ประเทศต่าง ๆ กำหนดเวลาท้องถิ่น ส่วน UT1 เป็นมาตรวัดที่สะท้อนมุมหมุนจริงของโลก เมื่อก่อนจึงมีการเติมวินาทีอธิกเป็นครั้งคราว เพื่อรักษาความต่างระหว่าง UT1 กับ UTC ให้อยู่ในช่วงประมาณบวกลบ 0.9 วินาที การเติมเกิดเมื่อจำเป็น ไม่ได้มีตารางว่าต้องทำทุกสิ้นปี

ตั้งแต่เริ่มใช้วินาทีอธิกในปี 1972 มีการเพิ่มทั้งหมด 27 ครั้ง ครั้งล่าสุดอยู่ปลายปี 2016 ตอนเปลี่ยนจาก 23:59:59 UTC เป็น 23:59:60 แล้วจึงเริ่มวันใหม่ นาทีหนึ่งจึงอาจมี 61 วินาทีได้ในช่วงนั้น ไม่ใช่ทุกประเทศจะต้องขยับหน้าปัดนาฬิกาด้วยมือ เพราะระบบที่รับเวลา UTC จะจัดการตามวิธีของตน

เหตุผลที่ผู้ดูแลมาตรฐานเลือกเปลี่ยนกติกาไม่ใช่เพราะโลกหยุดหมุน แต่เพราะการปรับวินาทีทำให้ระบบที่ต้องเทียบเวลาละเอียดต้องรับมือกับกรณีพิเศษ ผู้ให้บริการแต่ละรายอาจกระจายหรือจัดการวินาทีนี้ต่างวิธีกัน เวลาในระบบที่ควรตรงกันจึงมีโอกาสคลาดชั่วคราว มติปี 2026 ยังระบุว่า หากต้องหักวินาทีแทนการเพิ่ม จะเป็นกรณีที่ไม่เคยใช้มาก่อนและเสี่ยงต่อระบบสำคัญที่ยังไม่พร้อม

ผลที่คนใช้มือถือหรือดูเวลาบนรถจะเห็นในวันเริ่มต้นแทบไม่มีอะไรให้ทำเป็นพิเศษ เขตเวลาเดิมยังอยู่ และไม่ได้มีคำสั่งให้ทุกคนปรับนาฬิกาในวันที่ 20 พฤษภาคม 2027 เพียงแต่ UTC จะไม่สะดุดเพื่อไล่ตามการหมุนของโลกอีก ส่วนต่างระหว่างเวลานาฬิกากับเวลาอิงโลกจะค่อย ๆ เพิ่มขึ้น แทนการแก้ทีละวินาทีให้กลับมาใกล้กันเป็นระยะ

หน่วยงานที่ต้องใช้ตำแหน่งดวงอาทิตย์หรือการหมุนของโลกยังติดตามค่า UT1 ได้จากข้อมูลที่เผยแพร่ผ่านบริการด้านเวลาและระบบนำทางดาวเทียม มติให้ BIPM ทำงานกับหน่วยงานเหล่านี้และติดตามความต่างต่อไป แต่ไม่ได้ระบุวันที่จะต้องปรับแก้ครั้งใหญ่ในอนาคต

วินาทีอธิกเคยทำหน้าที่เป็นสะพานเล็ก ๆ ระหว่างนาฬิกาอะตอมกับโลกที่หมุนไม่สม่ำเสมอ กติกาใหม่เลือกให้เวลามาตรฐานเดินเรียบต่อไป แล้วเปิดทางให้ผู้ที่ต้องเทียบกับการหมุนของโลกใช้ข้อมูลความต่างแทน สำหรับชีวิตประจำวัน เราจึงยังดูนาฬิกาแบบเดิม เพียงแต่เบื้องหลังการรักษาเวลาโลกเปลี่ยนวิธีเท่านั้น