ครั้งแรกของโลก? จีนจัดฟันให้แพนด้า “เป่ยเสีย” แก้ขากรรไกรเบี้ยว จนกลับมากินอาหารได้ตามปกติ

ภาพแพนด้ายักษ์นั่งกอดต้นไผ่แล้วค่อย ๆ แทะกินอย่างเอร็ดอร่อย อาจเป็นภาพที่ดูธรรมดาสำหรับคนทั่วไป แต่สำหรับแพนด้าตัวหนึ่งในประเทศจีน การได้กลับมากินอาหารได้ตามปกติอีกครั้งกลับเป็นผลลัพธ์ของการรักษาที่ไม่ธรรมดาเลย เพราะครั้งหนึ่งมันเคยมีความผิดปกติของขากรรไกรตั้งแต่ยังเป็นลูกแพนด้าตัวเล็ก ๆ จนสัตวแพทย์ต้องนำเทคนิคจากวงการทันตกรรมจัดฟันของมนุษย์มาประยุกต์ใช้กับมัน

แพนด้าตัวนี้ชื่อ “เป่ยเสีย” (Beixia) เป็นแพนด้ายักษ์เพศผู้ที่เกิดในปี 2022 โดยตั้งแต่อายุเพียงประมาณ 3 เดือน ทีมดูแลสังเกตเห็นว่าขากรรไกรล่างของมันมีลักษณะเบี้ยวหรือเบี่ยงออกจากแนวปกติ ความผิดปกตินี้ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องรูปลักษณ์ เพราะในวัยที่ยังต้องกินนม เป่ยเสียมีปัญหาดูดนม โดยน้ำนมสามารถไหลออกจากปากระหว่างกินได้ และเมื่อโตขึ้นก็มีความกังวลว่าความผิดปกติของขากรรไกรอาจส่งผลต่อการกัด เคี้ยว และกลืนอาหาร ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่งสำหรับแพนด้าที่ต้องใช้ฟันและขากรรไกรในการจัดการกับอาหารเป็นประจำ

ความน่าสนใจของกรณีนี้อยู่ที่วิธีการรักษา เพราะทีมผู้เชี่ยวชาญไม่ได้เลือกปล่อยให้ความผิดปกติดำเนินต่อไปจนแพนด้าโตเต็มวัย แต่ตัดสินใจเข้ารักษาตั้งแต่ยังอายุน้อย โดยร่วมมือกันระหว่างสัตวแพทย์และผู้เชี่ยวชาญด้านทันตกรรมจัดฟัน จากนั้นนำหลักการจัดฟันและการรักษาความผิดปกติของขากรรไกรในมนุษย์มาปรับใช้กับแพนด้า ซึ่งเป็นสัตว์ที่มีโครงสร้างร่างกายและพฤติกรรมแตกต่างจากมนุษย์อย่างมาก

ขั้นตอนแรกคือการตรวจโครงสร้างช่องปากและขากรรไกรอย่างละเอียด ทีมรักษาใช้ การสแกนภายในช่องปากแบบดิจิทัล เพื่อสร้างข้อมูลสำหรับออกแบบอุปกรณ์จัดฟันให้เหมาะกับรูปร่างของแพนด้าตัวนี้โดยเฉพาะ ก่อนติดตั้งอุปกรณ์ลงบนฟันภายใต้การดมยาสลบ จากนั้นจึงใช้แรงดึงจากยางจัดฟันเพื่อค่อย ๆ ช่วยนำขากรรไกรล่างกลับเข้าสู่แนวที่เหมาะสมมากขึ้น

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร The Angle Orthodontist ในปี 2026 ระบุรายละเอียดว่า การรักษาใช้ ยางจัดฟัน 3 เส้น ขนาด 5/16 นิ้ว ให้แรงประมาณ 8 ออนซ์ โดยผู้ดูแลเป็นผู้เปลี่ยนยางทุกวัน เทคนิคดังกล่าวเป็นการสร้างแรงอย่างต่อเนื่องเพื่อช่วยให้ขากรรไกรค่อย ๆ ปรับตำแหน่ง ไม่ใช่การบังคับให้ขากรรไกรกลับเข้าที่ในครั้งเดียว

แน่นอนว่าการติดเครื่องมือจัดฟันให้กับแพนด้าไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะเป่ยเสียไม่ได้เข้าใจว่าของที่ติดอยู่ในปากคืออุปกรณ์ทางการแพทย์ ในช่วงแรกมันพยายามใช้ทั้งลิ้นและอุ้งเท้าเพื่อเขี่ยหรือเอายางจัดฟันออก ทีมดูแลจึงต้องเฝ้าติดตามอย่างใกล้ชิด และต้องจัดการอุปกรณ์อย่างระมัดระวัง โดยเฉพาะช่วงให้อาหาร มีการถอดยางก่อนให้อาหารแล้วใส่กลับทันทีหลังจากนั้น เพื่อป้องกันไม่ให้แพนด้าเผลอกลืนยางเข้าไป

ระหว่างการรักษายังมีการปรับรูปแบบอาหารและติดตามการเจริญเติบโตของเป่ยเสียอย่างต่อเนื่อง เพราะเป้าหมายไม่ได้มีเพียงการทำให้ขากรรไกรดูสมมาตรมากขึ้นเท่านั้น แต่ต้องมั่นใจด้วยว่าแพนด้ายังคงได้รับสารอาหารเพียงพอและสามารถเติบโตได้ตามปกติ

แล้วผลลัพธ์เป็นอย่างไร?

หลังจากผ่านการรักษาประมาณ 6 เดือน การตรวจติดตามพบว่าขากรรไกรล่างของเป่ยเสียกลับมาอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสมขึ้นอย่างมาก ความเบี่ยงเบือบของขากรรไกรเกือบได้รับการแก้ไข และที่สำคัญกว่านั้นคือ การทำงานของการบดเคี้ยวและการสบฟันกลับมาเป็นปกติ การตรวจด้วย CT ยังช่วยยืนยันการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างขากรรไกรด้วย

เมื่ออุปกรณ์ถูกถอดออก เป่ยเสียสามารถดูด กัด เคี้ยว และกลืนอาหารได้ตามปกติอีกครั้ง ผลลัพธ์นี้จึงไม่ได้เป็นเพียงความสำเร็จด้านความสวยงามของใบหน้า แต่เป็นการรักษาที่ช่วยให้ “หน้าที่สำคัญของขากรรไกรกลับคืนมา” ซึ่งมีความหมายอย่างมากสำหรับสัตว์ที่ต้องใช้ปากเป็นส่วนสำคัญในการดำรงชีวิต

กรณีของเป่ยเสียยังน่าสนใจในแง่ของวิทยาศาสตร์การรักษาสัตว์ เพราะงานวิจัยฉบับเต็มอธิบายว่าเป็นการประยุกต์หลักการจัดฟันเพื่อรักษาความผิดปกติของขากรรไกรในแพนด้ายักษ์ โดยอาศัยความร่วมมือระหว่างผู้เชี่ยวชาญด้านสัตวแพทยศาสตร์และทันตกรรมจัดฟัน และรายงานว่าการรักษาสามารถช่วยปรับความสมมาตรของใบหน้าและฟื้นฟูการทำงานของระบบบดเคี้ยวได้

เรื่องนี้ยังทำให้เราเห็นอีกมุมหนึ่งของการอนุรักษ์แพนด้า เพราะการดูแลแพนด้าในปัจจุบันไม่ได้หมายถึงเพียงการเพิ่มจำนวนประชากรเท่านั้น แต่รวมถึงการดูแลสุขภาพของแพนด้าแต่ละตัวอย่างละเอียดด้วย ในกรณีที่สัตว์มีความผิดปกติทางร่างกาย ทีมสัตวแพทย์สามารถนำเทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาช่วยวินิจฉัยและรักษาได้มากขึ้น

ข้อมูลจากหน่วยงานของจีนระบุว่า เมื่อสิ้นปี 2025 จำนวนแพนด้ายักษ์ที่อยู่ในการเลี้ยงดูของมนุษย์ในจีนอยู่ที่ 808 ตัว ขณะที่ฐานข้อมูล Giant Panda Global ระบุจำนวนประชากรแพนด้าในสถานเพาะเลี้ยงทั่วโลกไว้ที่ 808 ตัวในเดือนพฤศจิกายน 2025 เช่นกัน

ตัวเลขนี้ทำให้เห็นว่าการดูแลแพนด้าในสถานเพาะเลี้ยงกลายเป็นงานด้านวิทยาศาสตร์ที่มีความซับซ้อนมากขึ้นเรื่อย ๆ ตั้งแต่การผสมพันธุ์ การดูแลลูกแพนด้า การติดตามพัฒนาการ ไปจนถึงการรักษาความผิดปกติทางกายภาพเฉพาะรายอย่างกรณีของเป่ยเสีย

และสิ่งที่น่าประทับใจที่สุดของเรื่องนี้อาจไม่ใช่ภาพแพนด้าที่มี “เครื่องมือจัดฟัน” อยู่ในปาก แต่คือการที่นักวิทยาศาสตร์สามารถนำความรู้จากการรักษามนุษย์มาปรับใช้กับสัตว์ป่าได้อย่างละเอียดอ่อน โดยคำนึงถึงทั้งโครงสร้างร่างกาย พฤติกรรม และความปลอดภัยของสัตว์

จากลูกแพนด้าที่เคยมีน้ำนมไหลออกจากปากเพราะขากรรไกรผิดแนว วันนี้เป่ยเสียสามารถกลับมากินอาหารได้ตามปกติอีกครั้ง เรื่องราวของมันจึงเป็นตัวอย่างเล็ก ๆ ที่สะท้อนให้เห็นว่า การอนุรักษ์สัตว์ป่าไม่ได้มีเพียงเรื่องของการเพิ่มจำนวนประชากร แต่ยังรวมถึงการทำความเข้าใจและรักษาสุขภาพของสัตว์แต่ละตัวอย่างดีที่สุดเท่าที่วิทยาศาสตร์จะทำได้

สำหรับแพนด้าที่ใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการกินและเคี้ยวไผ่ การได้กลับมาใช้ขากรรไกรได้อย่างเป็นปกติ จึงอาจหมายถึงการได้กลับมาใช้ชีวิตแบบแพนด้าอีกครั้ง—กินไผ่ เล่น ซุกซน และเติบโตต่อไปอย่างแข็งแรง 🐼🎋❤️