น้ำมันโลกย่อลง แต่ดีเซลไทยยัง 40.69 บาท ทำไม? แกะ 12.62 บาทที่ช่วยพยุงราคา

ช่วงนี้ราคาน้ำมันโลกมีจังหวะย่อตัวลง แต่พอกลับมามองราคาดีเซลในไทย ตัวเลขที่เราเห็นหน้าปั๊มยังอยู่แถว 40.69 บาทต่อลิตร เลยเกิดคำถามตามมาว่า ถ้าต้นทุนโลกเริ่มลงแล้ว ทำไมราคาขายปลีกบ้านเรายังไม่ลงตามทันที?

คำถามนี้จริง ๆ น่าสนใจกว่าการเอาราคาน้ำมันไทยไปเทียบตรง ๆ ว่าถูกหรือแพงกว่าประเทศไหน เพราะราคาหน้าปั๊มไม่ได้ขยับตามราคาน้ำมันดิบแบบหนึ่งต่อหนึ่ง ยังมีทั้งต้นทุนเนื้อน้ำมัน ภาษี กองทุน ค่าการตลาด และมาตรการพยุงราคาเข้ามาอยู่ในสมการด้วย

⛽ จุดที่ควรดูจึงไม่ใช่แค่ “40.69 บาทถูกไหม” แต่คือ 40.69 บาทนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร

ข้อมูลโครงสร้างราคาวันที่ 18 กันยายน 2569 แสดงให้เห็นว่า ดีเซลมีตัวช่วยพยุงราคาอยู่ 2 ส่วนที่เห็นได้ชัด

ส่วนแรกคือ ส่วนลดราคา ณ โรงกลั่น 4.00 บาทต่อลิตร และอีกส่วนคือ เงินชดเชยจากกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง 8.62 บาทต่อลิตร

ถ้าเอาตัวเลขสองก้อนมารวมกันตรง ๆ จะเท่ากับ 12.62 บาทต่อลิตร นี่คือขนาดของมาตรการที่กำลังช่วยรับแรงกดดันอยู่ในโครงสร้างราคา ไม่ใช่ว่ามีใครหยิบเงินสด 12.62 บาทมาจ่ายแทนผู้ใช้รถทุกครั้งที่เติมน้ำมันหนึ่งลิตร

แล้ว “ใครจ่าย” ส่วนต่างนี้?

ตรงนี้ต้องแยกสองก้อนออกจากกันก่อน เพราะ 4 บาทกับ 8.62 บาทไม่ใช่เงินประเภทเดียวกัน

ก้อนแรกเป็นการลดราคา ณ โรงกลั่นตามมาตรการ จึงทำให้ต้นทุนในจุดนั้นลดลงก่อนส่งต่อไปยังโครงสร้างขายปลีก ส่วนก้อน 8.62 บาทเป็นการชดเชยผ่านกลไกของกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง เพื่อไม่ให้แรงกระแทกจากต้นทุนถูกส่งมาถึงผู้บริโภคทั้งหมดในทันที

เพราะฉะนั้นคำว่า “กองทุนช่วยจ่าย” ไม่ได้แปลว่าต้นทุนหายไปจากระบบ เงินกองทุนเองมีทั้งเงินที่รับเข้า เงินที่ต้องจ่ายชดเชย ภาระทางการเงิน และการบริหารสภาพคล่องของกองทุน

พูดให้ง่ายที่สุดคือ ราคาหน้าปั๊มวันนี้ถูกทำให้รับแรงกระแทกน้อยลง แต่ภาระส่วนหนึ่งถูกย้ายไปอยู่ในกลไกอื่นแทน ไม่ได้หายไปเฉย ๆ

และนี่คือเหตุผลที่ประโยคว่า “น้ำมันโลกลง แล้วทำไมไทยไม่ลดทันที?” ตอบด้วยกราฟราคาน้ำมันดิบอย่างเดียวไม่ได้ เพราะสิ่งที่คนไทยจ่ายหน้าปั๊มคือปลายทางของโครงสร้างหลายชั้น ไม่ใช่ราคาน้ำมันดิบโดยตรง

ถ้าถอดมาตรการออก ตัวเลขจะกลายเป็นเท่าไร?

จากการคำนวณบนโครงสร้างวันที่ 18 กันยายน โดยสมมติให้องค์ประกอบอื่นคงเดิม หากไม่มีส่วนลดราคา ณ โรงกลั่น ราคาขายปลีกจะมีแรงกดดันเพิ่มขึ้นจาก 40.69 บาท ไปอยู่ที่ประมาณ 44.97 บาทต่อลิตร

และหากสมมติว่าไม่มีทั้งส่วนลดหน้าโรงกลั่นและเงินชดเชยจากกองทุนน้ำมัน ผลกระทบรวมในโครงสร้างเมื่อคำนวณองค์ประกอบที่เกี่ยวข้องแล้วจะอยู่ที่ประมาณ 54.19 บาทต่อลิตร

⚠️ แต่ต้องย้ำตรงนี้ให้ชัดว่า 44.97 และ 54.19 บาท เป็น “การคำนวณสมมติ” ไม่ใช่ราคาประกาศว่าจะขึ้นไปถึงระดับนั้นจริง

เพราะถ้ามาตรการเปลี่ยนจริง ราคาน้ำมันโลก ค่าเงิน ภาษี อัตรากองทุน ค่าการตลาด และองค์ประกอบอื่นก็สามารถเปลี่ยนไปพร้อมกันได้ ตัวเลขดังกล่าวจึงมีประโยชน์ในฐานะเครื่องมือให้เราเห็นว่า มาตรการแต่ละชั้นกำลังช่วยลดแรงกดดันในโครงสร้างราคาอยู่มากแค่ไหน

แล้วการเทียบกับมาเลเซียหรืออินโดนีเซียล่ะ?

ตัวเลขที่นำมาเปรียบเทียบว่าดีเซลไทย 40.69 บาท ต่ำกว่าราคาตลาดทั่วไปของบางประเทศในอาเซียนไม่ได้ผิดในตัวมันเอง แต่ก็ยังไม่ใช่คำตอบของคำถามทั้งหมด เพราะแต่ละประเทศมีโครงสร้างภาษี ค่าเงิน คุณภาพเชื้อเพลิง และระบบช่วยเหลือผู้บริโภคต่างกัน

ดังนั้นคำถามว่า “ไทยถูกกว่าเพื่อนบ้านหรือไม่” กับคำถามว่า “ทำไมราคาดีเซลไทยยังไม่ลดตามจังหวะน้ำมันโลก” เป็นคนละคำถาม และไม่ควรใช้คำตอบของเรื่องหนึ่งไปปิดอีกเรื่องหนึ่ง

สิ่งที่ตัวเลข 40.69 บาทบอกเราได้ชัดกว่าคือ ราคาที่เห็นหน้าปั๊มในช่วงนี้ไม่ได้สะท้อนแรงตลาดอย่างเดียว แต่มีมาตรการหลายชั้นช่วยรับแรงกระแทกอยู่ด้วย

เพราะฉะนั้น ถ้าจะถามว่า “สุดท้ายใครเป็นคนจ่าย?” คำตอบที่ตรงที่สุดอาจไม่ใช่ชื่อคนหรือหน่วยงานเดียว แต่คือภาระถูกแบ่งไปตามกลไกต่าง ๆ — ส่วนหนึ่งอยู่ที่ราคา ณ โรงกลั่น ส่วนหนึ่งอยู่ในกองทุนน้ำมัน และส่วนที่เหลือยังขึ้นอยู่กับโครงสร้างราคาและนโยบายในแต่ละช่วงเวลา

นี่จึงเป็นเหตุผลว่า เวลามองราคาน้ำมัน เราอาจต้องมองให้ลึกกว่าตัวเลขบนป้ายหน้าปั๊มอีกหนึ่งชั้นว่า ราคาที่เห็นนั้นถูกสร้างขึ้นจากอะไร และมีใครกำลังรับแรงกระแทกแทนเราอยู่ตรงไหนบ้าง

แหล่งข้อมูล: สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.), กระทรวงพลังงาน, สำนักงานกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง, ไทยรัฐ, เดลินิวส์ และผู้จัดการออนไลน์