เปิดคลังฟิล์มกระจกกว่า 35,000 แผ่น ย้อนดูภาพสยามในอดีต สู่มรดกความทรงจำแห่งโลก

เปิดคลังฟิล์มกระจกกว่า 35,000 แผ่น ย้อนดูภาพสยามในอดีต สู่มรดกความทรงจำแห่งโลก

ภาพถ่ายเก่าหลายภาพที่เราเห็นผ่านตาในปัจจุบัน อาจดูเป็นเพียงภาพขาวดำจากวันวาน แต่สำหรับการศึกษาประวัติศาสตร์ ภาพเหล่านี้มีรายละเอียดที่ช่วยให้คนรุ่นหลังเห็นทั้งผู้คน สถานที่ บ้านเมือง และวิถีชีวิตในช่วงเวลาที่ผ่านมา

กระทรวงวัฒนธรรมได้นำเรื่องราวของ “ฟิล์มกระจก” กลับมาเผยแพร่ โดยใช้ชื่อว่า “ฟิล์มกระจก จากภาพแห่งอดีต สู่มรดกความทรงจำของโลก” พร้อมเปิดข้อมูลเกี่ยวกับคลังภาพประวัติศาสตร์ที่เก็บรักษาไว้ในประเทศไทย

ฟิล์มกระจกคืออะไร

ฟิล์มกระจกเป็นเทคโนโลยีบันทึกภาพในยุคแรก ๆ ก่อนที่ฟิล์มถ่ายภาพชนิดอื่นจะถูกนำมาใช้อย่างแพร่หลาย ลักษณะสำคัญคือใช้แผ่นกระจกเป็นวัสดุรองรับสารไวแสงเพื่อบันทึกภาพ

แม้เทคโนโลยีดังกล่าวจะผ่านมานานแล้ว แต่ภาพที่บันทึกเอาไว้กลับมีความสำคัญมากขึ้นในปัจจุบัน เพราะเป็นหลักฐานที่ช่วยให้ศึกษาสภาพสังคมและบ้านเมืองในอดีตได้จากภาพจริง

ข้อมูลจากกระทรวงวัฒนธรรมระบุว่า สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร ดูแลคลังสะสมฟิล์มกระจกมากกว่า 35,000 แผ่น และมีภาพต้นฉบับประมาณ 50,000 ภาพ ครอบคลุมช่วงเวลาตั้งแต่ พ.ศ. 2398-2478

เนื้อหาที่ปรากฏในภาพมีหลายด้าน ตั้งแต่พระราชพิธี ขบวนเรือพระราชพิธี การเสด็จประพาสยุโรปของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ภาพบุคคลในพระราชสำนัก ไปจนถึงภาพสถานที่และชีวิตของประชาชนในยุคนั้น

ภาพสถานที่เก่าช่วยให้เห็นการเปลี่ยนแปลงของเมือง

หนึ่งในคุณค่าของภาพชุดนี้คือการทำให้เห็นสถานที่ต่าง ๆ ในช่วงเวลาที่กรุงเทพฯ และพื้นที่โดยรอบมีสภาพแตกต่างจากปัจจุบัน

ภาพของ สะพานหัน คลองมหานาค หรือศาลาเฉลิมกรุง จึงไม่ได้มีความหมายแค่การบันทึกว่าสถานที่เหล่านั้นเคยมีอยู่ แต่ยังช่วยให้คนรุ่นหลังนำภาพในอดีตมาเปรียบเทียบกับสภาพบ้านเมืองในปัจจุบันได้

รายละเอียดเล็ก ๆ ที่ติดอยู่ในภาพ เช่น การแต่งกาย อาคารบ้านเรือน ยานพาหนะ ผู้คน หรือสภาพพื้นที่ ล้วนเป็นข้อมูลที่นักประวัติศาสตร์และผู้ศึกษาสังคมสามารถนำไปใช้ประกอบการทำความเข้าใจอดีตได้

จากฟิล์มกระจกสู่มรดกความทรงจำแห่งโลก

ความสำคัญของเอกสารชุดนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่การเป็นของเก่าที่เก็บไว้ในหอจดหมายเหตุ

“ฟิล์มกระจกและภาพต้นฉบับชุดหอพระสมุดวชิรญาณ” ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกความทรงจำแห่งโลก (Memory of the World) โดย UNESCO เมื่อ พ.ศ. 2560

การขึ้นทะเบียนดังกล่าวทำให้เอกสารและภาพชุดนี้ได้รับการยอมรับในฐานะมรดกเอกสารที่มีคุณค่าต่อความทรงจำและการศึกษาประวัติศาสตร์ ไม่ใช่เพียงเพราะเป็นภาพที่มีอายุเก่า แต่รวมถึงข้อมูลที่บันทึกอยู่ภายในภาพด้วย

ภาพเก่ายิ่งมีคุณค่า เมื่อรู้ว่ามาจากไหน

ปัจจุบันภาพประวัติศาสตร์สามารถถูกนำมาเผยแพร่บนเว็บไซต์และสื่อสังคมออนไลน์ได้ง่ายขึ้น คนทั่วไปจึงมีโอกาสเห็นภาพจากอดีตที่ครั้งหนึ่งอาจเข้าถึงได้เฉพาะในคลังเอกสารหรือหอจดหมายเหตุ

แต่สิ่งที่ควรไปพร้อมกับภาพคือ ข้อมูลต้นทาง

การระบุว่าเป็นภาพจากที่ใด ใครเป็นผู้จัดเก็บ ช่วงเวลาไหน และมีบริบทเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ใด ช่วยให้คนที่นำภาพไปเผยแพร่ต่อเข้าใจข้อมูลได้ถูกต้อง และลดปัญหาการนำภาพเก่าไปใช้โดยไม่มีที่มาชัดเจน

อีกเรื่องที่สำคัญคือการเก็บรักษาต้นฉบับ เพราะฟิล์มกระจกเป็นวัสดุที่ต้องควบคุมสภาพแวดล้อมและดูแลอย่างระมัดระวัง การอนุรักษ์ต้นฉบับควบคู่กับการสแกนและจัดเก็บในระบบดิจิทัล จึงเป็นวิธีหนึ่งที่จะช่วยให้ข้อมูลเหล่านี้ยังเข้าถึงได้ในอนาคต

จากฟิล์มกระจกกว่า 35,000 แผ่น และภาพต้นฉบับประมาณ 50,000 ภาพ ทำให้เราเห็นว่า ภาพถ่ายในอดีตไม่ได้มีค่าเพียงเพราะความเก่า แต่ยังเป็นหลักฐานที่ช่วยบอกว่า ผู้คนและบ้านเมืองของไทยเคยเป็นอย่างไร

บางภาพอาจไม่มีคำบรรยายยาว ๆ แต่รายละเอียดที่อยู่ในภาพสามารถกลายเป็นข้อมูลสำหรับคนรุ่นหลังได้อีกมาก

การเก็บรักษาภาพเหล่านี้จึงไม่ใช่แค่การเก็บของเก่า แต่เป็นการรักษาหลักฐานทางประวัติศาสตร์เอาไว้ให้คนในอนาคตได้กลับมาศึกษาอีกครั้ง