หุ่นยนต์ปลาอัจฉริยะแห่งหางโจว นักสำรวจใต้น้ำที่ช่วยตามหาของหายและเฝ้าระวังทะเลสาบ

หุ่นยนต์ปลาอัจฉริยะแห่งหางโจว นักสำรวจใต้น้ำที่ช่วยตามหาของหายและเฝ้าระวังทะเลสาบ

ท่ามกลางผืนน้ำอันงดงามของทะเลสาบซีหู หรือทะเลสาบตะวันตก ในเมืองหางโจว มณฑลเจ้อเจียง ทางตะวันออกของประเทศจีน สิ่งที่กำลังได้รับความสนใจไม่ได้มีเพียงทิวทัศน์ธรรมชาติและสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ริมทะเลสาบเท่านั้น แต่ยังมีสิ่งประดิษฐ์ทางเทคโนโลยีที่กำลังแหวกว่ายอยู่ใต้น้ำ นั่นคือหุ่นยนต์ปลาที่ออกแบบให้มีรูปร่างคล้ายปลาจริง พร้อมอุปกรณ์ตรวจจับและระบบนำทางที่ช่วยให้สามารถทำงานใต้น้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ

หุ่นยนต์ปลารุ่นใหม่นี้ได้รับการพัฒนาร่วมกันโดยหน่วยงานตำรวจประจำเขตท่องเที่ยวทะเลสาบซีหูและสถาบันวิจัยด้านระบบอัตโนมัติของสถาบันบัณฑิตวิทยาศาสตร์จีน จุดเด่นของมันคือการนำแนวคิดการเลียนแบบสิ่งมีชีวิตตามธรรมชาติมาประยุกต์ใช้กับหุ่นยนต์ เพื่อให้สามารถเคลื่อนที่อยู่ในน้ำได้อย่างแนบเนียน พร้อมปฏิบัติงานที่มนุษย์อาจทำได้ยากหรือมีข้อจำกัดในการเข้าถึง

หุ่นยนต์ปลารุ่นปรับปรุงที่เปิดตัวในช่วงปลายเดือนกันยายน 2026 มีรูปร่างเลียนแบบปลากระมังดำ ซึ่งเป็นปลาน้ำจืดที่พบได้ในท้องถิ่น มีความยาวประมาณ 1.5 เมตร และมีน้ำหนักราว 40 กิโลกรัม ขนาดที่ใหญ่ขึ้นช่วยให้สามารถติดตั้งอุปกรณ์ต่าง ๆ ได้มากกว่าเดิม ทั้งยังช่วยเพิ่มความมั่นคงในการเคลื่อนที่และการปฏิบัติงานใต้น้ำ

ก่อนหน้านี้ ทะเลสาบซีหูเคยทดลองใช้หุ่นยนต์ปลารุ่นแรกที่มีรูปร่างคล้ายปลาคาร์ป ความยาวประมาณ 60–70 เซนติเมตร และมีน้ำหนักเพียงไม่กี่กิโลกรัม รุ่นแรกได้รับการออกแบบมาเพื่อช่วยค้นหาสิ่งของที่นักท่องเที่ยวทำตกลงไปในน้ำ เช่น โทรศัพท์มือถือ โดยใช้กล้องใต้น้ำตรวจสอบพื้นที่และระบุตำแหน่งของวัตถุที่ค้นพบ การพัฒนารุ่นใหม่จึงเป็นการต่อยอดจากแนวคิดเดิมให้มีขีดความสามารถครอบคลุมภารกิจมากยิ่งขึ้น

อุปกรณ์สำคัญที่ติดตั้งอยู่ภายในหุ่นยนต์ปลา ได้แก่ กล้องใต้น้ำความละเอียดสูง ระบบถ่ายภาพอินฟราเรด ระบบระบุตำแหน่งเป่ยโต่ว และเซนเซอร์สำหรับตรวจวัดคุณภาพน้ำ เทคโนโลยีเหล่านี้ช่วยให้หุ่นยนต์สามารถเก็บข้อมูลเกี่ยวกับสิ่งที่อยู่ใต้น้ำ พร้อมส่งภาพและข้อมูลกลับไปยังเจ้าหน้าที่แบบเรียลไทม์ เพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจและวางแผนการปฏิบัติงาน

ระบบกล้องความละเอียดสูงมีบทบาทสำคัญในการค้นหาสิ่งของที่สูญหาย เมื่อโทรศัพท์มือถือ กระเป๋าสตางค์ หรือวัตถุอื่น ๆ ตกลงไปในทะเลสาบ เจ้าหน้าที่สามารถกำหนดพื้นที่ค้นหาและควบคุมหุ่นยนต์ให้เคลื่อนที่ลงไปตรวจสอบบริเวณที่สงสัยได้ กล้องที่ติดตั้งบริเวณส่วนหัวจะช่วยบันทึกภาพสภาพแวดล้อมใต้น้ำ ทำให้มองเห็นวัตถุที่อาจซ่อนอยู่ใกล้พื้นทะเลสาบหรือบริเวณที่มีตะกอนสะสม ซึ่งอาจเป็นบริเวณที่อุปกรณ์ค้นหาแบบทั่วไปเข้าถึงได้ยาก

ส่วนระบบระบุตำแหน่งเป่ยโต่ว ซึ่งเป็นระบบนำทางด้วยดาวเทียมของจีน ช่วยสนับสนุนการระบุตำแหน่งและการนำทางของหุ่นยนต์ อย่างไรก็ตาม การระบุตำแหน่งใต้น้ำมีข้อจำกัด เนื่องจากสัญญาณดาวเทียมไม่สามารถส่งผ่านน้ำได้โดยตรง จึงต้องอาศัยระบบนำทางและข้อมูลจากเซนเซอร์อื่น ๆ ประกอบการทำงาน เพื่อให้สามารถติดตามตำแหน่งและเส้นทางของหุ่นยนต์ได้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อม

อีกหนึ่งความสามารถที่น่าสนใจคือระบบถ่ายภาพอินฟราเรด ซึ่งช่วยเพิ่มทางเลือกในการตรวจสอบสภาพแวดล้อม โดยเฉพาะในบริเวณที่แสงสว่างมีจำกัด ทั้งนี้ การตรวจจับวัตถุใต้น้ำยังขึ้นอยู่กับความขุ่นของน้ำ ระยะการมองเห็น และคุณสมบัติของอุปกรณ์ ไม่ได้หมายความว่าหุ่นยนต์จะสามารถมองเห็นทุกสิ่งได้อย่างชัดเจนในทุกสภาพการณ์

หุ่นยนต์ปลารุ่นใหม่นี้ยังได้รับการออกแบบให้สามารถดำน้ำได้ลึกสูงสุดประมาณ 10 เมตร และทำงานต่อเนื่องได้ราว 5 ชั่วโมงต่อการชาร์จหนึ่งครั้ง นอกจากภารกิจค้นหาสิ่งของแล้ว ยังสามารถเคลื่อนที่ตรวจการณ์ในพื้นที่ต่าง ๆ ของทะเลสาบ เพื่อสนับสนุนการดูแลความปลอดภัยและการเฝ้าระวังสภาพแวดล้อมทางน้ำได้อีกด้วย

ความสามารถดังกล่าวมีความสำคัญต่อการดูแลทะเลสาบซีหู ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีผู้คนเดินทางมาเยือนเป็นจำนวนมาก การตรวจสอบพื้นที่ใต้น้ำด้วยกำลังคนเพียงอย่างเดียวอาจต้องใช้เวลาและทรัพยากร อีกทั้งบางพื้นที่ยังเข้าถึงได้ยาก หุ่นยนต์ปลาจึงสามารถช่วยลดภาระของเจ้าหน้าที่และเพิ่มโอกาสในการตรวจพบสิ่งผิดปกติได้อย่างรวดเร็วขึ้น

นอกจากเรื่องความปลอดภัยแล้ว ข้อมูลจากกล้องและเซนเซอร์ยังอาจนำไปใช้สนับสนุนการตรวจสอบคุณภาพน้ำและการสำรวจสิ่งมีชีวิตในทะเลสาบ เช่น การสังเกตชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่อาจส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศ การใช้หุ่นยนต์ช่วยตรวจการณ์ยังมีข้อดีตรงที่สามารถทำงานได้โดยไม่จำเป็นต้องส่งคนลงไปในน้ำทุกครั้ง อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่ได้จากอุปกรณ์เหล่านี้ยังต้องผ่านการวิเคราะห์และตรวจสอบตามหลักวิทยาศาสตร์ก่อนนำไปใช้สรุปผลเกี่ยวกับสภาพแวดล้อม

สิ่งที่ทำให้หุ่นยนต์ปลามีความโดดเด่นอีกประการหนึ่งคือรูปร่างที่เลียนแบบปลาจริงและการเคลื่อนที่ที่ออกแบบให้รบกวนสภาพแวดล้อมใต้น้ำน้อยที่สุด แนวคิดนี้มีเป้าหมายเพื่อให้หุ่นยนต์สามารถทำงานในพื้นที่ธรรมชาติได้อย่างเหมาะสม โดยลดการรบกวนสัตว์น้ำและสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้

การพัฒนาหุ่นยนต์ปลาที่ทะเลสาบซีหูแสดงให้เห็นว่า เทคโนโลยีหุ่นยนต์ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงโรงงานอุตสาหกรรมหรือพื้นที่ทดลองทางวิทยาศาสตร์อีกต่อไป แต่กำลังเข้ามามีบทบาทในงานดูแลเมือง การรักษาความปลอดภัย และการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม หุ่นยนต์ที่มีรูปร่างคล้ายปลาธรรมดาอาจกลายเป็นผู้ช่วยสำคัญในการสำรวจพื้นที่ที่มนุษย์เข้าถึงได้ยาก และช่วยให้เจ้าหน้าที่ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

จากหุ่นยนต์ปลาขนาดเล็กที่เริ่มต้นจากภารกิจค้นหาโทรศัพท์มือถือ ไปจนถึงรุ่นใหม่ที่มีขนาดใหญ่ขึ้น พร้อมกล้องและระบบตรวจวัดที่หลากหลาย การเปลี่ยนแปลงนี้สะท้อนให้เห็นถึงการพัฒนาเทคโนโลยีที่นำความรู้ทางวิศวกรรมมาผสานเข้ากับการสังเกตธรรมชาติได้อย่างน่าสนใจ และอาจเป็นอีกก้าวหนึ่งของการนำหุ่นยนต์มาใช้ดูแลแหล่งน้ำและสิ่งแวดล้อมในอนาคต